(ភ្នំពេញ)៖ ភាពវិវត្តន៍របស់ពិភពលោកនាពេលបច្ចុប្បន្ន បានបង្កើតភាពរំជើបរំជួលយ៉ាងខ្លាំងទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងសន្តិសុខ។ វិបត្តិទាំងនេះ មិនត្រឹមតែធ្វើឲ្យប្រទេសមួយចំនួនរងផលប៉ះពាល់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងធ្វើឲ្យប្រទេសខ្លះ ដួលរំលំក្រោមវិធីសាស្ត្រសង្គ្រាមទម្រង់ថ្មីមួយ ដែលគេហៅថា Proxy Warfare ឬសង្គ្រាមប្រើអ្នកដទៃមកធ្វើជំនួស។

នៅថ្ងៃនេះ Fresh Exclusive នឹងលើកយកបញ្ហា Proxy Warfare តាមបទពិសោធន៍ពីបណ្តាប្រទេសនានាលើសកលលោក មកស្វែងយល់និងវិភាគ ដើម្បីទុកជាមេរៀន និងបទពិសោធន៍សំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងយុគសម័យបច្ចុប្បន្ន៖

នៅក្នុងសម័យមួយ ដែលគេមិនចាំបាច់ប្រើគ្រាប់បែកទម្លាក់ពីលើមេឃ ឬប្រើកម្លាំងទាហាន ឬ អាវុធធុនធ្ងន់ សង្គ្រាមថ្មីមួយបានលេចឡើងនិងប្រើជំនួសដើម្បីបង្កចលាចលនិងអសន្តិសុខ។ ការបង្កើតកលិយុគសម័យថ្មី អាចចាប់ផ្តើមពីក្រុមតូចៗមិនពាក់ឯកសណ្ឋានយោធា ពីសារព័ត៌មានក្លែងក្លាយ ពីការលួចបង្កអស្ថិរភាពសង្គម ឬពីចលនាមិនច្បាស់ប្រភព ដែលមើលទៅដូចជាបញ្ហាផ្ទៃក្នុង ប៉ុន្តែកុំមើលរំលងឱ្យសោះ ពីព្រោះមានដៃក្រោយ របស់អំណាចជ្រៀតជ្រែកមកពីក្រៅ។

នេះហើយជាអ្វីដែលអ្នកវិភាគអន្តរជាតិហៅថា «Proxy Warfare» សង្គ្រាមតាមការបង្កើតមនុស្សដទៃមកធ្វើជំនួស ដែលប្រទេសមហាអំណាច ឬប្រទេសមានអំណាចមធ្យម ប្រើក្រុមទាំងនោះ ធ្វើជាឧបករណ៍មូលដ្ឋាន និងជាខែលបិទបាំង ដើម្បីបំផ្លាញឥទ្ធិពលសត្រូវ ឬបំប្លែងតុល្យភាពអំណាច ដោយមិនចូលប៉ះទង្គិចដោយផ្ទាល់ឡើយ។ បទពិសោធន៍ជាច្រើនលើសកលលោក បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា សង្គ្រាមប្រភេទនេះ គ្រោះថ្នាក់ខ្លាំងជាងសង្គ្រាមបាញ់គ្នា ព្រោះវាមិនវាយប្រហារពីខាងក្រៅទេ ប៉ុន្តែបំផ្លាញជាតិពីខាងក្នុង។

សម្រាប់កម្ពុជា ដែលស្ថិតនៅចន្លោះការប្រកួតប្រជែងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ការយល់ដឹងអំពី Proxy Warfare មិនមែនជាជម្រើសទេ ប៉ុន្តែជាការចាំបាច់ ដើម្បីស្វែងយល់និងបង្កការពារពីឧបាយកលយុទ្ធសាស្ត្រនេះមុនពេលវាប៉ះពាល់ដល់ស្ថិរភាព និងអនាគតជាតិ។

* Proxy Warfare មិនមែនរឿងឆ្ងាយពីកម្ពុជា

ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា ធ្លាប់ជាសាក្សីនៃសង្គ្រាម Proxy Warfare រួចមកហើយ ក្នុងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ ពេលដែលកម្ពុជា ត្រូវបានទាញចូលក្លាយជាវេទិកាប្រកួតប្រជែងរវាងមហាអំណាច ដោយខ្លួនឯងមិនមានអំណាចកំណត់ជោគវាសនាជាតិពេញលេញ។ បទពិសោធន៍នោះ បញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា ប្រទេសតូចៗ អាចក្លាយជាគោលដៅសង្គ្រាម ដោយមិនចង់បាននិងដោយមិនដឹងខ្លួន។

