(ភ្នំពេញ)៖ ជ័យជម្នះរបស់ Anutin Charnvirakul ក្នុងការបោះឆ្នោតសកលកំពុងក្លាយជាការពិតនយោបាយថៃកាន់តែច្បាស់លាស់ក្នុងពេលនេះ។ ទោះបីមានការកើនឡើងនៃប្រជាប្រិយភាព និងសញ្ញានៃសុពលភាពនយោបាយក្នុងស្រុកក៏ដោយ ក៏មិនមានមូលដ្ឋានណាមួយបញ្ជាក់ថា សង្គ្រាមថ្មីជាមួយកម្ពុជា នឹងបន្តកើតឡើងដោយស្វ័យប្រវត្តិឡើយបើសិនជាលោក អនុទិន នឹងក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មីរបស់ថៃក្នុងអាណ្ណត្តិក្រោយនេះ។

ផ្ទុយទៅវិញអនាគតកម្ពុជា-ថៃ នឹងត្រូវកំណត់ដោយសមីការចម្រុះមួយ ដែលរួមបញ្ចូលស្ថានភាពនយោបាយក្នុងស្រុកថៃ សម្ពាធជាតិនិយម ឥទ្ធិពលរបស់ស្ថាប័នយោធា បរិបទអន្តរជាតិ និងសមត្ថភាពរបស់កម្ពុជា ក្នុងការរក្សាទម្ងន់នយោបាយ និងភាពស្របច្បាប់របស់ខ្លួនលើវេទិកាអន្តរជាតិ
។
ជ័យជម្នះក្នុងការបោះឆ្នោត អាចផ្តល់សុពលភាពនយោបាយក្នុងស្រុកក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែមិនអាចលុបបំបាត់ដែនកំណត់ផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិ និងការពឹងផ្អែកសេដ្ឋកិច្ចរវាងប្រទេសទាំងពីរ ដែលជាសមាជិករបស់ប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ានបានឡើយ។ ក្នុងបរិបទនេះ សំណួរដែលសមរម្យជាងគេ មិនមែនថា «តើសង្គ្រាមនឹងកើតឡើងឬទេ?» ប៉ុន្តែថា «តើភាគីទាំងពីរ នឹងជ្រើសរើសការគ្រប់គ្រងជម្លោះ ឬចង់បង្កវាសាឡើងវិញ?»

ការវិភាគមួយចំនួនបារម្ភថា ជ័យជម្នះរបស់គណបក្ស Bhumjaithai Party អាចនឹងបើកជំពូកតានតឹងថ្មីមួយទៀត។ ប៉ុន្តែភាពជាក់ស្តែងបានបង្ហាញរួចមកហើយថា ការប្រើសង្គ្រាមដើម្បីប្រជាប្រិយភាព មានដែនកំណត់ច្បាស់លាស់។ លោក អនុទិន បានប្រើយុទ្ធសាស្ត្រនោះរួចមកហើយ និងទទួលបានផលនយោបាយក្នុងរយៈពេលខ្លី។ ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីទទួលបានជោគជ័យលើនយោបាយនោះ ការបន្តប្រើវិធីដដែលៗ អាចនឹងបង្កើតហានិភ័យលើសអត្ថប្រយោជន៍របស់វា។

ទិសដៅបន្ទាប់របស់មេដឹកនាំគណបក្ស Bhumjaithai នឹងមានទំនោរផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់ការផ្តោតលើស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ច ការទាក់ទាញការវិនិយោគ និងការរក្សាទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ។ ក្នុងសម័យដែលប្រទេសពឹងផ្អែកលើទីផ្សារអន្តរជាតិ និងខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់តំបន់ ការគ្រប់គ្រងជម្លោះយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្ន គឺជាប្រសិទ្ធភាពយូរអង្វែង ជាងការលើកកម្ពស់អារម្មណ៍ជាតិនិយមជ្រុល។

* ក្រោយជ័យជម្នះរបស់អនុទិន៖ តើអាចនឹងបញ្ចៀសការផ្ទុះសង្គ្រាមជាលើកទី៣ដែរឬទេ?

