(ភ្នំពេញ)៖ មុននេះមនុស្សមួយចំនួនធ្លាប់និយាយថា ពួកគេកំពុងរង់ចាំសញ្ញាពីនាឡិកា Doomsday Clock ដើម្បីដឹងថា តើពិភពលោកកំពុងរត់ទៅមុខ ឬថយក្រោយ ឬក៏កំពុងរាប់ថយក្រោយទៅរកវិនាទីនៃអវសានរបស់ផែនដី។ ប៉ុន្តែដល់ឆ្នាំ២០២៦នេះ ការរង់ចាំនាឡិកាទន្សានៃពិភពលោកនោះ មិនមែនជារឿងចាំបាច់ទៀតឡើយ។ ព្រោះនៅក្នុងយុគសម័យបច្ចេកវិទ្យាដែលទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចត្រូវបានបញ្ចេញជារៀងរាល់ខែ របាយការណ៍ហានិភ័យសកលត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយជារៀងរាល់ឆ្នាំ ហើយសញ្ញានយោបាយ និងសង្គមផ្ទុះឡើងលើបណ្តាញជារៀងរាល់ថ្ងៃ ពិភពលោកកំពុង «ប្រាប់យើងជាមុន» ដោយខ្លួនវាដោយផ្ទាល់។ សំណួរដែលនៅសល់នោះ គឺថាតើមានអ្នកណាចង់ស្តាប់សារព្រមាននោះ ឬក៏ជ្រើសរើសមិនចង់ឮតែប៉ុណ្ណោះ។

អត្ថបទរបស់ Fresh Exclusive ខាងក្រោមនេះ មានគោលបំណងបញ្ជាក់ថា បើទោះបីគ្មាន Doomsday Clock ក៏ដោយក៏យើងនៅតែអាចព្យាករណ៍ «ទិសដៅ» នៃពិភពលោកក្នុងឆ្នាំ២០២៦ បានជាដដែល។ ការព្យាករណ៍នេះ មិនមែនជាការទស្សន៍ទាយថ្ងៃខែព្រឹត្តិការណ៍នោះទេ ប៉ុន្តែជាការវិភាគផ្អែកលើនិន្នាការ (trends) និងសេណារីយ៉ូ (scenarios) ដែលកំពុងបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់អំពីពិភពលោក ដែលកំពុងបោះជំហានឈានចូលទៅក្នុងដំណាក់កាលនៃការប្រកួតប្រជែង សម័យកាលមួយ ដែលត្រូវបានកំណត់ដោយការប្រកួតប្រជែងអំណាច ការងើបឡើងវិញនៃសេដ្ឋកិច្ចដែលនៅផុយស្រួយ ការបែកបាក់សង្គមដែលជំរុញដោយព័ត៌មានមិនពិត និងសម្ពាធអាកាសធាតុដែលកាន់តែកើនកម្តៅខ្លាំងឡើង។

* ឆ្នាំ២០២៦ យុគសម័យនៃការប្រកួតប្រជែង មិនមែនជាយុគសម័យសន្តិភាព
ប្រសិនបើយើងអាចសង្ខេបឆ្នាំ២០២៦ ជាពាក្យមួយឃ្លាបាននោះវាគឺជាឆ្នាំនៃ «ការប្រកួតប្រជែង និងការប្រឈមមុខដាក់គ្នា»។ ការវាយតម្លៃហានិភ័យជាសកលកំពុងពណ៌នាកាន់តែច្បាស់ថា ពិភពលោកកំពុងឆ្ពោះចូលទៅក្នុងយុគសម័យនៃការប្រកួតប្រជែង ខណៈរដ្ឋនានាជាប់គាំងក្នុងការប្រជែងគ្នាដណ្តើមអំណាច បច្ចេកវិទ្យា សន្តិសុខ និងឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ច។

