(ភ្នំពេញ)៖ ប្រសាសន៍ថ្លែងរបស់សម្តចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត ក្នុងពិធីសម្ពោធដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការផ្លូវជាតិលេខ១០ នៅថ្ងៃទី១តុលានេះ បានរំលេចនូវចំណុចសំខាន់ធំៗចំនួនបី គួរឱ្យកត់សម្គាល់។

Fresh Exclusive មានអត្ថបទវិភាគស៊ីជម្រៅមួយរំលេចពីចំណុចសំខាន់ ទាំងបីនេះ៖

សង្គ្រាមព្រំដែន អាចបិទច្រកពាណិជ្ជកម្ម និងរំខានខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់។ ទឹកជំនន់អាចបំផ្លាញផ្ទះសម្បែង ដំណាំ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ ចំណែកព័ត៌មានមិនពិត អាចបង្កការភ័ន្តច្រឡំ និងប៉ះពាល់ដល់ទឹកចិត្តសង្គម និងកងកម្លាំងដែលកំពុងឈរជើងការពារប្រទេស។ ប៉ុន្តែវិបត្តិទាំងនេះ ក៏អាចបង្ហាញឱ្យប្រទេសមួយឃើញច្បាស់ពីចំណុចខ្សោយរបស់ខ្លួន និងអ្វីដែលត្រូវពង្រឹងសម្រាប់ថ្ងៃអនាគតផងដែរ។

នៅពេលកម្ពុជាបានឆ្លងកាត់ និងកំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាទាំងនេះ សំណួរមិនមែនត្រឹមថា តើកម្ពុជាអាចទប់ទល់នឹងវិបត្តិបានឬមិនបាននោះទេ។ សំណួរសំខាន់ជាងនេះគឺ៖ តើកម្ពុជាអាចយកមេរៀនពីវិបត្តិថ្ងៃនេះ មកកាត់បន្ថយចំណុចខ្សោយ និងកសាងភាពស៊ាំរបស់ខ្លួនឱ្យកាន់តែរឹងមាំ ដើម្បីត្រៀមទប់ទល់នឹងវិបត្តិនៅថ្ងៃស្អែកបានយ៉ាងដូចម្តេច?

នៅថ្ងៃទី១ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ ក្នុងពិធីសម្ពោធដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការផ្លូវជាតិលេខ១០ ដែលតភ្ជាប់ខេត្តបាត់ដំបង ពោធិ៍សាត់ និងកោះកុង នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានលើកឡើងពីបញ្ហាបី ដែលមើលទៅខុសគ្នា៖ សង្គ្រាម និងការបិទព្រំដែន, ទឹកជំនន់ និងហានិភ័យ El Niño ព្រមទាំងព័ត៌មាន ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ទឹកចិត្តកងទ័ព។

ប៉ុន្តែបើភ្ជាប់ប្រសាសន៍ទាំងបីចូលគ្នា គេអាចមើលឃើញខ្សែគំនិតរួមមួយ៖ វិបត្តិអាចបង្ហាញពីភាពងាយរងគ្រោះរបស់ប្រទេស ហើយមេរៀនពីវិបត្តិ អាចត្រូវបានប្រើ ដើម្បីពង្រឹងសមត្ថភាពទប់ទល់នឹងហានិភ័យនៅពេលអនាគត។
ក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រគ្រប់គ្រងហានិភ័យ គំនិតនេះត្រូវបានហៅថា Resilience — ភាពស៊ាំ។ វាមិនមានន័យថា ប្រទេសមួយ អាចជៀសផុតពីវិបត្តិទាំងស្រុងនោះទេ ប៉ុន្តែសំដៅលើសមត្ថភាពក្នុងការ ទប់ទល់ សម្របខ្លួន ស្តារឡើងវិញ និងរៀនពីវិបត្តិ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពងាយរងគ្រោះនៅពេលក្រោយ។