បច្ចុប្បន្ន ទម្រង់សង្គ្រាមបានផ្លាស់ប្តូរពីការបាញ់គ្នាដោយផ្ទាល់មកជាការប្រយុទ្ធតាមឧបាយកល ប៉ុន្តែ ហានិភ័យមូលដ្ឋាននៅដដែល៖ ការបំផ្លាញស្ថិរភាព និងសាមគ្គីភាពពីខាងក្នុង ដើម្បីបង្កើតលក្ខខណ្ឌឲ្យអំណាចក្រៅសម្រេចគោលដៅយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ខ្លួន។

ក្នុងបរិបទនេះ Proxy Warfare សម័យថ្មី អាចលេចឡើងក្នុងទម្រង់ជាច្រើន ដែលមានតក្កវិជ្ជាស្របគ្នា គឺ ធ្វើឲ្យសង្គមមួយចុះខ្សោយ មុនពេលវាត្រូវប្រឈមនឹងសម្ពាធធំដូចជា៖
• ការបង្កចលនាសង្គម ឬនយោបាយ ដែលមើលទៅដូចជាការបញ្ចេញមតិធម្មតា ប៉ុន្តែលាក់បាំងការគាំទ្រពីក្រៅ។
• សង្គ្រាមព័ត៌មាន (Information Warfare) ដើម្បីបំបែកសាមគ្គីភាព បំផ្លាញភាពទុកចិត្តលើស្ថាប័ន និងបង្កភាពច្របូកច្របល់ក្នុងសង្គម។
• ការប្រើបញ្ហាព្រំដែន អត្តសញ្ញាណ សិទ្ធិមនុស្ស ឬជនជាតិភាគតិច ជាឧបករណ៍សម្ពាធយុទ្ធសាស្ត្រ ដើម្បីធ្វើឲ្យបញ្ហាផ្ទៃក្នុងត្រូវបានអន្តរជាតិកម្ម។
• បណ្តាញឥទ្ធិពល និងសកម្មភាពស្ងៀមស្ងាត់ ដែលធ្វើឲ្យសង្គមមួយ រអិលចូលក្នុងវិបត្តិ ដោយមិនមានសញ្ញាសង្គ្រាមច្បាស់លាស់ និងដោយមិនដឹងថា កំពុងត្រូវគេវាយប្រហារផង។

គោលបំណងសំខាន់នៃ Proxy Warfare មិនមែនការឈ្នះសង្គ្រាមភ្លាមៗទេ ប៉ុន្តែការធ្វើឲ្យប្រទេសមួយ អស់កម្លាំងពីខាងក្នុង បាត់សមត្ថភាពសម្រេចចិត្តដោយឯករាជ្យ និងងាយត្រូវគេបញ្ជាពីក្រៅ។ នេះហើយជាមូលហេតុដែលធ្វើឲ្យ Proxy Warfare គ្រោះថ្នាក់ជាងសង្គ្រាមបាញ់គ្នា និងជាហានិភ័យដែលកម្ពុជា មិនអាចមើលរំលងបាន។

* ហេតុអ្វី Proxy Warfare គ្រោះថ្នាក់ជាងសង្គ្រាមបាញ់គ្នា?

គ្រោះថ្នាក់ធំបំផុតនៃ Proxy Warfare មិនមែនជាការបាត់បង់ដីធ្លីភ្លាមៗ ឬការបរាជ័យយោធាដែលអាចឃើញច្បាស់លើផែនទីភ្លាមៗទេ ប៉ុន្តែជាការបំផ្លាញគ្រឹះជាតិពីខាងក្នុង។ វាបំបែកសង្គមមួយឲ្យបែកជាបំណែក បង្កភាពមិនទុកចិត្តរវាងរដ្ឋ និងប្រជាជន រវាងស្ថាប័ននិងសាធារណជន ឬសូម្បីតែរវាងប្រជាពលរដ្ឋគ្នាឯងអ្វីដែលធ្វើឲ្យជាតិមួយ ខ្សោយដោយខ្លួនឯង មុនពេលសត្រូវបង្ហាញមុខផង។