ការផ្ទុះសង្គ្រាមពីរលើករវាងថៃនិងកម្ពុជា បានបំផ្លាញយ៉ាងខ្លាំងលើទំហំពាណិជ្ជកម្មរវាងប្រទេសទាំងពីរ ដែលធ្លាប់មានតម្លៃរាប់ពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ។ ជម្លោះឆ្នាំ២០២៥ មិនត្រឹមប៉ះពាល់ដល់ពាណិជ្ជកម្មព្រំដែន និងចលនាកម្លាំងពលកម្មប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែបានបង្កឱ្យវិស័យទេសចរណ៍ ការវិនិយោគ និងទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុ រងផលប៉ះពាល់ជាបន្តបន្ទាប់។ សង្គ្រាមមិនបាននាំមកនូវការលើកកម្ពស់សេដ្ឋកិច្ច ឬកែលម្អបរិយាកាសវិនិយោគឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាបានបង្កើនការខាតបង់ ដោយសារការលេចឡើងនៃអារម្មណ៍ជាតិនិយមជ្រុល ដែលបង្ហាញខ្លួនជាឧបករណ៍នយោបាយខ្លីៗ ប៉ុន្តែមិនអាចទប់ទល់នឹងការពិតសេដ្ឋកិច្ចបានយូរអង្វែង។

ផលប៉ះពាល់នៃភាពតានតឹងនេះ បានប៉ះពាល់ដល់ភាពជឿជាក់អន្តរជាតិចំពោះថៃ។ ប្រទេសដែលធ្លាប់ត្រូវបានគេពិពណ៌នាថាជា «ខ្លាសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ី» បានប្រឈមមុខនឹងការវាយតម្លៃវិជ្ជមានតិចតួចណាស់។ កាសែត Financial Times បានរាយការណ៍ថា បំណុលគ្រួសារខ្ពស់ ការពឹងផ្អែកខ្លាំងលើវិស័យទេសចរណ៍ និងការពន្យារពេលកែទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធ បានធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធផលិត និងសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុកស្ថិតក្នុងស្ថានភាព «រស់បាន ប៉ុន្តែមិនរីក»។ នេះជាសញ្ញាថា បញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចរបស់ថៃ មិនអាចដោះស្រាយដោយការបើកមុខជម្លោះក្រៅប្រទេសបានឡើយ។

ក្នុងបរិបទនេះ ជ័យជម្នះរបស់ Anutin Charnvirakul អាចក្លាយជាឱកាសសម្រាប់ការប្រែទិសនយោបាយ។ ជំនួសឱ្យការបន្តវដ្តជម្លោះ លោកអនុទិនអាចប្រើសុពលភាពនយោបាយថ្មី ដើម្បីប៉ះប៉ូវភាពខូចខាតលើសេដ្ឋកិច្ច ពាណិជ្ជកម្ម ទេសចរណ៍ និងការទូត។ ការបើកសង្គ្រាមថ្មីជាមួយកម្ពុជា មិនត្រឹមជាហានិភ័យផ្នែកសន្តិសុខប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាហានិភ័យលើកេរ្តិ៍ឈ្មោះ និងភាពជឿជាក់របស់ថៃលើវេទិកាអន្តរជាតិផងដែរ។

ដោយសារតែសេដ្ឋកិច្ចថៃពឹងផ្អែកខ្លាំងលើទីផ្សារបរទេស ខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់តំបន់ និងការវិនិយោគឆ្លងដែន ការបន្តជម្លោះនឹងបង្កើតថ្លៃដើមខ្ពស់ជាងអត្ថប្រយោជន៍នយោបាយរយៈពេលខ្លី។ ដូច្នេះក្នុងសម័យក្រោយជ័យជម្នះ ការជ្រើសរើសការគ្រប់គ្រងជម្លោះ និងស្តារស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ច អាចជាជម្រើសមានហេតុផល និងមានទំនួលខុសត្រូវជាងការបើកជំពូកសង្គ្រាមថ្មី។