គ្រោះថ្នាក់បន្ទាន់បំផុតលែងត្រូវបានកំណត់ចំពោះអាវុធនុយក្លេអ៊ែរតែមួយទៀតហើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ហានិភ័យរយៈពេលខ្លីឥឡូវនេះ រួមមានការប្រឈមមុខដាក់គ្នាខាងភូមិសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ច ព័ត៌មានមិនពិត និងព័ត៌មានក្លែងក្លាយ និងការបែកបាក់សង្គមកាន់តែស៊ីជម្រៅ កត្តាដែលធ្វើឱ្យការគ្រប់គ្រងវិបត្តិកាន់តែពិបាកជាងអតីតកាល។

សារសំខាន់សម្រាប់ឆ្នាំ២០២៦ គឺអាចមិនផ្ទុះជាសង្គ្រាមសកលលោកទេ ប៉ុន្តែអាចក្លាយជាឆ្នាំដែល «ការប្រកួតប្រជែង» បំផ្លាញស្ថិរភាពជាបន្តបន្ទាប់ ដោយគ្រាន់តែកំហុសតូចមួយក៏អាចបង្កវិបត្តិធំបានដែរ។

* សេដ្ឋកិច្ច កំណើនយឺត ក្រោមសម្ពាធខ្លាំង
ទស្សនវិស័យសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់ឆ្នាំ២០២៦ មិនបង្ហាញរូបភាពនៃការដួលរលំ ឬការរីកចម្រើនខ្លាំងក្លានោះទេ វាគឺជាភាពធន់ទ្រាំក្រោមសម្ពាធ និងភាពតានតឹងជាប់លាប់។ កំណើនសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ត្រូវបានរំពឹងថានឹងបន្តក្នុងល្បឿនមធ្យម ប៉ុន្តែភាពតានតឹងពាណិជ្ជកម្មដែលមិនទាន់ស្រាលចុះ ភាពមិនប្រាកដប្រជានៃគោលនយោបាយ និងការកើនឡើងនៃជាតិនិយមសេដ្ឋកិច្ច កំពុងកំណត់សមត្ថភាពនៃការងើបឡើងវិញ។ អ្វីដែលសំខាន់ជាងតួលេខកំណើនខ្លួនឯងគឺ បរិយាកាសនយោបាយ ដែលកំពុងព័ទ្ធជុំវិញសេដ្ឋកិច្ចសកល។

នៅក្នុងបរិបទនេះ ភាពផុយស្រួយផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច មិនមែនជាបញ្ហាហិរញ្ញវត្ថុតែមួយឡើយ ប៉ុន្តែកំពុងបម្លែងខ្លួនទៅជាភាពងាយរងគ្រោះផ្នែកនយោបាយ និងសង្គម ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ស្ថិរភាពរយៈវែង។
- ធនាគារពិភពលោក (World Bank) ព្យាករណ៍ថា កំណើនសេដ្ឋកិច្ចសកលនឹងស្ថិតប្រមាណ ២.៦% ក្នុងឆ្នាំ២០២៦ (បន្ទាប់ពីឆ្នាំ២០២៥) ហើយទោះបីត្រូវបានពណ៌នាថា «មានភាពធន់» ក៏នៅតែប្រឈមមុខនឹងភាពតានតឹងសេដ្ឋកិច្ច និងភាពមិនច្បាស់លាស់នយោបាយ។
- មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF-WEO) បង្ហាញថា កំណើនសេដ្ឋកិច្ចសកលសម្រាប់ឆ្នាំ២០២៦ អាចស្ថិតប្រមាណ៣.១% តាមទិន្នន័យ និងការប៉ាន់ប្រមាណផ្លូវការ។

អ្វីដែលគួរឲ្យប្រុងប្រយ័ត្ន មិនមែនមានតែលេខកំណើនទេ ប៉ុន្តែជាស្ថានភាពនយោបាយដែលកំពុងធ្វើឲ្យសេដ្ឋកិច្ចសកលកាន់តែពិបាកគ្រប់គ្រង ជាពិសេសការកើនឡើងនៃជាតិនិយមសេដ្ឋកិច្ច និងភាពថមថយនៃការទុកចិត្តលើស្ថាប័នអន្តរជាតិ។ សេចក្តីព្រមានពីធនាគារកណ្ដាលអង់គ្លេស (Bank of England) ក៏ឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់ថា ការកើនឡើងនៃប្រជានិយម (populism) កំពុងធ្វើឲ្យការគ្រប់គ្រងសេដ្ឋកិច្ចសកល កាន់តែស្មុគស្មាញ និងលំបាកជាងមុន។