Proxy Warfare ក៏ធ្វើឲ្យប្រទេសមួយធ្លាក់ចូលអន្ទាក់នៃជម្លោះរ៉ាំរ៉ៃ ដែលគ្មានខ្សែព្រំដែនច្បាស់លាស់ គ្មានសមរភូមិច្បាស់ពិតប្រាកដនិងគ្មានសត្រូវ ដែលគេអាចចង្អុលបង្ហាញបានឡើយ។ ក្នុងស្ថានភាពបែបនេះ សង្គមរស់នៅក្នុងភាពច្របូកច្របល់ ភ័យខ្លាច និងការចោទប្រកាន់គ្នាទៅវិញទៅមក ខណៈដែលអ្នកបញ្ជាល្បែងពិតប្រាកដស្ថិតនៅក្រៅឆាក និងមិនបង់តម្លៃអ្វីទាំងអស់។

លើសពីនេះ Proxy Warfare មានលក្ខណៈកើនកម្ដៅបន្តិចម្តងៗ មិនផ្ទុះឡើងភ្លាមៗដូចសង្គ្រាមបាញ់គ្នា ប៉ុន្តែរីករាលដាលតាមពេលវេលា រហូតដល់បង្កលក្ខខណ្ឌឲ្យមានសង្គ្រាមធំ ឬវិបត្តិជាតិ ដែលនៅពេលនោះ ប្រទេសរងគ្រោះ គឺជាអ្នកបង់តម្លៃជំនួសអ្នកដទៃទាំងជីវិត សេដ្ឋកិច្ច និងអនាគតជំនាន់ក្រោយ។

សម្រាប់កម្ពុជា ដែលបានឆ្លងកាត់សង្គ្រាមយូរឆ្នាំ និងបានបង់តម្លៃឈាមដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ ដើម្បីរកស្ថិរភាពនាពេលបច្ចុប្បន្នស្ថិរភាព គឺជាទ្រព្យសម្បត្តិមានតម្លៃបំផុត។ Proxy Warfare គឺជាវិធីសាស្ត្រដែលអាចបំផ្លាញស្ថិរភាពនោះ ដោយមិនចាំបាច់បាញ់សូម្បីតែមួយគ្រាប់ប៉ុន្តែអាចធ្វើឲ្យជាតិមួយ បាត់បង់សមត្ថភាពការពារខ្លួន និងសិទ្ធិសម្រេចចិត្តដោយឯករាជ្យ បន្តិចម្តងៗ ដោយមិនដឹងខ្លួន។

* មេរៀនពីពិភពលោក៖ ពេល Proxy Warfare ធ្វើឲ្យប្រទេសមួយ «សឹករិចរិល» ដោយមិនឃើញឈាម

បទពិសោធន៍ពិភពលោក បានបង្ហាញថា Proxy Warfare អាចធ្វើឲ្យប្រទេសមួយ «សឹករិចរិល» ដោយមិនចាំបាច់មានការឈ្លានពានទ័ពជើងគោក ឬការប្រកាសសង្គ្រាម។ ជាច្រើនករណីវាចាប់ផ្តើមពីបញ្ហាផ្ទៃក្នុង ប៉ុន្តែបញ្ចប់ដោយការជ្រៀតជ្រែកពីក្រៅ តាមរយៈបណ្តាញក្រុមភ្នាក់ងារសង្គ្រាមព័ត៌មាន និងបណ្តាញនានាដែលមានឥទ្ធិពល រហូតធ្វើឲ្យជាតិមួយបែកបាក់ និងអស់កម្លាំងយូរអង្វែង។ ប្រទេសជាឧទាហរណ៍រួមមាន៖