* កត្តាអន្តរជាតិ៖ ដែនកំណត់របស់អំណាចក្នុងស្រុក

ជម្លោះព្រំដែនរវាងកម្ពុជា-ថៃ មិនមែនជាបញ្ហាទ្វេភាគីសាមញ្ញដែលអាចដោះស្រាយតាមការសម្រេចនយោបាយក្នុងស្រុកតែមួយភាគីបានឡើយ។ វាស្ថិតនៅក្រោមក្របខណ្ឌច្បាប់អន្តរជាតិ និងកិច្ចព្រមព្រៀងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលមានសុពលភាពជាសកល។ បញ្ហាព្រំដែន មានដ៏មូលដ្ឋានច្បាប់ច្បាស់លាស់របស់វាគឺ សន្ធិសញ្ញា១៩០៤-១៩០៧ ដែលបានកំណត់ខ្សែព្រំដែនដ៏ច្បាស់លាស់, សេចក្តីសម្រេចរបស់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ ឆ្នាំ១៩៦២និង២០១៣ ដែលបានបញ្ជាក់ពីសុពលភាពផ្លូវច្បាប់ និងការគោរពខ្សែព្រំដែន។

សេចក្តីសម្រេចរបស់ ICJ មានអនុភាពចុងក្រោយ និងមានភាពបង្ខំតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។ នេះមានន័យថា គណបក្សណាក៏ដោយ ទោះបីឡើងកាន់អំណាចក៏មិនអាចបម្លែងឬបដិសេធស្ថានភាពច្បាប់នោះ ដោយឯកតោភាគីបាន ដោយមិនប្រឈមមុខនឹងផលវិបាកអន្តរជាតិឡើយ។ បើរដ្ឋាភិបាលថៃ ហ៊ានប្រព្រឹត្តនូវការបំពានច្បាប់អន្តរជាតិ នោះវានឹងបង្កើតសម្ពាធពីសហគមន៍អន្តរជាតិ, ការរិះគន់ផ្លូវការពីអង្គការអន្តរជាតិ, ហានិភ័យផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចនិងការវិនិយោគ មិនអាចគេចផុតរួចបានដែរ។ ដូច្នេះគណបក្សណាមួយក៏ដោយ មិនអាចបម្លែងស្ថានភាពច្បាប់អន្តរជាតិ ដោយឯកតោភាគីបានឡើយ។

ម្យ៉ាងវិញទៀត ASEAN និងមហាអំណាចតំបន់ ជាពិសេសចិន បានបង្ហាញជំហរច្បាស់លាស់ក្នុងការទប់ស្កាត់ការរាលដាលជម្លោះ។ តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ គឺជាតំបន់យុទ្ធសាស្ត្រសម្រាប់ពាណិជ្ជកម្ម និងខ្សែច្រវ៉ាក់ផ្គត់ផ្គង់ពិភពលោក។ ជម្លោះយោធាណាមួយដែលរាលដាល នឹងប៉ះពាល់ដល់ផលប្រយោជន៍របស់ភាគីជាច្រើន វាមិនត្រឹមតែកម្ពុជា-ថៃប៉ុណ្ណោះទេ។ ន័យនេះសំខាន់ណាស់គឺ៖ អំណាចក្នុងស្រុកថៃ មានដែនកំណត់ពេលដែលសកម្មភាពណាមួយប៉ះពាល់ដល់ផលប្រយោជន៍តំបន់ និងអន្តរជាតិ។ ប្រព័ន្ធអន្តរជាតិ ទោះមិនអាចរារាំងការផ្ទុះជម្លោះភ្លាមៗនោះបានក៏ដោយ ប៉ុន្តែវាអាចកំណត់ «តម្លៃ» នៃជម្លោះនោះឲ្យបង់តម្លៃកាន់តែខ្ពស់ជាមិនខាន។

