(ប៉ារីស)៖ សហរដ្ឋអាមេរិកដែលនៅថ្ងៃសៅរ៍ ទី៣ ខែមករា បានបើកការវាយប្រហារលើវ៉េណេស៊ុយអេឡា ហើយថាបានចាប់ខ្លួនប្រធានាធិបតីនៃប្រទេសមួយនេះ គឺលោក នីកូឡាស់ ម៉ាឌូរ៉ូ មានប្រវត្តិជាយូរណាស់មកហើយនៅក្នុងការធ្វើអន្តរាគមន៍យោធា និងគាំទ្ររបស់ផ្ដាច់ការក្នុងតំបន់អាមេរិកឡាទីន។ ជាច្រើនលើកច្រើនសារ អតីតប្រធានាធិបតីវ៉េណេស៊ុយអេឡា លោក Hugo Chavez និងលោក ម៉ាឌូរ៉ូ ដែលលោក ត្រាំ អះអាងថាកំពុងស្ថិតក្នុងកណ្ដាប់ដៃអាមេរិក បានចោទប្រកាន់ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនពីការគាំទ្រការធ្វើរដ្ឋប្រហារ។

ខាងក្រោមនេះជាប្រវត្តិនៃការធ្វើអន្តរាគមន៍យោធារបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុងតំបន់អាមេរិកឡាទីន៖

* ឆ្នាំ១៩៥៤​៖ នៅក្វាតេម៉ាឡា
នៅថ្ងៃទី២៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៥៤ វរសេនីយ៍ឯកលោក Jacobo Arbenz Guzman ដែលជាប្រធានាធិបតីនៃប្រទេសក្វាតេម៉ាឡា ត្រូវបានបណ្ដេញចេញពីអំណាចដោយក្រុមទាហានស៊ីឈ្នួលដែលទទួលបានការបណ្ដុះបណ្ដាលពីសហរដ្ឋអាមេរិក បន្ទាប់ពីការធ្វើកំណែទម្រង់ដីធ្លីមួយដែលគំរាមកំហែងដល់ផលប្រយោជន៍របស់ក្រុមហ៊ុនអាមេរិកដ៏មានឥទ្ធិពលមួយឈ្មោះ United Fruit Corporation ដែលក្រោយមកប្ដូរឈ្មោះទៅជា Chiquita Brands។ នៅឆ្នាំ២០០៣ សហរដ្ឋអាមេរិកបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការពីតួនាទីរបស់ CIA នៅក្នុងការធ្វើរដ្ឋប្រហារនេះក្រោមយុទ្ធនាការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងឥទ្ធិពលកុម្មុយនិស្ដ។

* ឆ្នាំ១៩៦១៖ នៅគុយបា
ចាប់ពីថ្ងៃទី១៥ ដល់ទី១៩ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦១ ក្រុមប្រដាប់អាវុធប្រឆាំងនឹងរបបដឹកនាំរបស់លោក ហ្វីឌែល កាស្រ្តូ ១៤០០នាក់ ដែលទទួលបានការបណ្ដុះបណ្ដាល និងហិរញ្ញវត្ថុពី CIA បានព្យាយាមសម្រុលចូលឡើងលើឆ្នេរ Bay of Pigs ស្ថិតនៅចម្ងាយ២៥០គីឡូម៉ែត្រពីរដ្ឋធានីឡាហាវ៉ាន ប៉ុន្តែបរាជ័យមិនអាចផ្ដួលរំលំរបបកម្មុយនិស្តរបស់លោក កាស្រ្តូបានឡើយ។

* ឆ្នាំ១៩៦៥៖ សាធារណរដ្ឋដូមីនិក
ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ ដោយសំអាងលើការគំរាមកំហែងពីឥទ្ធិពលកម្មុយនិស្ត សហរដ្ឋអាមេរិកបានបញ្ជូនទាហានម៉ារីន និងទាហានលោតឆត្រយោទៅកាន់ទីក្រុង Santo Domingo ដើម្បីបង្រ្កាបការបះបោរមួយដើម្បីគាំទ្រលោក Juan Bosch ជាប្រធានាធិបតីឆ្វេងនិយមដែលត្រូវបានពួកឧត្តមសេនីយ៍ ទម្លាក់ចេញពីអំណាចក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣។

* ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០៖ គាំទ្ររបបផ្ដាច់ការ
ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនបានគាំទ្រយោធាផ្ដាច់ការជាច្រើន ដើម្បប្រឆាំងនឹងចលនាប្រដាប់អាវុធឆ្វេងនិយម ឬកុម្មុយនិស្ដនៅអំឡុងសង្រ្គាមត្រជាក់។ អាមេរិកបានចូលរួមជួយយ៉ាងសកម្មដល់មេដឹកនាំផ្ដាច់ការស៊ីលី លោក Augusto Pinochet អំឡុងការធ្វើរដ្ឋប្រហារមួយនៅថ្ងៃទី១១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៧៣ ប្រឆាំងប្រធានាធិបតីឆ្វេងនិយម លោក Salvador Allende។

អតីតរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក Henry Kissinger បានគាំទ្ររបបយោធាអាហ្សង់ទីន ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦។ នៅអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ និងឆ្នាំ១៩៨០ មេដឹកនាំផ្ដាច់ការចំនួន ៦ រួមមាននៅអាហ្សង់ទីន ស៊ីលី អ៊ុយរ៉ាហ្កាយ ប៉ារ៉ាហ្កាយ បូលីវី និងប្រេស៊ីល បានរួមកម្លាំងគ្នាដើម្បីកម្ចាត់គូប្រជែងរបស់ខ្លួនដោយជាអ្នកឆ្វេងនិយមនៅក្រោមប្រតិបត្តិការឈ្មោះថា Operation Condor ដោយមានការគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិក។

* ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០៖ សង្គ្រាមនៅអាមេរិកកណ្ដាល
ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ ចលនាឧទ្ទាម Sandinista បានផ្ដួលរំលំរបបដឹកនាំរបស់មេដឹកនាំផ្ដាច់ការ លោក Anastasio Somoza ក្នុងប្រទេសនីការ៉ាហ្កា។ នៅពេលនោះ អតីតប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក Ronald Reagan បានចេញបញ្ជាជាសម្ងាត់ឱ្យ CIA ផ្ដល់ជំនួយ ២០លានដុល្លារទៅឱ្យចលនា Contras ដែលប្រឆាំងនឹងការធ្វើបដិវត្តន៍របស់នីការ៉ាហ្កា។ ការណ៍នេះបានធ្វើឱ្យសង្រ្គាមស៊ីវិលផ្ទុះឡើង និងបានបិទបញ្ចប់ទៅវិញនៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០ ដោយបន្សល់ទុកមនុស្សជាង ៥០ ០០០នាក់បាត់បង់ជីវិត។ លោក Reagan ក៏បានបញ្ជូនទីប្រឹក្សាយោធាទៅកាន់អែលសាវ៉ាឌ័រផងដែរ ដើម្បីបង្រ្កាបចលនាឧទ្ទាម Farabundo Martí National Liberation Front នៅក្នុងសង្រ្គាមស៊ីវិលមួយ (ឆ្នាំ១៩៨០ ដល់ឆ្នាំ១៩៩២) ដែលសម្លាប់ជីវិតមនុស្ស ៧២ ០០០នាក់។

* ឆ្នាំ១៩៨៣៖ នៅហ្រែ្គនណាដា (Grenada)
នៅថ្ងៃទី១៥ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៨៣ ទាហានម៉ារីន និងកងកម្លាំងពិសេស Rangers បានធ្វើអន្តរាគមន៍នៅហ្រែ្គនណាដា បន្ទាប់ពីនាយករដ្ឋមន្ត្រី លោក Maurice Bishop ត្រូវបានធ្វើឃាតដោយរបបសឹកឆ្វេងនិយមជ្រុល។

* ឆ្នាំ១៩៨៩៖ នៅប៉ាណាម៉ា
ក្នុងឆ្នាំ១៩៨៩ បន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោតដ៏ចម្រូងចម្រាសមួយ អតីតប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក George H.W. Bush បានចេញបញ្ជាឱ្យយោធាអាមេរិកធ្វើអន្តរាគមន៍នៅប៉ាណាម៉ា ដោយបង្ខំឱ្យនាយឧត្តមសេនីយ៍លោក Manuel Noriega ដែលធ្លាប់ធ្វើឱ្យទីភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍សម្ងាត់អាមេរិក និងជាមនុស្សម្នាក់ដែលតុលាការអាមេរិកតាមចាប់ខ្លួន។ លោក Noriega បានជាប់ពន្ធនាគារនៅសហរដ្ឋអាមេរិកជាង ២ទសវត្សរ៍ពីបទរត់ពន្ធគ្រឿងញៀន៕