- ស៊ីរី៖ ពេលបញ្ហាផ្ទៃក្នុងក្លាយជាទ្វារចូលនៃការជ្រៀតជ្រែកពីក្រៅ។ សង្គ្រាមស៊ីរី ចាប់ផ្តើមពីវិបត្តិផ្ទៃក្នុង ប៉ុន្តែបន្តិចម្តងៗ ត្រូវបានបម្លែងទៅជាវេទិកាប្រកួតប្រជែងរវាងអំណាចជាច្រើន តាមរយៈក្រុមភ្នាក់ងារ។ លទ្ធផលគឺ ប្រទេសត្រូវបែកបាក់ អធិបតេយ្យភាពរងការបំពាន និងជម្លោះអូសបន្លាយរយៈពេលយូរ។ មេរៀនគឺ បើបញ្ហាផ្ទៃក្នុង គ្មានការគ្រប់គ្រងដ៏ឆ្លាតវៃ វាអាចក្លាយជាផ្លូវចូលឲ្យ Proxy Warfare ឈានចូលបំផ្លាញប្រទេសមួយ។

- អ៊ុយក្រែន៖ Proxy Warfare ជាដំណាក់កាលមុនសង្គ្រាមធំ។ មុនពេលសង្គ្រាមពេញទំហឹង អ៊ុយក្រែន បានប្រឈមនឹងលំនាំសង្គ្រាមមិនប្រកាសសង្គ្រាមតាមភ្នាក់ងារ សង្គ្រាមព័ត៌មាន និងការគាំទ្រក្រុមមូលដ្ឋានពីក្រៅ។ «សង្គ្រាមមិនឃើញឈាម»នេះ បានបំបែកភាពជឿជាក់ បង្កភាពច្របូកច្របល់ និងបើកផ្លូវឲ្យការប៉ះទង្គិចធំកើតឡើង។ មេរៀនគឺ Proxy Warfare ជាវិធី «ធ្វើឲ្យប្រទេសមួយអស់កម្លាំង» មុននឹងរងការវាយធ្ងន់ដោយបំផ្លាញសមត្ថភាពការពារខ្លួន និងការសម្រេចចិត្តពីខាងក្នុងជាមុនសិន។

- យេម៉ែន៖ សង្គ្រាមគ្មានអ្នកឈ្នះ ដែលប្រទេសតូចបង់តម្លៃជំនួស។ យេម៉ែន ក្លាយជាវេទិកាសង្គ្រាមតាមភ្នាក់ងាររវាងអំណាចតំបន់។ ប្រជាជនរងគ្រោះធ្ងន់ធ្ងរ ខណៈអំណាចខាងក្រៅបន្តប្រកួតប្រជែងដោយមិនចាំបាច់បង់តម្លៃឈាមដោយផ្ទាល់។ មេរៀនគឺ Proxy Warfare ធ្វើឲ្យប្រទេសតូច បង់តម្លៃជំនួសអ្នកដទៃ អ្នកបាញ់ស្ថិតនៅក្រោយឆាក ប៉ុន្តែអ្នកស្លាប់និងអ្នកបាត់បង់អនាគត ស្ថិតនៅមុខឆាក។

- អាហ្វហ្គានីស្ថាន៖ ជម្លោះរ៉ាំរ៉ៃដែលបន្សល់ «របួសជាតិ» យូរអង្វែង។ អាហ្វហ្គានីស្ថាន ធ្លាប់ជាវេទិកាប្រកួតប្រជែងមហាអំណាចតាមរយៈក្រុមភ្នាក់ងារ។ លទ្ធផលគឺជម្លោះយូរអង្វែង និងស្ថិរភាពដែលមិនអាចស្ដារឡើងវិញបានឆាប់រហ័ស ព្រោះគ្រាប់ពុលនៃសង្គ្រាមមិនមែនស្ថិតនៅលើដីប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធសង្គមនិងរដ្ឋ។ មេរៀនគឺ Proxy Warfare បង្កជម្លោះរ៉ាំរ៉ៃ ធ្វើឲ្យប្រទេសមួយរង «របួសជាតិ» ដែលមិនអាចជាសះស្បើយក្នុងរយៈពេលខ្លីបានឡើយ។

* បរិបទសម្រាប់កម្ពុជា៖ តើត្រូវធ្វើអ្វីដើម្បីបិទទ្វារ Proxy Warfare?