ដូច្នេះ កត្តាអន្តរជាតិ គឺជាដែនកំណត់ជាក់ស្តែងលើអំណាចនយោបាយក្នុងស្រុក។ បើគណបក្ស Bhumjaithai Party ឈ្នះឆ្នោត ការសម្រេចចិត្តណាមួយពាក់ព័ន្ធនឹងព្រំដែន មិនអាចផ្អែកតែចំណង់នយោបាយក្នុងស្រុកបានឡើយ ប៉ុន្តែត្រូវគិតពីផលវិបាកផ្លូវច្បាប់ សេដ្ឋកិច្ច និងតុល្យភាពភូមិសាស្ត្រនយោបាយទាំងមូល។ ជាតិនិយមអាចបង្កើតប្រជាប្រិយភាពក្នុងស្រុកក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែមិនអាចផ្លាស់ប្តូរគោលការណ៍មូលដ្ឋាននៃច្បាប់អន្តរជាតិ និងប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកបានឡើយ។ ប្រទេសដែលពឹងផ្អែកលើការវិនិយោគ និងទីផ្សារអន្តរជាតិ មិនអាចធ្វើសកម្មភាពដែលបង្កឲ្យខាតបង់ភាពជឿជាក់បានយូរអង្វែងទេ។

ហេតុដូច្នេះ ប្រសិនបើ Anutin Charnvirakul ឈ្នះឆ្នោតហើយ គាត់មិនចាំបាច់ប្រើសង្គ្រាមដើម្បី «បញ្ជាក់សុពលភាព» ទៀតឡើយ។ ការប្រើសង្គ្រាមជាឧបករណ៍ អាចមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ នៅពេលខ្វះសុពលភាពគាំទ្រ។ ប៉ុន្តែក្រោយការឈ្នះឆ្នោត វានឹងក្លាយជាហានិភ័យលើសអត្ថប្រយោជន៍ទៅទៀត។

* តើអាចមានស្ថានភាពណា បង្កភាពតានតឹងឡើងវិញបានដែរឬទេ?

ទោះបីការវិភាគបង្ហាញថា ជ័យជម្នះនយោបាយ នឹងមិននាំទៅរកសង្គ្រាមដោយស្វ័យប្រវត្តិក៏ដោយ ក៏ការវាយតម្លៃត្រូវតែគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ។ នៅក្នុងសមីការនយោបាយតំបន់នេះ អាចមានយ៉ាងហោចណាស់ពីរសេណារីយ៉ូសំខាន់ ដែលអាចបង្កសម្ពាធឲ្យជម្លោះវិលត្រឡប់ឡើងវិញបាន។

១️.សម្ពាធពីក្រុមជ្រុលនិយម និងចលនាជាតិនិយមខ្លាំង

ប្រសិនបើមានការកើនឡើងនៃចលនាជាតិនិយមខ្លាំងក្នុងសង្គមថៃ ដែលប្រើបញ្ហាព្រំដែនជាឧបករណ៍បញ្ចូលអារម្មណ៍នយោបាយ នោះវាអាចបង្កសម្ពាធយ៉ាងខ្លាំងលើរដ្ឋាភិបាល។ ក្នុងបរិបទបែបនេះ បញ្ហាព្រំដែនអាចត្រូវបានបំលែងពីវិវាទផ្លូវច្បាប់ ទៅជាវេទិកាប្រកួតប្រជែងអត្តសញ្ញាណជាតិ។ នៅពេលអារម្មណ៍សាធារណៈ ត្រូវបានចាត់ទុកជាកម្រិតអទិភាព ស្ថាប័នយោធាដែលមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងសង្គមនយោបាយថៃ អាចត្រូវបានរុញឲ្យចូលមកមានឥទ្ធិពលកាន់តែខ្លាំងលើការសម្រេចចិត្តសន្តិសុខ។ ប៉ុន្តែសម្ពាធបែបនេះ មិនមានន័យថាសង្គ្រាមនឹងកើតឡើងភ្លាមៗទេ។ វាអាស្រ័យលើថាតើរដ្ឋាភិបាលជ្រើសរើសគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍សាធារណៈ ឬអនុញ្ញាតឲ្យអារម្មណ៍នោះគ្រប់គ្រងគោលនយោបាយ។