ក្នុងបរិបទកម្ពុជា សារទាំងបីនេះអាចមើលឃើញជាសសរស្តម្ភនៃភាពស៊ាំបីផ្នែក៖ ភាពស៊ាំខាងសេដ្ឋកិច្ច និងព្រំដែន, ភាពស៊ាំខាងទឹក និងអាកាសធាតុ និងភាពស៊ាំខាងព័ត៌មាន និងទឹកចិត្តកងទ័ព។

*ពីវិបត្តិព្រំដែន ទៅការពង្រឹងភាពស៊ាំសេដ្ឋកិច្ច
ចំណុចទីមួយដែលសម្តេចបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត លើកឡើង គឺមេរៀនពីបញ្ហាព្រំដែន និងការបិទព្រំដែន។ សម្តេចបានថ្លែងថា៖
«បញ្ហាដែលយើងមានសង្គ្រាមព្រំដែន បិទព្រំដែន សុទ្ធតែជាឱកាសឱ្យយើងវាយតម្លៃ ពង្រឹងផ្ទៃក្នុងខ្លួនឯង ពង្រឹងពិពិធកម្មសេដ្ឋកិច្ច... រយៈពេលខ្លីយើងឈឺ ប៉ុន្តែត្រូវយកមេរៀននេះ ដើម្បីកុំឱ្យវាកើតមាននៅថ្ងៃអនាគតទៀត»។
សង្គ្រាម និងការបិទព្រំដែន មិនមែនជាឱកាសក្នុងន័យថា វាជារឿងវិជ្ជមាននោះទេ។ វាអាចបង្កការបាត់បង់ជីវិត រំខានពាណិជ្ជកម្ម ប៉ះពាល់ជីវភាព និងបង្កការផ្លាស់ទីប្រជាជន។

ប៉ុន្តែវិបត្តិ អាចដើរតួនាទីដូចជាការសាកល្បងភាពធន់ក្រោមសម្ពាធ Stress Test សម្រាប់ប្រទេសមួយ៖ វាបង្ហាញថាប្រព័ន្ធណាខ្លះ អាចបន្តដំណើរការ និងប្រព័ន្ធណាខ្លះងាយរងគ្រោះនៅពេលច្រកព្រំដែន ឬខ្សែផ្គត់ផ្គង់មួយត្រូវរំខាន។
នេះជាមូលហេតុដែលពាក្យ «ពិពិធកម្មសេដ្ឋកិច្ច» ក្នុងប្រសាសន៍របស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីមានសារៈសំខាន់។

ប្រទេសដែលពឹងផ្អែកខ្លាំងលើទីផ្សារតែមួយ ច្រកពាណិជ្ជកម្មតែមួយ ប្រភពផ្គត់ផ្គង់តែមួយ ឬផ្លូវដឹកជញ្ជូនតែមួយ នឹងងាយរងគ្រោះ នៅពេលផ្លូវនោះត្រូវរំខាន។ ផ្ទុយទៅវិញ ការមានទីផ្សារច្រើន ផ្លូវដឹកជញ្ជូនច្រើន និងសមត្ថភាពផលិតក្នុងស្រុកកាន់តែច្រើន អាចបង្កើតជម្រើសនៅពេលមានវិបត្តិ។

ក្នុងបរិបទនេះ ទីតាំងនៃសុន្ទរកថាមានន័យគួរឱ្យកត់សម្គាល់។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា បាននិយាយអំពីភាពស៊ាំ ខណៈកំពុងសម្ពោធផ្លូវជាតិលេខ១០ ដែលតភ្ជាប់បាត់ដំបង ពោធិ៍សាត់ និងកោះកុង។

ដូច្នេះ ផ្លូវមួយ មិនមែនមានតម្លៃត្រឹមធ្វើឱ្យការធ្វើដំណើរលឿនជាងមុនទេ។ បណ្តាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដែលផ្តល់ជម្រើសច្រើនសម្រាប់ការដឹកជញ្ជូន អាចជាផ្នែកមួយនៃភាពស៊ាំសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។

ដូច្នេះ មេរៀនទីមួយ គឺ៖ កុំរង់ចាំឱ្យព្រំដែនបិទ ទើបដឹងថាយើងពឹងផ្អែកលើអ្វីខ្លាំងពេក។ វិបត្តិគួរនាំទៅរកការកាត់បន្ថយភាពងាយរងគ្រោះ មុនវិបត្តិបន្ទាប់កើតឡើង។