* ពាណិជ្ជកម្មសកល៖ ខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ កំពុងរៀបចំឡើងវិញ
ឆ្នាំ២០២៦ គឺជាឆ្នាំដែលពិភពលោក មិនត្រឹមតែជួញដូរទំនិញប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែកំពុងជួញដូរនឹងស្តង់ដារ ច្បាប់ និងភាពជឿទុកចិត្តផងដែរ។ របាយការណ៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីពាណិជ្ជកម្ម និងអភិវឌ្ឍន៍ (UNCTAD) បង្ហាញថា ពាណិជ្ជកម្មសកលនៅចូលឆ្នាំ២០២៦ កំពុងស្ថិតក្រោមសម្ពាធយ៉ាងខ្លាំងពីភាពបែកបាក់ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធឡើងវិញនៃខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ការផ្លាស់ប្តូរឌីជីថល និងបទប្បញ្ញត្តិបៃតង ដែលកំពុងបម្លែងទម្រង់ពាណិជ្ជកម្មជាសកល។

សម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ បរិបទនេះមានន័យថា ឱកាសនិងហានិភ័យ មកជាមួយគ្នា៖
- ឱកាស មានន័យថា ការទាក់ទាញវិនិយោគថ្មីៗអាចកើតមាន ប្រសិនបើប្រទេសទាំងនោះអាចបំពេញស្តង់ដារអន្តរជាតិ និងបង្កើតបរិយាកាសធុរកិច្ចដែលមានភាពទាក់ទាញ និងអាចទុកចិត្តបាន។
- ហានិភ័យ មានន័យថា ប្រទេសដែលមិនអាចសម្របខ្លួនបាន អាចរងផលប៉ះពាល់ពីការបំបែកទីផ្សារ ការកើនឡើងនៃអាករពន្ធ និងការកំណត់របាំងពាណិជ្ជកម្មកាន់តែរឹតត្បិត។

* ព័ត៌មានបច្ចេកវិទ្យា៖ ពិភពលោកអាច «ជ្រុល» ដោយពាក្យ មិនមែនដោយគ្រាប់កាំភ្លើង
ជាធម្មតា Doomsday Clock តែងផ្តោតលើគ្រោះមហន្តរាយនុយក្លេអ៊ែរ។ ប៉ុន្តែក្នុងឆ្នាំ២០២៦ មានគ្រោះថ្នាក់មួយទៀត ដែលលឿន និងរាលដាលឆាប់ជាងអាវុធមីស៊ីលនោះគឺ ព័ត៌មានមិនពិត ដែលត្រូវបានពង្រីកដោយបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម។ វេទិកាសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក (WEF) បានចាត់ទុកគ្រោះថ្នាក់ «ព័ត៌មានមិនពិត» គឺជាហានិភ័យកំពូលរយៈពេលខ្លី សម្រាប់ទិសដៅឆ្នាំ២០២៦។

នៅក្នុងសម័យដែល AI និងបណ្តាញសង្គមកំពុងរីកចម្រើនយ៉ាងលឿន ខ្សែសង្វាក់គ្រោះថ្នាក់មួយកំពុងបង្កើតឡើងដោយស្ងៀមស្ងាត់៖
- ព័ត៌មានក្លែងក្លាយ អាចបង្កអារម្មណ៍សាធារណៈ
- អារម្មណ៍សាធារណៈ អាចបង្កសម្ពាធនយោបាយ
- សម្ពាធនយោបាយ អាចធ្វើឲ្យការគ្រប់គ្រងវិបត្តិបរាជ័យ
សារសំខាន់គឺថាឆ្នាំ២០២៦ ទោះបីមិនមែនជាឆ្នាំនៃការផ្ទុះសង្គ្រាមធំភ្លាមៗក៏ដោយ ក៏អាចធ្វើឲ្យពិភពលោករអិលធ្លាក់ចូលទៅក្នុងស្ថានភាព «មិនទុកចិត្តគ្នា» ដែលធ្វើឲ្យវិបត្តិណាមួយមិនថាតូចឬធំ កាន់តែងាយផ្ទុះនិងពិបាកគ្រប់គ្រងជាងមុន។