កម្ពុជា មិនមែនជាប្រទេសធំ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ដែលកំពុងប្រកួតប្រជែងយ៉ាងខ្លាំង។ ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងបទពិសោធន៍ពិភពលោក បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា ប្រទេសតូចៗ គឺជាគោលដៅងាយរង Proxy Warfare នៅពេលដែលសាមគ្គីភាពជាតិរងការបំបែកបញ្ហាផ្ទៃក្នុងត្រូវបានគេធ្វើអន្តរជាតូបនីយកម្ម ដោយអំណាចក្រៅ និងប្រទេសត្រូវគេប្រើជាឧបករណ៍នយោបាយក្នុងការប្រកួតប្រជែងអំណាច។

ក្នុងបរិបទនេះ ការបិទទ្វារ Proxy Warfare មិនមែនជាកិច្ចការយោធាតែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាកិច្ចការយុទ្ធសាស្ត្រជាតិ ដែលត្រូវអនុវត្តជាប្រព័ន្ធ និងមានទិសដៅច្បាស់។ មេរៀនសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា មាន៣ ចំណុចជាគន្លឹះ៖
១៖ កម្ពុជា ត្រូវគ្រប់គ្រង និងដោះស្រាយបញ្ហាផ្ទៃក្នុងដោយប្រាជ្ញា និងឆន្ទៈជាតិ ដើម្បីកុំឱ្យបញ្ហាទាំងនោះ ត្រូវបានគេយកទៅធ្វើ «អន្តរជាតូបនីយកម្ម» ជាឧបករណ៍សម្ពាធ ឬការជ្រៀតជ្រែកពីក្រៅ។ បញ្ហាផ្ទៃក្នុង ដែលមិនត្រូវបានដោះស្រាយឲ្យបានត្រឹមត្រូវគឺជាទ្វារបើកឱ្យ Proxy Warfare ឈានចូលមកបំផ្លាញស្ថិរភាពជាតិ។

២៖ សាមគ្គីភាពជាតិ និងភាពជឿជាក់លើស្ថាប័នរដ្ឋ គឺជាខែលការពារដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុត ប្រឆាំងនឹងសង្គ្រាមមិនឃើញឈាម។ ប្រទេសមួយដែលសង្គមបែកបាក់ និងប្រជាពលរដ្ឋមិនទុកចិត្តគ្នា គឺជាប្រទេស ដែលងាយត្រូវគេវាយប្រហារពីខាងក្នុងដោយមិនចាំបាច់ប្រើអាវុធ។

៣៖ ការទូតឯករាជ្យ មានតុល្យភាព និងមិនឲ្យខ្លួនឯងត្រូវបានប្រើជាឧបករណ៍របស់ភាគីណាមួយ គឺជាវិធីសាស្ត្រសំខាន់ ក្នុងការបិទទ្វារសង្គ្រាមតាមភ្នាក់ងារ។ ការរក្សាឯករាជ្យភាពក្នុងការសម្រេចចិត្ត និងការបង្កើតទំនាក់ទំនងល្អជាមួយគ្រប់ភាគី វាគឺជាគន្លឹះការពារអធិបតេយ្យ និងសន្តិភាពរយៈពេលវែង។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖ សង្គ្រាមសម័យថ្មី មិនចាប់ផ្តើមពីស្នូរគ្រាប់បែកទៀតទេ ប៉ុន្តែចាប់ផ្តើមពីការបំបែកគំនិត ការបង្កអស្ថិរភាព និងការប្រើអ្នកដទៃ វាយប្រទេសមួយពីខាងក្នុង។ បទពិសោធន៍ពិភពលោក បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា Proxy Warfare មិនមែនជារឿងរបស់អ្នកដទៃទេ វាជាសង្គ្រាមដែលចូលមកស្ងៀមស្ងាត់ ប៉ុន្តែបង្ករបួសជាតិយូរអង្វែង។ សម្រាប់កម្ពុជា ការយល់ដឹងពី Proxy Warfare មិនមែនដើម្បីបង្កការភ័យខ្លាចទេ ប៉ុន្តែដើម្បីការពារការពារសន្តិភាព ការពារសាមគ្គីភាព និងការពារសិទ្ធិរបស់ខ្លួន ក្នុងការជ្រើសរើសអនាគតដោយមិនឲ្យនរណាមកកំណត់ជំនួស។ សង្គ្រាមដែលគួរភ័យខ្លាចបំផុត មិនមែនសង្គ្រាមដែលឃើញឈាមទេ ប៉ុន្តែសង្គ្រាមដែលធ្វើឱ្យជាតិមួយបំផ្លាញខ្លួនឯង ដោយមិនដឹងខ្លួន៕