*ពីទឹកជំនន់ ទៅការត្រៀមទឹកសម្រាប់ថ្ងៃរាំងស្ងួត
សារទីពីររបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា គឺពាក់ព័ន្ធនឹង ទឹក និងការត្រៀមខ្លួនចំពោះហានិភ័យអាកាសធាតុ។

ខណៈកម្ពុជាកំពុងប្រឈមនឹងទឹកជំនន់នៅតំបន់មួយចំនួន សម្តេចបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានលើកមើលបញ្ហាមួយជំហានទៅមុខថែមទៀត៖ តើយើងអាចរក្សាទឹកដែលមានច្រើននៅថ្ងៃនេះ ទុកសម្រាប់ពេលដែលអាចខ្វះទឹកនៅថ្ងៃស្អែកបានដែរឬទេ?
សម្តេចបវរធិបតី បានលើកឡើងថា៖ «ទឹកជំនន់ជាឱកាសឱ្យកម្ពុជា ដកពិសោធន៍ដោះស្រាយបញ្ហា ហើយអាចទាញយកទឹក ទុកប្រើប្រាស់ពេលមានការរាំងស្ងួត»។

គំនិតនេះ ត្រូវបានលើកឡើងក្នុងបរិបទនៃការព្រួយបារម្ភអំពីបាតុភូត El Niño ដែលត្រូវបានព្យាករថានឹងបន្តក្នុងប៉ុន្មានខែខាងមុខ។ ទោះជាយ៉ាងណា El Niño មិនមានន័យថា គ្រប់តំបន់នឹងជួបគ្រោះរាំងស្ងួត ឬផលប៉ះពាល់ដូចគ្នានោះទេ។ អ្វីដែលសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា គឺការត្រៀមសមត្ថភាពទប់ទល់នឹងភាពមិនប្រាកដប្រជានៃអាកាសធាតុ។

ចំណុចសំខាន់នៅទីនេះ គឺចំណុចបែងចែករវាងអ្វីជា «ទឹកជំនន់» និង «ធនធានទឹក»។

ទឹកជំនន់អាចជាគ្រោះមហន្តរាយ។ វាអាចបង្កការបាត់បង់ជីវិត បំផ្លាញផ្ទះសម្បែង ដំណាំ ផ្លូវថ្នល់ និងជីវភាពប្រជាពលរដ្ឋ។ ប៉ុន្តែទឹកដែលមានច្រើនក្នុងរដូវវស្សា ក៏អាចក្លាយជាធនធានសម្រាប់រដូវប្រាំង ប្រសិនបើប្រទេសមានអាងស្តុកទឹក ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ ប្រឡាយ និងប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងទឹកដែលមានប្រសិទ្ធភាព។

និយាយម្យ៉ាងទៀត បញ្ហាមិនមែនមានត្រឹមថា «តើយើងមានទឹកច្រើនប៉ុនណា?» ទេ ប៉ុន្តែថា «តើយើងអាចរក្សា គ្រប់គ្រង និងបញ្ជូនទឹកនោះទៅកន្លែងដែលត្រូវការ នៅពេលដែលត្រូវការបានប៉ុនណា?»

ដូច្នេះ សំណួរមិនមែនថា «តើទឹកជំនន់ល្អ ឬអាក្រក់?» នោះទេ។ សំណួរសំខាន់ជាងនេះគឺ៖ «តើកម្ពុជាអាចបម្លែងទឹកលើសនៅថ្ងៃនេះ ទៅជាសន្តិសុខទឹកសម្រាប់ថ្ងៃស្អែកបានប៉ុនណា?»

