(ភ្នំពេញ)៖ សង្គ្រាមអាមេរិក–អ៊ីរ៉ង់ បានផ្ទុះឡើងជុំទី៣សាជាថ្មី បន្ទាប់ពីកិច្ចព្រមព្រៀងការទូតរយៈពេល ៦០ថ្ងៃ បានបាត់បង់ប្រសិទ្ធភាព។ តើអ្វីជាដើមហេតុនៃការផ្ទុះសង្គ្រាមនេះ? ហើយហេតុអ្វីបានជាសមរភូមិបានផ្លាស់ពីកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរ ទៅកាន់ការទៅវិញ?

Fresh Exclusive មានអត្ថបទវិភាគស៊ីជម្រៅមួយ ដើម្បីស្វែងរកចម្លើយទាំងនេះ៖

ត្រឹមតែជាងបីសប្តាហ៍ប៉ុណ្ណោះ បន្ទាប់ពីអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ ឈានដល់អនុស្សរណៈយោគយល់ (MoU) ដែលផ្តល់ពេលវេលា ៦០ថ្ងៃ សម្រាប់ការចរចាបញ្ចប់វិបត្តិនោះ ស្រាប់តែភ្លើងសង្គ្រាមបានឆាបឆេះឡើងវិញ។ ការវាយប្រហារទៅវិញទៅមក បានបន្តចូលដល់យប់ទីពីរ ខណៈការប្រយុទ្ធលែងផ្តោតតែលើកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់ទៀតហើយ ប៉ុន្តែបានផ្លាស់ប្តូរទៅជាការប្រកួតប្រជែងដើម្បីគ្រប់គ្រង ច្រកសមុទ្រ Hormuz ដែលជាសរសៃឈាមនៃការដឹកជញ្ជូនថាមពលរបស់ពិភពលោក។

សំណួរធំបំផុតកាលពីមុននេះ បានសួរថា «តើអ៊ីរ៉ង់ នឹងអភិវឌ្ឍកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរត្រឹមកម្រិតណា?» ប៉ុន្តែសំណួរថ្មីនៅថ្ងៃនេះ គឺ «តើអ្នកណា នឹងគ្រប់គ្រងច្រកសមុទ្រ Hormuz?» ពីព្រោះអ្នកដែលមានឥទ្ធិពលលើផ្លូវទឹកនេះ ក៏មានឥទ្ធិពលលើការដឹកជញ្ជូនប្រេង និងឧស្ម័នប្រមាណមួយភាគប្រាំនៃពិភពលោកផងដែរ។

ការវាយប្រហារចុងក្រោយបង្ហាញថា ជម្លោះបានឈានចូលដំណាក់កាលថ្មី។ ខណៈអាមេរិកអះអាងថា ខ្លួនកំពុងបំផ្លាញសមត្ថភាពរបស់អ៊ីរ៉ង់ ដែលបានគំរាមកំហែងនាវាពាណិជ្ជកម្មនៅ Hormuz, អ៊ីរ៉ង់បានប្រកាសថា ការបើកច្រកសមុទ្រឡើងវិញ អាចកើតមានបាន លុះត្រាតែអាមេរិកបញ្ឈប់ការអន្តរាគមន៍យោធា និងគោរពអធិបតេយ្យភាពរបស់ប្រទេសជាប់ឆ្នេរ។

សង្គ្រាមអាមេរិក–អ៊ីរ៉ង់ ជុំទី៣នេះ មិនមែនជាការដាក់សំណួរធំលើបញ្ហាលើការអភិវឌ្ឍ ឬមិនអភិវឌ្ឍកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែ័រទៀតឡើយ ប៉ុន្តែកំពុងប្រែក្លាយជាការប្រកួតប្រជែងលើការគ្រប់គ្រងច្រកសមុទ្រ ដែលមានសារៈសំខាន់បំផុតសម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក និងជាសញ្ញាបង្ហាញថា បង្អួចការទូតរយៈពេល ៦០ថ្ងៃ ដែលធ្លាប់ផ្តល់ក្តីសង្ឃឹមដល់សន្តិភាព បានបាត់អត្ថន័យរបស់វា ស្ទើរសឹងទាំងអស់ហើយ។

