(ភ្នំពេញ)៖ ដំណើរចូលរួមពិធីសម្ពោធក្រុមប្រឹក្សាសន្តិភាព Board of Peace (BoP) នៅរដ្ឋធានីវ៉ាស៊ីនតោន របស់សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនមែនជាការចូលរួមពិធីការទូតធម្មតាទេ។ វាជាចលនាយុទ្ធសាស្ត្រ ដែលបានបង្ហាញនូវសាច់រឿងព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ពីអ្វីជាបញ្ហាច្បាប់ អធិបតេយ្យ និងការការពារជនស៊ីវិល ដែលពិភពលោកមិនអាចមើលរំលងបានឡើយ។

ជម្លោះដែលធ្លាប់ត្រូវបានសារព័ត៌មានខ្លះពិពណ៌នាមុននេះក្នុងភាពស្រពិចស្រពិលថាជា «ការប្រឈមមុខព្រំដែន» ឬ «ភាពមិនយល់ព្រមគ្នា» ត្រូវបានបំភ្លឺឡើងវិញក្នុងភាសាច្បាប់ និងភាសាមនុស្សធម៌។ ការបកស្រាយសាច់រឿងពិតក្នុងដំណើរចូលរួមពិធីសម្ពោធ BoP នេះ បានបង្ហាញថា កម្ពុជាមិនត្រឹមតែចង់បញ្ចប់ការឈប់បាញ់ប្រហារគ្នាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែចង់ឲ្យមានការដោះស្រាយជាក់ស្តែងតាមយន្តការដែលបានយល់ព្រម ដើម្បីកំណត់ព្រំដែន និងការពារសិទ្ធិប្រជាពលរដ្ឋដែលរងផលប៉ះពាល់។

ការនាំបញ្ហានេះទៅវេទិកា BoP មិនមែនជាការស្វែងរកការអាណិតអាសូរពីពិភពលោកឡើយ ប៉ុន្តែជាការទាមទារឲ្យស្តង់ដារច្បាប់អន្តរជាតិត្រូវបានអនុវត្តដោយស្មើភាព។ ក្នុងន័យនេះ វេទិកាក្នុងរដ្ឋធានីវ៉ាស៊ីនតោនបានក្លាយជាឆាកអន្តរជាតិដ៏លេចធ្លោ ដែលកម្ពុជាបង្ហាញថា ជម្លោះព្រំដែនមិនមែនជាបញ្ហានយោបាយក្នុងតំបន់តែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាបញ្ហាសន្តិភាព និងភាពស្របច្បាប់ដែលមានន័យសកល។

* នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា៖ ការពិតជាក់ស្តែងនៅលើដីមានអ្វីខ្លះ?

ក្នុងដំណើរនេះ សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនត្រឹមតែចូលរួមវេទិកាសន្តិភាពទេ ប៉ុន្តែបានប្រើឱកាសនៃកិច្ចសម្ភាសន៍ជាមួយសារព័ត៌មានអន្តរជាតិធំៗ ដូចជា Reuters និង Fox News ដើម្បីបញ្ជូនសារដ៏ច្បាស់លាស់ទៅកាន់ពិភពលោក។ សម្តេចបវរធិបតី បានសង្កត់ធ្ងន់ថា បញ្ហាព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ មិនមែនជាការចោទប្រកាន់គ្មានមូលដ្ឋានទេ ប៉ុន្តែជា «ការពិតលើដី» ដែលបង្ហាញដោយការបិទភូមិ ការដាក់លួសបន្លា និងស្ថានភាពដែលប្រជាពលរដ្ឋមិនអាចវិលត្រឡប់ទៅលំនៅដ្ឋានបានវិញឡើយ៖ «យើងនៅតែមានកងកម្លាំងប្រភេទនេះ កាន់កាប់ជ្រៅទៅក្នុងទឹកដីកម្ពុជា នៅក្នុងតំបន់ជាច្រើន។ នេះគឺហួសពីសម្តីអះអាងជាឯកតោភាគីរបស់ប្រទេសថៃ ដែលកុហករឿងព្រំដែន។ នៅ មានសកម្មភាពមួយចំនួនទៀត ដែលត្រូវបានធ្វើឡើងដោយកងទ័ពថៃ ដូចជាការដាក់ទូរកុងតឺន័រ លួសបន្លា ដើម្បីបិទផ្លូវ ធ្វើឱ្យប្រជាជនរបស់យើងខាតបង់យ៉ាងច្រើន។ យើងមានប្រជាជនប្រហែល ៨០,០០០នាក់ ដែលបង្ហាញថា មិនអាចត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញបានទេឥឡូវនេះ ដោយសារតែការបិទផ្លូវ។ ដូច្នេះ នេះមិនមែនជាការចោទប្រកាន់ទេ ប៉ុន្តែវាជាសេចក្តីថ្លែងការណ៍នៃការពិតនៅនឹងកន្លែង»។