នេះគឺជាមេរៀនទីពីរ៖ ភាពស៊ាំខាងទឹក និងអាកាសធាតុ — Water and Climate Resilience។ វាមិនមែនគ្រាន់តែជាសមត្ថភាពដោះស្រាយទឹកជំនន់នៅពេលវាកើតឡើងទេ ប៉ុន្តែជាសមត្ថភាព យកមេរៀនពីទឹកលើសថ្ងៃនេះ ដើម្បីត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ហានិភ័យខ្វះទឹកនៅថ្ងៃស្អែក។

*ពីព័ត៌មានដែលមិនទាន់ផ្ទៀងផ្ទាត់ ទៅការពង្រឹងការពិត និងទឹកចិត្តកងទ័ព
សារទីបីរបស់សម្តេចបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត ប្តូរពីសេដ្ឋកិច្ច និងធនធានធម្មជាតិ ទៅកាន់ធនធានមួយដែលមើលមិនឃើញ ប៉ុន្តែមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងក្នុងពេលមានវិបត្តិ៖ ទំនុកចិត្តរបស់សង្គម និងទឹកចិត្តរបស់កងកម្លាំង ដែលកំពុងបំពេញភារកិច្ចការពារប្រទេស។

សម្តេចនាយករដ្ឋមន្ត្រី បានរិះគន់ការផ្សព្វផ្សាយដែលចោទថា កងទ័ពនៅជួរមុខខ្វះស្បៀង រហូតត្រូវហូបបាយជាមួយអំបិល និងម្ទេស។ សម្តេច បានបដិសេធព័ត៌មានដែលគ្មានការពិតនេះ ដោយបញ្ជាក់ថា កងទ័ពមានការផ្គត់ផ្គង់ និងមានស្បៀងបម្រុង ហើយបានអំពាវនាវឱ្យប្រជាពលរដ្ឋផ្ទៀងផ្ទាត់ព័ត៌មានឱ្យបានច្បាស់ មុននឹងបង្ហោះ ឬចែកចាយបន្ត។

ប៉ុន្តែមានផ្នែកមួយទៀតនៃប្រសាសន៍នេះ ដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់ដូចគ្នា៖ ប្រសិនបើមានការខ្វះខាតពិត សូមផ្តល់ព័ត៌មាន ដើម្បីឱ្យមានការត្រួតពិនិត្យ និងដោះស្រាយ។

ប្រសាសន៍ត្រង់ចំណុចនេះ បង្ហាញពីបន្ទាត់សំខាន់មួយដែលសង្គមត្រូវរក្សាឱ្យបានច្បាស់៖
ការពារទឹកចិត្តកងទ័ព មិនមានន័យថា ត្រូវលាក់បញ្ហាដែលមានពិតនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការបង្ហាញបញ្ហាពិត ក៏មិនមានន័យថា ត្រូវផ្សព្វផ្សាយរាល់ការអះអាងដែលមិនទាន់បានផ្ទៀងផ្ទាត់នោះដែរ។ គោលការណ៍នៃការផ្សាយប្រកបដោយវិជ្ជាជីវៈនេះ អាចសង្ខេបជាឃ្លាខ្លីមួយថា៖ Verify before amplify — ផ្ទៀងផ្ទាត់ មុនពង្រីកការផ្សព្វផ្សាយ។

បើការអះអាងថាកងទ័ពខ្វះស្បៀងមិនត្រឹមត្រូវ ការចែកចាយព័ត៌មាន អាចបង្កការយល់ច្រឡំ ប៉ះពាល់ទំនុកចិត្តសាធារណៈ និងអាចប៉ះពាល់ដល់ទឹកចិត្តកងទ័ព។ ប៉ុន្តែបើមានការខ្វះខាតពិត ការផ្ទៀងផ្ទាត់ឱ្យបានច្បាស់ រាយការណ៍ដោយមានភស្តុតាង និងនាំបញ្ហាទៅកាន់ស្ថាប័នដែលមានសមត្ថកិច្ចដោះស្រាយ អាចជួយកែបញ្ហា ជាជាងបំបាក់ទឹកចិត្ត។