*ហេតុអ្វីបានជា ច្រកសមុទ្រ Hormuz ក្លាយជាសមរភូមិធំបំផុត?
Hormuz គឺជាច្រកសមុទ្រតូចចង្អៀត ដែលតភ្ជាប់ឈូងសមុទ្រពែក្សទៅកាន់សមុទ្រអូម៉ង់ និងមហាសមុទ្រឥណ្ឌា។ ប៉ុន្តែ ទោះបីវាមានទំហំតូចក៏ដោយ វាជាផ្លូវដឹកជញ្ជូនថាមពលដ៏សំខាន់បំផុតរបស់ពិភពលោក។ ប្រមាណ២០ភាគរយនៃប្រេង និងឧស្ម័នធម្មជាតិរបស់ពិភពលោក ត្រូវឆ្លងកាត់ផ្លូវទឹកនេះ ដើម្បីទៅកាន់ទីផ្សារនៅអាស៊ី អឺរ៉ុប និងអាហ្វ្រិក។

នោះមានន័យថា រាល់ការរំខាននៅ Hormuz មិនប៉ះពាល់តែអ៊ីរ៉ង់ ឬអាមេរិកប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែអាចធ្វើឱ្យខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ថាមពលសកលរង្គោះរង្គើ។ ប្រទេសផលិតប្រេងក្នុងតំបន់ឈូងសមុទ្រពែក្ស ដូចជា អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត អារ៉ាប់រួម កាតារ គុយវ៉ែត និងបារ៉ែន សុទ្ធតែពឹងផ្អែកលើច្រកសមុទ្រនេះ ដើម្បីនាំចេញប្រេង និងឧស្ម័នទៅកាន់ទីផ្សារអន្តរជាតិ។

ហេតុនេះហើយ ទើបអាមេរិកប្រកាសថា បេសកកម្មយោធារបស់ខ្លួន គឺដើម្បីធានា «សេរីភាពនៃការធ្វើនាវាចរណ៍» និងកាត់បន្ថយសមត្ថភាពរបស់អ៊ីរ៉ង់ ក្នុងការគំរាមកំហែងនាវាពាណិជ្ជកម្ម។ ផ្ទុយទៅវិញ អ៊ីរ៉ង់អះអាងថា ខ្លួនមានសិទ្ធិគ្រប់គ្រងការធ្វើចរាចរណ៍ក្នុងតំបន់នេះ ហើយបានព្រមានថា នាវាដែលមិនគោរពផ្លូវដែលខ្លួនកំណត់ នឹងមិនទទួលបានការធានាសុវត្ថិភាពឡើយ។

ដូច្នេះ សមរភូមិពិតនៅពេលនេះ មិនមែនស្ថិតនៅលើដី ឬនៅលើអាកាសប៉ុណ្ណោះទេ។ វាស្ថិតនៅលើផ្លូវទឹកដ៏តូចចង្អៀតមួយ ដែលមានឥទ្ធិពលលើសេដ្ឋកិច្ច និងសន្តិសុខថាមពលរបស់ពិភពលោកទាំងមូល។

*តើកិច្ចព្រមព្រៀង ៦០ថ្ងៃ ដួលរលំដោយរបៀបណា?
នៅពេលសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ ឯកភាពលើអនុស្សរណៈយោគយល់ (MoU) កាលពីជាងបីសប្តាហ៍មុន មនុស្សជាច្រើនជឿថា វាអាចក្លាយជាចំណុចចាប់ផ្តើមសម្រាប់ការបញ្ចប់វិបត្តិ។ ទោះជាយ៉ាងណា MoU នេះ មិនមែនជាសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពពេញលេញទេ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែជា «បង្អួចការទូត» រយៈពេល ៦០ថ្ងៃ ដើម្បីបញ្ឈប់ការប្រឈមមុខផ្នែកយោធា និងបន្តការចរចា។

ប៉ុន្តែ បន្ទាប់ពីជាងពាក់កណ្តាលនៃរយៈពេលនេះបានកន្លងផុត សញ្ញាជាច្រើនបង្ហាញថា គ្រឹះនៃកិច្ចព្រមព្រៀងកំពុងដួលរលំ។