* អាកាសធាតុ៖ សញ្ញាព្រមាន ដែលមិនចាំបាច់មាននាឡិកា Doomsday Clock
បើយើងចង់ស្វែងរក «Doomsday Clock» ផ្នែកអាកាសធាតុ វាមានរួចហើយក្នុងទិន្នន័យវិទ្យាសាស្ត្រ។ ទិន្នន័យពីកម្មវិធី Copernicus ដែលជាកម្មវិធីសង្កេតផែនដីរបស់អឺរ៉ុប បានរាយការណ៍ថាឆ្នាំ២០២៥ ជាឆ្នាំទី៣ ក្តៅបំផុតក្នុងកំណត់ត្រា, ហើយភាពមធ្យមនៃសីតុណ្ហភាព២០២៣–២០២៥ លើស១.៥°C ពីកម្រិតមុនឧស្សាហកម្ម ដែលវាជាលើកដំបូងសម្រាប់រយៈពេល៣ឆ្នាំជាប់គ្នា។

នេះមានន័យថា ឆ្នាំចុងក្រោយៗកន្លងមកនេះ បានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ក្នុងចំណោម ឆ្នាំក្តៅបំផុតដែលមិនធ្លាប់មាន ដោយសីតុណ្ហភាពពិភពលោកត្រូវបានរុញច្រាន ឆ្លងកាត់ កម្រិតសំខាន់។ ហើយផលវិបាកសម្រាប់ឆ្នាំ២០២៦ កាន់តែបង្ហាញច្បាស់ថែមទៀត។

ហេតុនេះឆ្នាំ២០២៦ មិនត្រូវបានព្យាករណ៍ដោយ «អារម្មណ៍» ឬការសន្និដ្ឋានទូទៅទេ ប៉ុន្តែដោយទិសដៅបន្តនៃហានិភ័យដែលអាចវាស់វែងបានរួមមាន៖
- គ្រោះរាំងស្ងួត និងទឹកជំនន់ កាន់តែញឹកញាប់ និងខ្លាំងឡើង
- សម្ពាធលើសន្តិសុខអាហារ និងថាមពល
- ការផ្លាស់ទីប្រជាជន (displacement) ដោយសារបរិស្ថាន និងអាកាសធាតុ
- វិបត្តិសង្គម-សន្តិសុខ ក្នុងតំបន់ខ្លះៗ ដែលអាចរីករាលដាលជាបន្តបន្ទាប់

* សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖ ឆ្នាំ២០២៦ នឹងទៅជាយ៉ាងណា?
បើត្រូវសង្ខេបខ្លឹមសារតែត្រឹមមួយប្រយោគ៖ ឆ្នាំ២០២៦ មិនមែនឆ្នាំបំផ្លាញពិភពលោក តែជាឆ្នាំដែលពិភពលោក រស់នៅលើមាត់ជ្រោះនៃវិបត្តិ ដោយសារភាពបែកបាក់នយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច ព័ត៌មានក្លែងក្លាយ និងអាកាសធាតុកាន់តែខ្លាំង។

ហេតុនេះហើយ ទោះគ្មាន Doomsday Clock ក៏ដោយ អ្នកវិភាគនៅតែអាចព្យាករណ៍ឃើញជាមុន បាន៖ មិនមែនឃើញនូវថ្ងៃខែនិងឆ្នាំទេ តែឃើញទិសដៅនៃហានិភ័យ។ ហើយបើមនុស្សជាតិចង់ឲ្យទិសដៅនោះ «ថយក្រោយ» មួយវិនាទី… វាមិនចាប់ផ្តើមនៅលើនាឡិកា «Doomsday Clock» ទេ វាចាប់ផ្តើមនៅលើ កិច្ចសហការអន្តរជាតិ ការគ្រប់គ្រងព័ត៌មាន និងការសម្រេចចិត្តនយោបាយដែលចេះគិតវែងឆ្ងាយ៕