ចំណុចនេះកាន់តែសំខាន់ក្នុងពេលមានជម្លោះ ព្រោះព័ត៌មានអំពីសមរភូមិ ការខូចខាត ជនរងគ្រោះ និងសកម្មភាពរបស់កងកម្លាំង អាចមានការអះអាងខុសគ្នា ឬផ្ទុយគ្នាពីភាគីពាក់ព័ន្ធ។ ដូច្នេះ ការអះអាងពីភាគីណាមួយ មិនថាមកពីរដ្ឋាភិបាល កងទ័ព អ្នកនយោបាយ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ឬបណ្តាញសង្គមនោះទេ គួរត្រូវបានផ្ទៀងផ្ទាត់តាមភស្តុតាង និងប្រភពដែលអាចជឿទុកចិត្តបាន។ នេះហើយជាអ្វីដែលអាចហៅថា Information Resilience — ភាពស៊ាំខាងព័ត៌មាន។

ភាពស៊ាំខាងព័ត៌មាន មិនមានន័យថា សង្គមត្រូវជឿរាល់ព័ត៌មានដែលខ្លួនចង់ឮ ហើយបដិសេធរាល់ព័ត៌មានដែលខ្លួនមិនចង់ឮនោះទេ។ វាមានន័យថា សង្គមមានសមត្ថភាពឈប់សួរ និងផ្ទៀងផ្ទាត់មុនជឿ ឬចែកចាយ៖ តើព័ត៌មាននេះមកពីណា? ប្រភពជាអ្នកណា? មានភស្តុតាងអ្វីគាំទ្រ? តើមានប្រភពផ្សេងទៀតបញ្ជាក់ដែរឬទេ?

នេះគឺជាមេរៀនទីបី៖ ក្នុងពេលមានវិបត្តិ ការការពារទឹកចិត្តកងទ័ព និងការការពារការពិត មិនគួរត្រូវបានមើលថាជាជម្រើសពីរ ដែលត្រូវរើសយកមួយនោះទេ។ ការពិតដែលបានផ្ទៀងផ្ទាត់ គឺជាមូលដ្ឋានដ៏រឹងមាំបំផុតសម្រាប់ទាំងទំនុកចិត្តសាធារណៈ និងទឹកចិត្តកងទ័ព។

*ពីការឆ្លើយតបនឹងវិបត្តិ ទៅការត្រៀមខ្លួនមុនវិបត្តិ
បើយកសារទាំងបីរបស់សម្តេចបវេធិបតី មកដាក់ជាមួយគ្នា គេអាចមើលឃើញខ្សែតភ្ជាប់មួយយ៉ាងច្បាស់៖ វិបត្តិនីមួយៗ មិនត្រឹមតែបង្កបញ្ហាដែលត្រូវដោះស្រាយភ្លាមៗប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏បង្ហាញពីភាពងាយរងគ្រោះ ដែលត្រូវកែប្រែសម្រាប់រយៈពេលវែងផងដែរ។
ព្រំដែនបិទ បង្ហាញពីតម្រូវការពិពិធកម្មសេដ្ឋកិច្ច ពង្រីកទីផ្សារ និងបង្កើនជម្រើសនៃបណ្តាញដឹកជញ្ជូន ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកខ្លាំងលើច្រក ឬប្រភពណាមួយ។

ទឹកជំនន់ បង្ហាញពីតម្រូវការមិនត្រឹមតែទប់ទល់នឹងទឹកនៅពេលវាជន់លិចប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវបង្កើនសមត្ថភាពរក្សា គ្រប់គ្រង និងចែកចាយទឹក ដើម្បីត្រៀមសម្រាប់ពេលដែលទឹកអាចខ្វះ។

ចំណែក ព័ត៌មានដែលមិនទាន់បានផ្ទៀងផ្ទាត់ បង្ហាញពីតម្រូវការពង្រឹងសមត្ថភាពផ្ទៀងផ្ទាត់ព័ត៌មាន ការពារការពិត និងរក្សាទំនុកចិត្តសាធារណៈ ព្រមទាំងទឹកចិត្តកងកម្លាំងនៅពេលប្រទេសស្ថិតក្រោមសម្ពាធ។

ដូច្នេះ ចំណុចរួមរបស់មេរៀនទាំងបី មិនមែនត្រឹមសំណួរថា «តើយើងដោះស្រាយវិបត្តិនេះដោយរបៀបណា?» នោះទេ។ សំណួរដែលគួរសួរបន្ទាប់គឺ៖ «វិបត្តិនេះបានបង្ហាញចំណុចខ្សោយអ្វីខ្លះ ហើយតើយើងត្រូវកែអ្វីនៅថ្ងៃនេះ ដើម្បីកុំឱ្យចំណុចខ្សោយដដែលបង្កផលប៉ះពាល់ធ្ងន់នៅពេលវិបត្តិបន្ទាប់មកដល់?»