តាមការវិភាគរបស់ Al Jazeera ការប្តេជ្ញាមិនវាយប្រហារគ្នា ដែលជាស្នូលនៃ MoU ត្រូវបានរំលោភដោយការវាយប្រហារយោធាទៅវិញទៅមក។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានវាយប្រហារលើគោលដៅជាច្រើនក្នុងអ៊ីរ៉ង់ ខណៈអ៊ីរ៉ង់ឆ្លើយតបដោយការបាញ់មីស៊ីល និងដ្រូនទៅលើទីតាំងដែលខ្លួនអះអាងថា ជាមូលដ្ឋានរបស់អាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្ត។

ជាមួយគ្នានេះ ជំនឿទុកចិត្តផ្នែកនយោបាយ ក៏បានធ្លាក់ចុះ។ ខណៈ MoU បានបង្កើតក្តីរំពឹងថា ភាពតានតឹងនឹងថយចុះ សហរដ្ឋអាមេរិកវិញ បានប្រកាសវិធានការទណ្ឌកម្មថ្មី ខណៈអ៊ីរ៉ង់ចាត់ទុកថា ការប្តេជ្ញាផ្នែកការទូត មិនត្រូវបានអនុវត្តដូចការរំពឹងទុក។
ទន្ទឹមនឹងនេះ ជម្លោះក៏បានផ្លាស់ប្តូរពីការចរចាលើកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរ ទៅជាការប្រកួតប្រជែងលើការគ្រប់គ្រងច្រកសមុទ្រ Hormuz។ អ៊ីរ៉ង់អះអាងសិទ្ធិគ្រប់គ្រងចរាចរណ៍នៅទីនោះ ខណៈសហរដ្ឋអាមេរិកប្រកាសថា ខ្លួននឹងបន្តការពារ «សេរីភាពនៃការធ្វើនាវាចរណ៍»។
ការប្រឈមមុខទាំងនេះ បង្ហាញថា ជម្លោះបានហួសពីក្របខណ្ឌនៃ MoU ហើយកំពុងប្រែក្លាយទៅជាការប្រកួតប្រជែងលើការគ្រប់គ្រងច្រកសមុទ្រ Hormuz ដែលជាចំណុចយុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់បំផុតមួយសម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។

*តើសង្គ្រាមនេះ នឹងប៉ះពាល់ដល់ពិភពលោកយ៉ាងដូចម្តេច?
ប្រសិនបើការប្រយុទ្ធនៅ Hormuz បន្តអូសបន្លាយ ផលប៉ះពាល់នឹងមិនឈប់ត្រឹមអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់នោះទេ។ អ្នករងផលប៉ះពាល់បន្ទាប់ គឺសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។

មូលហេតុគឺសាមញ្ញ។ ប្រហែលមួយភាគប្រាំនៃប្រេង និងឧស្ម័នធម្មជាតិរបស់ពិភពលោក ត្រូវឆ្លងកាត់ច្រកសមុទ្រ Hormuz។ នៅពេលការធ្វើនាវាចរណ៍ត្រូវបានរំខាន ឬនាវាពាណិជ្ជកម្មមិនអាចឆ្លងកាត់បានដោយសុវត្ថិភាព ការផ្គត់ផ្គង់ថាមពលទៅកាន់ទីផ្សារពិភពលោកក៏រងការរំខានភ្លាមៗ។

សញ្ញាដំបូងបានបង្ហាញរួចហើយ។ បន្ទាប់ពីការវាយប្រហារថ្មីៗរវាងអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ តម្លៃប្រេង Brent បានកើនឡើងជាង ៤ភាគរយ ខណៈចរាចរណ៍នាវាពាណិជ្ជកម្មឆ្លងកាត់ Hormuz បានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុក បើធៀបនឹងកម្រិតធម្មតា។
ទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុក៏បានឆ្លើយតបភ្លាមៗ។ សន្ទស្សន៍ភាគហ៊ុនសំខាន់ៗនៅអាស៊ី ដូចជា Nikkei របស់ជប៉ុន Kospi របស់កូរ៉េខាងត្បូង និង Hang Seng របស់ហុងកុង បានធ្លាក់ចុះ ខណៈវិនិយោគិនចាប់ផ្តើមព្រួយបារម្ភថា ការប្រឈមមុខនៅ Hormuz អាចបន្តអូសបន្លាយ និងបង្កើនភាពមិនប្រាកដប្រជានៃសេដ្ឋកិច្ចសកល។