២️. វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក និងយុទ្ធសាស្ត្របង្វែរចំណាប់អារម្មណ៍

សេណារីយ៉ូទីពីរ គឺករណីវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក។ ប្រសិនបើការដឹកនាំរបស់ Anutin Charnvirakul មិនអាចបង្កើនកំណើនសេដ្ឋកិច្ច ឬបន្ធូរបញ្ហាបំណុលគ្រួសារ និងការងារបាន នោះទេ សម្ពាធសង្គមនឹងអាចកើនឡើង។ ក្នុងប្រវត្តិនយោបាយពិភពលោក មានឧទាហរណ៍ជាច្រើន ដែលរដ្ឋាភិបាលតែងប្រើវិបត្តិខាងក្រៅ ដើម្បីបង្វែរចំណាប់អារម្មណ៍ពីបញ្ហាខាងក្នុង។ ក្នុងសេណារីយ៉ូនេះ បញ្ហាព្រំដែនអាចត្រូវបានយកមកប្រើជាឧបករណ៍បង្កើនការបង្រួបបង្រួមជាតិ នៅពេលសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចកើនឡើងខ្លាំង។ ទោះយ៉ាងណា ក្នុងសម័យដែលទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុ និងវិនិយោគិនមានប្រតិកម្មលឿន ការប្រើយុទ្ធសាស្ត្របែបនេះអាចបង្កតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ជាងផលប្រយោជន៍នយោបាយរយៈពេលខ្លី។

ក្នុងសេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖ បើគណបក្ស Bhumjaithai Party ឈ្នះឆ្នោត វាអាចមានការសន្មតភាគច្រើនថា សង្គ្រាមថ្មី នឹងមិនកើតឡើងដោយស្វ័យប្រវត្តិទៀតទេ។ ជ័យជម្នះនយោបាយ មិនមានន័យថា នឹងការបើកជម្លោះ ទៀតឡើយ។ ប៉ុន្តែអនាគតនៃសង្គ្រាមជាលើកទីបី នឹងអាចកើតមានប្រសិនបើមានសម្ពាធពីក្រុមជ្រុលនិយម និងចលនាជាតិនិយមខ្លាំង ឬការកើតឡើងនូវវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក ដោយសារការដឹកនាំ ដែលមេដឹកនាំថៃ នឹងអាចប្រើយុទ្ធសាស្ត្រឈ្លានពានទឹកដីម្តងទៀត ដើម្បីបង្វែរចំណាប់អារម្មណ៍។ ប៉ុន្តែចំពោះនាយករដ្ឋមន្ត្រីណាក៏ដោយ ដែលចង់រក្សាអំណាចពេញអាណត្តិ៤ឆ្នាំ ការបង្កសង្គ្រាមទោះអាចផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍រយៈពេលខ្លី ប៉ុន្តែការគ្រប់គ្រងជម្លោះ និងការរក្សាស្ថិរភាពតំបន់ គឺជាគន្លឹះសម្រាប់សុវត្ថិភាពនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចរយៈពេលវែង។

ម្យ៉ាងទៀត ការពិតមួយដែលមិនអាចមើលរំលងបានគឺ៖ បញ្ហាព្រំដែនមិនអាច «បិទជំពូក» បានទាំងស្រុងក្នុងរយៈពេលខ្លីនេះដែរ។ វាជាបញ្ហាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងច្បាប់អន្តរជាតិដែលត្រូវការការគ្រប់គ្រងយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្ន និងយុទ្ធសាស្ត្រយូរអង្វែង។ នៅទីបំផុត ការជាប់ឆ្នោតរបស់លោកអនុទិន មិនមែនមានន័យថាលោកនឹងបន្តសង្គ្រាម ឬ បិទទ្វារលេបយកទឹកដីកម្ពុជា ដោយខុសច្បាប់បានឡើយ។ អំពើឈ្លានពានទឹកដី នឹងត្រូវ បកស្រាយតាមផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិ មិនអាចគេចវេសបានឡើយ ទោះបីជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនោះមកពីប្រភពគណបក្សណាក៏ដោយ៕