សម្តេចបវរធិបតី បានបញ្ជាក់ថា កម្ពុជាប្រកាន់ខ្ជាប់ដំណោះស្រាយតាមច្បាប់ និងយន្តការបច្ចេកទេស ដោយមិនអនុញ្ញាតឲ្យការប្រើកម្លាំងក្លាយជាវិធីកំណត់ព្រំដែន។ លទ្ធផលនៃការចូលរួមសម្ពោធ BoP នៅក្នុងរដ្ឋធានីវ៉ាស៊ីនតោននេះ គឺការធ្វើឲ្យជម្លោះដែលធ្លាប់ត្រូវបានពិពណ៌នាយ៉ាងស្រពិចស្រពិលកន្លងមក ពេលនេះត្រូវបានមើលឃើញយ៉ាងច្បាស់លាស់នូវភាគីណាដែលរងការបំពាន និងភាគីណាដែលធ្វើការឈ្លានពាន និងកត្តាបកស្រាយនេះ ត្រូវបានក្លាយជាបញ្ហាច្បាប់ និងមនុស្សធម៌ ដែលពិភពលោក ចាប់ផ្តើមយកចិត្តទុកដាក់កាន់តែច្បាស់។

* ប្តូរពី «ជម្លោះទ្វេភាគី» ទៅ «ការប្រឈមរវាងភាពស្របច្បាប់ និងអំណាចកម្លាំង»

ជម្លោះរវាងកម្ពុជានិងថៃមុននេះ ត្រូវបានកាសែតបរទេសខ្លះដែលមិនយល់អំពីស្ថានការណ៍ពិតបានផ្សព្វផ្សាយថា ជម្លោះរវាងព្រំដែនកម្ពុជានិងថៃ គឺគ្រាន់តែជាការបន្ទោសដាក់គ្នាទៅវិញ ទៅមកតែប៉ុណ្ណោះ(Mutual Blame)។ ប៉ុន្តែនៅពេលសម្តេចមហាបវរធិបតីប្រើពាក្យ «facts on the ground» ជាភាសាអង់គ្លេស មានន័យថា «ការពិតនៅលើដី» នៅក្នុងបទសម្ភាសន៍ជាមួយសារព័ត៌មានបរទេសនោះ សម្តេចនាយករដ្ឋមន្ត្រី មិនត្រឹមតែពិពណ៌នាស្ថានភាពប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែកំពុងដាក់ជម្លោះនេះក្នុងក្របខណ្ឌថ្មីមួយ នៃភាពស្របច្បាប់ ប្រឆាំងនឹងអំណាចកម្លាំង។

ពាក្យនេះបញ្ជាក់ថា បញ្ហាព្រំដែនមិនមែនជាការប្រកែកទស្សនៈ ឬការប្រកួតពាក្យសម្តី រវាងរដ្ឋនៃប្រទេសទាំងពីរទេ ប៉ុន្តែជាស្ថានភាពជាក់ស្តែង ដែលគេអាចមើលឃើញវាស់វែង និងផ្ទៀងផ្ទាត់បាននៅលើដីដោយពិតប្រាកដ។
នៅក្នុងនយោបាយអន្តរជាតិមានការប្រកួតប្រជែងពីរប្រភេទ៖
- ការប្រើកម្លាំង (Force)
- ការកសាងភាពស្របច្បាប់ (Legitimacy)

កម្លាំងអាចបង្កើត «ការគ្រប់គ្រងបណ្តោះអាសន្ន» ប៉ុន្តែមានតែភាពស្របច្បាប់ប៉ុណ្ណោះដែលអាចបង្កើត «ការទទួលស្គាល់អចិន្ត្រៃយ៍»។ ដោយដាក់ពាក្យ «facts on the ground» កម្ពុជាកំពុងបញ្ជាក់ថា អ្វីដែលកើតឡើង មិនអាចត្រូវបានបិទបាំងដោយសម្តីនយោបាយ ឬបម្លែងជាបញ្ហាទ្វេភាគីធម្មតាបានទេ។ វាជាបញ្ហាដែលទាមទារការវាស់វែងតាមច្បាប់និងយន្តការបច្ចេកទេស។

ការផ្លាស់ប្តូរនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំង ព្រោះក្នុងការទូតអន្តរជាតិ អ្នកដែលកំណត់សម្តីរៀប រាប់នេះបាន គឺអាចកំណត់ស្ថានភាពភាពស្របច្បាប់ផងដែរ។ កម្ពុជាបានបិទបរិបទ «ការបន្ទោសដាក់គ្នាទៅវិញទៅមក» ហើយបើកការពិភាក្សាថ្មីមួយ ដែលសួរពិភពលោកថា៖ តើការកំណត់ព្រំដែនត្រូវធ្វើតាមច្បាប់ និងយន្តការដែលបានយល់ព្រម ឬតាមអំណាចកម្លាំងនៅលើដី?

