(ភ្នំពេញ)៖ កម្ពុជា កំពុងស្ថិតនៅចន្លោះសមរភូមិចំនួនពីរ។ សមរភូមិមួយ គឺសមរភូមិភាសាការទូតទន់ភ្លន់របស់ថៃ ប្រកបដោយល្បិចកលពិសពុលនៅលើឆាក និងសមរភូមិមួយទៀតគឺទង្វើខុសពីការពិតនៅលើដី ដែលពួកថៃតែងប្រើអាវុធមកនិយាយជំនួសវិញ។

Fresh Exclusive មានអត្ថបទស៊ីជម្រៅមួយជុំវិញបញ្ហានេះ៖

ក្នុងសង្គ្រាមព្រំដែននៃសម័យទំនើបនេះមានសមរភូមិពីរ។ មួយ គឺសមរភូមិ ដែលឃើញផ្ទាល់នឹងភ្នែក ដូចអ្វីដែលថៃបានប្រើអាវុធធុនធ្ងន់ និងយន្តហោះចម្បាំងបំផ្លាញប្រាសាទបុរាណខ្មែរយ៉ាងខ្ទេចខ្ទី និងបង្កឱ្យមានប្រជាពលរដ្ឋភៀសខ្លួនច្រើនសិបម៉ឺននាក់។ សមរភូមិមួយទៀត គឺសមរភូមិ ដែលមើលមិនឃើញ ដូចជាការសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទ, សេចក្តីថ្លែងការណ៍នយោបាយ ឬភាសាការទូត ដែលពោរពេញទៅដោយពាក្យគោរពច្បាប់ និងសម្តីស្រេកឃ្លានចង់បានសន្តិភាព ប៉ុន្តែការពិតនៅលើសមរភូមិ ពួកគេបែរជាប្រើអាវុធ ខុសពីសម្តីចង់បានទៅវិញ។

កម្ពុជាពេលនេះ កំពុងស្ថិតនៅចន្លោះសមរភូមិទាំងពីរនេះ ទាំងភាសាការទូតទន់ភ្លន់របស់ថៃប្រកបដោយល្បិចកលនៅលើឆាក និងទង្វើខុសពីការពិតនៅលើដី ដែលពួកគេប្រើអាវុធមកនិយាយជំនួសវិញ។ នៅថ្ងៃទី១៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសចិន លោក Wang Yi បានថ្លែងថា ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ កំពុងបំផ្លាញសាមគ្គីភាពអាស៊ាន ហើយមិនមានភាគីណាមួយទទួលបានផលចំណេញពីជម្លោះនេះឡើយ។ លោកបានអំពាវនាវឱ្យភាគីទាំងពីរឈានដល់បទឈប់បាញ់ឱ្យបានឆាប់តាមដែលអាចធ្វើទៅបាន។

ប៉ុន្តែសម្រាប់កម្ពុជា និងសម្រាប់អ្នកដែលនៅតែជឿជាក់ថា ច្បាប់អន្តរជាតិ គឺជាយុត្តិធម៌ដ៏មានអត្ថន័យនោះសំណួរសំខាន់ជាងគេពេលនេះគឺ៖ «បើពិភពលោកដោះស្រាយរកភាពខុសនិងត្រូវ ដោយផ្អែកតាមផលប្រយោជន៍ និងមិនមែនតាមសីលធម៌នោះទេ តើយុត្តិធម៌ពិតប្រាកដ សម្រាប់ប្រទេសតូចមួយដូចកម្ពុជានេះ នឹងបានមកពីណាទៅវិញ?»។

* នៅពេលពិភពលោក មិនដំណើរការផ្អែកតាមយុត្តិធម៌បរិសុទ្ធ តើកម្ពុជាត្រូវធ្វើអ្វី?