នេះជាការផ្លាស់ប្តូរពី ពីការឆ្លើយតបក្រោយវិបត្តិកើតឡើង ទៅការកសាងភាពស៊ាំមុនវិបត្តិបន្ទាប់មកដល់។

ក្នុងន័យនេះ ភាពស៊ាំរបស់ប្រទេសមួយ មិនត្រូវវាស់ត្រឹមថា ប្រទេសនោះអាចឆ្លងកាត់វិបត្តិបានឬមិនបាននោះទេ។ វាត្រូវមើលផងដែរថា ក្រោយឆ្លងកាត់វិបត្តិ ប្រទេសនោះបានរៀនអ្វី បានកែអ្វី និងបានកសាងសមត្ថភាពថ្មីអ្វីខ្លះ ដើម្បីកុំឱ្យវិបត្តិដដែលបង្កផលប៉ះពាល់ក្នុងកម្រិតដដែលម្តងទៀត។

*Conclusion — ភាពស៊ាំមានន័យថាធន់ និងរឹងមាំ
ផ្លូវជាតិលេខ១០ គឺជាហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរូបវន្តដែលតភ្ជាប់តំបន់មួយទៅតំបន់មួយ។ ប៉ុន្តែបើមើលប្រសាសន៍ដែលបានថ្លែងក្នុងពិធីសម្ពោធផ្លូវនេះ ក្នុងក្របខណ្ឌធំជាងនេះ វានាំទៅរកសំណួរមួយអំពីផ្លូវអភិវឌ្ឍន៍របស់ប្រទេស៖ តើកម្ពុជា អាចកសាងសេដ្ឋកិច្ច ប្រព័ន្ធទឹក និងប្រព័ន្ធព័ត៌មាន ដែលអាចឈរបានក្រោមសម្ពាធ និងទប់ទល់បានល្អជាងមុន នៅពេលវិបត្តិបន្ទាប់មកដល់ដែរឬទេ?

ភាពស៊ាំរបស់ប្រទេសមួយ មិនមានន័យថា ប្រទេសនោះអាចជៀសផុតពីសង្គ្រាម ទឹកជំនន់ គ្រោះរាំងស្ងួត ឬព័ត៌មានមិនពិតទាំងស្រុងនោះទេ។ វាមានន័យថា នៅពេលវិបត្តិកើតឡើង ប្រទេសមានសមត្ថភាពទប់ទល់ សម្របខ្លួន ស្តារឡើងវិញ និងយកមេរៀនពីវិបត្តិនោះ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពងាយរងគ្រោះនៅពេលក្រោយ។

ភាពស៊ាំមានន័យថា នៅពេលប្រទេស ត្រូវបានសាកល្បង វាអាចឈរបាន។ នៅពេលដួល វាអាចក្រោកឡើងវិញ។ ហើយនៅពេលក្រោកឡើង វាមិនគួរត្រឡប់ទៅកន្លែងដដែលទេ—វាគួររឹងមាំជាងមុន។

នេះប្រហែលជាមេរៀនរួមដ៏សំខាន់មួយដែលអាចដកស្រង់ចេញពីសារទាំងបីរបស់សម្តេចបវេធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត៖ វិបត្តិមិនគួរបញ្ចប់ត្រឹមការឆ្លងកាត់វានោះទេ។ វាគួរបន្សល់ទុកមេរៀន ការកែប្រែ និងសមត្ថភាពថ្មី ដែលធ្វើឱ្យប្រទេសត្រៀមខ្លួនបានល្អជាងមុនសម្រាប់វិបត្តិបន្ទាប់៕