ផលប៉ះពាល់ក៏មិនឈប់ត្រឹមទីផ្សារប្រេង និងភាគហ៊ុនដែរ។ ប្រទេសដែលធ្លាប់ដើរតួនាទីជាអ្នកសម្របសម្រួល ដូចជា កាតារ និងអូម៉ង់ ក៏បានរងការវាយប្រហារ និងបង្ហាញការព្រួយបារម្ភថា អំពើហិង្សាដែលកំពុងកើនឡើង នឹងធ្វើឱ្យឱកាសនៃការចរចាកាន់តែរួមតូច។
នេះមានន័យថា សង្គ្រាមជុំទី៣ មិនត្រឹមតែបង្កការខូចខាតផ្នែកយោធាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែកំពុងប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធថាមពល ពាណិជ្ជកម្ម ការដឹកជញ្ជូន និងទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ។ នៅក្នុងពិភពលោកដែលសេដ្ឋកិច្ចទាំងអស់ពឹងផ្អែកគ្នាទៅវិញទៅមក ការផ្ទុះសង្គ្រាមនៅចំណុចយុទ្ធសាស្ត្រមួយ អាចបង្កជាប្រតិកម្មជាបន្តបន្ទាប់ ដែលឆ្លងផុតព្រំដែននៃតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា។

សម្រាប់ហេតុនេះ អ្នកវិភាគជាច្រើនចាត់ទុកថា សង្គ្រាមអាមេរិក–អ៊ីរ៉ង់ ជុំទី៣ លែងជាជម្លោះទ្វេភាគីទៀតហើយ។ វាបានក្លាយជាវិបត្តិភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ដែលអាចកំណត់ស្ថិរភាពនៃទីផ្សារថាមពល និងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកក្នុងរយៈពេលខាងមុខ។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន
សង្គ្រាមអាមេរិក–អ៊ីរ៉ង់ ជុំទី៣ បានបង្ហាញថា វិបត្តិនេះលែងផ្តោតតែលើកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់ទៀតហើយ។ វាបានវិវត្តទៅជាការប្រកួតប្រជែងលើការគ្រប់គ្រងច្រកសមុទ្រ Hormuz ដែលជាសរសៃឈាមនៃការផ្គត់ផ្គង់ថាមពល និងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។
ទន្ទឹមនឹងការប្រឈមមុខផ្នែកយោធាដែលកាន់តែខ្លាំងឡើង បង្អួចការទូតរយៈពេល ៦០ថ្ងៃ ដែលធ្លាប់ផ្តល់ក្តីសង្ឃឹមដល់សន្តិភាព ក៏កំពុងបាត់បង់អត្ថន័យជាបន្តបន្ទាប់។ ការវាយប្រហារទៅវិញទៅមក ការដាក់ទណ្ឌកម្ម និងការប្រកួតប្រជែងដើម្បីគ្រប់គ្រងច្រកសមុទ្រ Hormuz បានធ្វើឱ្យការទុកចិត្តរវាងភាគីទាំងពីរ កាន់តែចុះខ្សោយ។

ទោះជាយ៉ាងណា ប្រវត្តិសាស្ត្របានបង្ហាញថា សង្គ្រាមមិនអាចបន្តរហូតជារៀងរហូតបានទេ។ នៅទីបំផុត វាតែងតែនាំភាគីជម្លោះ ឱ្យវិលត្រឡប់មករកតុចរចាវិញ។ ប៉ុន្តែសំណួរដែលពិភពលោកកំពុងរង់ចាំចម្លើយនៅពេលនេះ គឺថា៖ តើសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ អាចវិលត្រឡប់ទៅរកការចរចា មុនពេលការប្រកួតប្រជែងលើច្រកសមុទ្រ Hormuz វិវត្តទៅជាវិបត្តិដែលប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខ និងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរជាងនេះដែរឬទេ?

ចម្លើយចំពោះសំណួរនេះ នឹងមិនត្រឹមតែកំណត់អនាគតទំនាក់ទំនងរវាងទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន និងទីក្រុងតេហេរ៉ង់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែអាចកំណត់ទិសដៅសន្តិសុខថាមពល ស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ច និងសណ្តាប់ធ្នាប់ភូមិសាស្ត្រនយោបាយរបស់ពិភពលោកក្នុងរយៈពេលខាងមុខផងដែរ៕