ការពិតមួយដែលយើងត្រូវទទួលស្គាល់ គឺប្រទេសខ្លះនៅពេលមុនធ្វើអ្វីគេមិនដែលថា មិនគិតអំពីផលប្រយោជន៍នយោបាយ និងយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ខ្លួនឡើយ។ អង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលពិភពលោកតែងសង្ឃឹមថាជាវេទិកាយុត្តិធម៌ ពេលនេះក៏កំពុងប្រឈមនឹងការរាំងស្ទះនយោបាយ ជាពិសេសនៅក្នុងក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ។ ប៉ុន្តែទោះបីមានភាពប្រទាំងប្រទើសយ៉ាងនេះក្តី វាមិនមានន័យថា យុត្តិធម៌មិនអាចរកបាននោះទេ។ ប្រការនេះមានន័យថា យុត្តិធម៌មិនមកជាអំណោយបានមកដោយស្រួលទេ ប៉ុន្តែលុះត្រាតែយើងខិតខំធ្វើដោយខ្លួនឯងក្នុងលក្ខណៈជាយុទ្ធសាស្ត្រ ទោះបីមានភាពខ្នះខ្នែងជួយពីប្រទេសជាមិត្ត ដែលស្នេហាយុត្តិធម៌ក៏ដោយ។

សម្រាប់កម្ពុជា «ច្បាប់រកយុត្តិធម៌ពិត» សម្រាប់ជួយកម្ពុជាដើម្បីចេញរួចពីសង្គ្រាម និងដើម្បីរក្សាអនាគតប្រទេសគប្បីជាប្រព័ន្ធមួយ ដែលពឹងផ្អែកលើគ្រឹះធំ៤រួមមាន៖

- ភស្តុតាង ឬវីដេអូ ឯកសារផែនទីដែលគេមិនអាចលុបបំបាត់ ឬបដិសេធបាន
- ក្របខណ្ឌច្បាប់ ដែលមិនអាចមើលរំលងបានគ្រប់ពេលវេលា
- តម្លៃនយោបាយ និងកិត្តិយសអន្តរជាតិ ដែលធ្វើឱ្យអ្នករំលោភ ត្រូវតែខាតបង់តម្លៃ
- និងពេលវេលា និងភាពអត់ធ្មត់របស់យើង ដែលបម្លែងការពិតឱ្យក្លាយជាយុត្តិធម៌

* ការទូតទន់ភ្លន់របស់ថៃ ផ្ទុយពីការពិតដែលប្រើអាវុធជំនួស

សង្គ្រាមបង្កឡើងដោយភាគីថៃ បានចាប់ផ្តើមសាជាថ្មីចាប់តាំងពីថ្ងៃទី៧ធ្នូ២០២៥ ខណៈកម្ពុជារក្សាភាពអត់ធ្មត់មិនតបតរយៈពេល២៤ម៉ោង។ ភាគីថៃ បានប្រើយន្តហោះចម្បាំង F-16, Gripen, និងអាវុធធុនធ្ងន់គ្រប់ប្រភេទរួមទាំងរថក្រោះ រថពាសដែក កាំភ្លើងផ្លោង កាំភ្លើងត្បាល់ កាំភ្លើងយន្ត និងកម្លាំងទ័ពច្រើនម៉ឺននាក់ បង្កើតសមរភូមិច្រើនទិសវាយលុកមកលើទឹកដីកម្ពុជា បណ្តាលឱ្យមានជនភៀសខ្លួន និងមានមនុស្សស្លាប់និងរងរបួសជាច្រើន។ ថៃ ជាមួយនឹងអំពើរំលោភបំពាន បានប្រើប្រាស់ភាសាការទូតចោទបំពានថាកម្ពុជាបានវាយ ប្រហារដាក់មកលើទឹកដីថៃជាមុន ដែលបង្ខំឱ្យថៃប្រើសិទ្ធិស្វ័យការពារខ្លួន។

ក្នុងពេលដែលប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រធានអាស៊ាន បានខិតខំធ្វើអន្តរាគមន៍សម្រុះសម្រួល ដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាម និងឲ្យភាគីគោរពកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពក្រុងគួឡាឡាំពូរ ភាគីថៃ តែងប្រើភាសាការទូតទន់ភ្លន់ បង្ហាញដូចជាមានឆន្ទៈខ្លាំងក្នុងការឈប់បាញ់ និងគោរពកិច្ចព្រមព្រៀង។ ប៉ុន្តែការពិតលើសមរភូមិវិញ បង្ហាញផ្ទុយទាំងស្រុងពីសម្តីការទូតដោយថៃបង្កើនសកម្មភាពយោធាកាន់តែខ្លាំង និងថែមទាំងប្រើយន្តហោះចម្បាំងបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធកម្ពុជា ដូចជាអគារ, ស្ពាន, ថ្នល់ និងកម្ទេចប្រាសាទបុរាណខ្មែរមួយចំនួន ដូចជាប្រាសាទតាក្របី និងប្រាសាទតាមាន់ជាដើម ភាពមិនស៊ីសង្វាក់គ្នារវាង «សម្តីលើឆាក» និង «ទង្វើលើដី» នេះ មិនមែនជាករណីកើតឡើងម្ដងទេ។ វាគឺជាវិធីសាស្ត្រនយោបាយ ដែលប្រើការទូតជាខែល ដើម្បីពន្យាពេល និងបន្ធូរសម្ពាធពីសហគមន៍អន្តរជាតិ ទោះបីដឹងច្បាស់ថា «ក្រដាសមិនអាចខ្ចប់ភ្លើងបានយូរ» ក៏ដោយ។

ប្រធានសភាពាណិជ្ជកម្មអាមេរិកប្រចាំកម្ពុជា លោក ខេស៊ី បាណិត Casey Barnett បានសរសេរតាម បណ្តាញសង្គម ប្រាប់ពិភពលោកថា ទង្វើរបស់រដ្ឋាភិបាលក្រុងបាងកកនេះ គឺជា «លេសឈ្លានពានរបស់ថៃ មកលើទឹកដីកម្ពុជា ដែលស្រដៀងនឹងការឈ្លានពានមកលើកម្ពុជាកាលពីឆ្នាំ១៩៤១»។

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤១នោះ ខណៈពិភពលោកកំពុងធ្លាក់ចូលក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ប្រទេសថៃដែលបានចូលរួមជាមួយអតីតចក្រពត្តិជប៉ុន បានចូលទន្ទ្រានឈ្លានពានលើទឹកដីកម្ពុជា និងដណ្តើមយកខេត្តខ្មែរមួយចំនួន ដោយយកលេសថា កងកម្លាំងអាណានិគមបារាំងនៅកម្ពុជា បានបាញ់ឆ្លងព្រំដែនចូលក្នុងក្រុង Aranyaprathet នៃប្រទេសថៃ។ ខេត្តខ្មែរមួយចំនួនត្រូវបានថៃវាយដណ្តើមយកកាន់កាប់ ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីជប៉ុនបរាជ័យក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ទឹកដីខ្មែរ ដែលថៃបានរំលោភនោះត្រូវបានប្រគល់ត្រឡប់មកឱ្យកម្ពុជាវិញដោយស្របច្បាប់អន្តរជាតិ។

* ការបំផ្លាញប្រាសាទបុរាណ មិនមែនត្រឹមជាសោកនាដកម្ម តែជាភស្តុតាងមិនអាចលុបបំបាត់បាន

ការខូចខាតបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ នៅតំបន់ជម្លោះ មិនមែនត្រឹមជាការឈឺចាប់ផ្លូវចិត្ត ឬការបាត់បង់ប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ វាជាបញ្ហាច្បាប់អន្តរជាតិ។ នៅពេលដែលទីតាំងបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ ត្រូវបានខូចខាតក្នុងអំឡុងពេលមានសង្គ្រាម ការខូចខាតនោះ មិនត្រឹមតែបង្កការឈឺចាប់ជាសកលទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងក្លាយជាឧបករណ៍បង្កើនល្បឿនផ្នែកច្បាប់ និងការទូតផងដែរ។

ការបំផ្លាញប្រាសាទបុរាណ នឹងដុតកំហឹងអន្តរជាតិ បង្កើតភស្តុតាងរំលោភជាក់ស្តែង ដែលភាគីបំពាន មិនអាចប្រកែកបាន និងបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ដល់ពិភពលោកថា ទង្វើនោះបានកើតឡើងលើទឹកដីកម្ពុជា ដោយពិតប្រាកដ ផ្អែកលើផែនទី និងក្របខណ្ឌភូមិសាស្ត្រដែលសហគមន៍អន្តរជាតិទទួលស្គាល់។ រាល់ដុំនៃកម្ទេចសិលា រាល់សំណល់ប្រាសាទ ដែលខ្ទេចខ្ទីដោយគ្រាប់បែក និងគ្រាប់ទម្លាក់ មិនមែនជាសំណល់ឥតតម្លៃឡើយ វាអាចក្លាយជាឯកសារចោទប្រកាន់ដ៏មានទម្ងន់ នៅថ្ងៃក្រោយតាមច្បាប់អន្តរជាតិ និងច្បាប់សង្គ្រាម។

* អាស៊ាន៖ សមរភូមិការទូត ដែលថៃមិនអាចប្រើឥទ្ធិពលឯកតោភាគីបិទបាំងបានឡើយ

ហេតុអ្វីបានជារដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសចិន លោក Wang Yi សង្កត់ធ្ងន់លើ «សាមគ្គីភាពអាស៊ាន»? ព្រោះអាស៊ាន ទោះមិនមែនជាតុលាការអន្តរជាតិក៏ដោយ ប៉ុន្តែជាមូលដ្ឋានភាពស្របច្បាប់ និងការទទួលស្គាល់ក្នុងតំបន់ ដែលអាចបង្កើតតម្លៃនយោបាយ និងសម្ពាធយុទ្ធសាស្ត្របានពិតប្រាកដ។ ប្រសិនបើអាស៊ានវាយតម្លៃថា ភាគីណាមួយកំពុងបង្កើនភាពតានតឹង ឬបំពានលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព នោះផលប៉ះពាល់មិននៅត្រឹមសេចក្តីថ្លែងការណ៍ទេ ប៉ុន្តែអាចរាលដាលទៅលើ ទំនុកចិត្តវិនិយោគ ទេសចរណ៍ ពាណិជ្ជកម្មឆ្លងដែន ភាពជាដៃគូយោធា និងលំហការទូតអន្តរជាតិ របស់ភាគីនោះជាបន្តបន្ទាប់។

របាយការណ៍និងការវិវត្តថ្មីៗ ក៏បង្ហាញថា អាស៊ានកំពុងឆ្ពោះទៅរកយន្តការត្រួតពិនិត្យកាន់តែរឹងមាំ ក្នុងនោះរួមមានការគាំទ្រផ្នែកបច្ចេកទេស រួមទាំងព័ត៌មាន និងរូបភាពពីសមត្ថភាពផ្កាយរណប ដែលអាចជួយបំពេញការងាររបស់ក្រុមយន្តការសង្កេតការណ៍អាស៊ាន (AOT)។ ប្រសិនបើការត្រួតពិនិត្យបែបនេះ កាន់តែបង្កលក្ខណៈប្រសើរ នោះវានឹងក្តោបបាននូវ «ការពិតលើដី» ជារូបភាពនិងទិន្នន័យ ដែលភាគីបំពានលំបាកបំផុតក្នុងការបដិសេធ។

* នៅពេលចិនកំពុងដើរតួនាទី កម្ពុជាមានក្តីសង្ឃឹមកាន់តែច្បាស់

ជំហររបស់ប្រទេសចិន ដូចដែលបានបញ្ជាក់តាមសម្តីអ្នកការទូតចិន បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា ចិនបានកំណត់ខ្លួនជាភាគីមិនលម្អៀង ហើយការធ្វើអន្តរាគមន៍របស់ខ្លួនបានសង្កត់ធ្ងន់លើភាពបន្ទាន់នៃបទឈប់បាញ់ និងការស្វែងរកដំណោះស្រាយសម្រុះសម្រួល ដើម្បីនាំវិបត្តិឱ្យវិលត្រឡប់ទៅរកសន្តិភាពឡើងវិញ។ ជំហរនេះមិនមែនកើតចេញពីអារម្មណ៍ទេ ប៉ុន្តែពីគោលបំណងយុទ្ធសាស្ត្រដែលច្បាស់លាស់ នោះគឺការរក្សាស្ថិរភាពតំបន់ និងការទប់ស្កាត់ភាពបែកបាក់របស់អាស៊ាន ដែលអាចបង្កផលប៉ះពាល់យូរអង្វែងដល់តុល្យភាពអំណាចក្នុងតំបន់។

ខណៈដែលមនុស្សមួយចំនួនយល់ច្រឡំរវាងហេតុផល ជាមួយលទ្ធផល, កម្ពុជាយើងក៏មិនគួរច្រឡំនូវចំណុចនេះឡើយ។ ព្រោះនៅក្នុងការអនុវត្តនយោបាយអន្តរជាតិ អ្វីដែលសំខាន់មិនមែនសួរថា ហេតុអ្វីបានជាគេធ្វើនោះទេ ប៉ុន្តែអ្វីដែលយើងអាចទទួលបាន។ ក្នុងបរិបទនេះ កម្ពុជាអាចទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងជាក់ស្តែង ព្រោះចិន ដែលជាមហាអំណាចសំខាន់ក្នុងតំបន់ មានចំណាប់អារម្មណ៍ដើម្បីឱ្យអាស៊ីអាគ្នេយ៍ក្លាយជាតំបន់មានស្ថិរភាព និងឱ្យអាស៊ាននៅតែជាសហគមន៍ដែលមិនបែកបាក់។

ដូច្នេះ សំណួរស្នូលដែលត្រូវសួរ មិនមែនថា «ចិនជួយដោយចិត្តសប្បុរសឬយ៉ាងណាឡើយ» ប៉ុន្តែសួរថាតើធ្វើដូចម្តេចដើម្បីឲ្យសន្តិភាព និងយុត្តិធម៌ រួមស្របជាមួយផលប្រយោជន៍យុទ្ធសាស្ត្ររបស់អ្នកមានឥទ្ធិពល។ នៅពេលកម្ពុជាអាចភ្ជាប់គោលបំណងរបស់ខ្លួនជាមួយស្ថិរភាពតំបន់នោះសន្តិភាព នឹងក្លាយជា «ជម្រើសសមហេតុផលបំផុត» សម្រាប់គ្រប់ភាគី។

ពិភពលោក មិនមាន «តុលាការយុត្តិធម៌បរិសុទ្ធ» សម្រាប់ប្រទេសដ៏តូចទេ។ មហាអំណាចស្វែងរកផលប្រយោជន៍ នៅពេលដែលអង្គការសហប្រជាជាតិមានកម្រិតក្នុងការធ្វើសកម្មភាពរកយុត្តិធម៌ ដោយសារការរាំងស្ទះនយោបាយ។ ប៉ុន្តែភាពជាក់ស្តែងមួយនោះគឺថា យុត្តិធម៌មិនដែលបាត់បង់នោះឡើយ។ យុត្តិធម៌ មិនមែនជាអំណោយរបស់អ្នកណាម្នាក់ឡើយ។ ដើម្បីយុត្តិធម៌ គឺយើងត្រូវចេះរៀបចំកិច្ចការខ្លួនឯងយ៉ាងច្បាស់លាស់ជាមួយភស្តុតាងច្បាប់ ពេលវេលា និងភាពអត់ធ្មត់។

ហើយនេះ ក៏ជាមូលហេតុដែលសម្តីរបស់លោករដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសចិន Wang Yi បាននិយាយក្នុងពាក្យថា «សង្គ្រាម នឹងគ្មានអ្នកណាបានចំណេញទេ»។ សម្តីនេះ មិនមែនជាសម្តីលួងលោមទេ ប៉ុន្តែជាសញ្ញាបញ្ជាក់ថាក្នុងសតវត្សទី២១ ការឈ្នះដោយកម្លាំង កំពុងក្លាយជា តម្លៃខ្ពស់ ដែលប្រទេសឈ្លានពាន ត្រូវតែបង់ខាតសងមកវិញ ក្រោមទម្ងន់យុត្តិធម៌ដ៏ពិតប្រាកដស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ៕