នេះមិនមែនជាការប្រកួតកម្លាំងយោធាទេ ប៉ុន្តែជាការប្រឈមគ្នារវាងគោលការណ៍ និងអំណាច។ ហើយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រការទូត សេចក្តីពិតដែលមានភាពស្របច្បាប់ ជារឿយៗឈ្នះយូរអង្វែងជាងអំណាច ដែលគ្មានមូលដ្ឋានច្បាប់។

* ទម្ងន់ការទូត (Diplomatic Leverage) បង្កើនសម្ពាធដោយស្របច្បាប់ មិនមែនដោយសង្គ្រាម

ការចូលរួមក្រុមប្រឹក្សាសន្តិភាព BoP មិនបានបង្កើតការប្រឈមមុខយោធាថ្មីឡើយ ប៉ុន្តែវាបានបង្កើតសម្ពាធការទូតប្រភេទថ្មីមួយ។ ជំនួសឲ្យការប្រើកម្លាំង កម្ពុជាបានជ្រើសរើសប្រើវេទិកាសន្តិភាពអន្តរជាតិ ដើម្បីបង្កើនទម្ងន់នយោបាយ និងភាពស្របច្បាប់របស់ខ្លួននៅលើឆាកអន្តរជាតិ។
ពេលបញ្ហាព្រំដែនត្រូវបានលើកឡើងនៅលើឆាកសន្តិភាពអន្តរជាតិ វាមានន័យថា៖
- ប្រទេសដទៃចាប់ផ្តើមតាមដានយ៉ាងជិតស្និទ្ធ និងវាយតម្លៃតាមស្តង់ដារច្បាប់អន្តរជាតិ
- សារព័ត៌មានអន្តរជាតិ ចាប់ផ្តើមសួរសំណួរយ៉ាងជាក់លាក់អំពីស្ថានភាពលើដី និងការគោរពអធិបតេយ្យភាព
- និងការរៀបរាប់របស់ភាគីណាមួយដែលគ្មានផ្អែកលើការពិត និងមូលដ្ឋានច្បាប់ កាន់តែពិបាកគ្រប់គ្រង ឬ ពិបាកបិទបាំង
នេះជាកម្លាំងនយោបាយប្រភេទថ្មី ដែលអាចហៅថាសម្ពាធនៃអំណាចភាពស្របច្បាប់ «soft power legitimacy pressure» សម្ពាធដែលមិនមែនកើតចេញពីអាវុធ ប៉ុន្តែពីការយល់ឃើញសាធារណៈ និងភាពស្របច្បាប់អន្តរជាតិ។
កម្ពុជាបានបង្ហាញថា ប្រទេសតូចមួយមិនចាំបាច់ប្រើសង្គ្រាមដើម្បីបង្កើតឥទ្ធិពលនយោបាយឡើយ។ តាមរយៈការប្រើវេទិកាសន្តិភាព និងសារព័ត៌មានអន្តរជាតិ កម្ពុជាអាចបង្កើនសម្ពាធដោយស្របច្បាប់ និងធ្វើឲ្យស្ថានភាពលើដី ក្លាយជាបញ្ហាដែលសហគមន៍អន្តរជាតិមិនអាចមើលរំលងបាន។

* ស៊ុមក្របខណ្ឌច្បាប់ (Legal Framing): កំណត់ព្រំដែនតាមយន្តការបច្ចេកទេសមិនមែនតាមអាវុធ

សម្តេចមហាបវរធិបតី បានសង្កត់យ៉ាងច្បាស់លើតួនាទីរបស់គណៈកម្មការព្រំដែនរួម (JBC) និងយន្តការដែលភាគីទាំងពីរបានយល់ព្រមរួចមកហើយ។ នេះជាចំណុចគន្លឹះនៃការបង្ហាញភាពស្របច្បាប់៖ ប្រសិនបើភាគីណាមួយ ប្រាកដថាជំហររបស់ខ្លួនត្រឹមត្រូវ នោះគេមិនគួរខ្លាចការកំណត់ព្រំដែនតាមបច្ចេកទេស និងតាមសន្ធិសញ្ញាដែលមានសុពលភាពឡើយ។

ក្នុងការផ្តល់កិច្ចសម្ភាសន៍ដល់ទូរទស្សន៍ Fox News សម្តេចបវរធិបតី បានមានប្រសាសន៍ថា៖«ជំហររបស់យើងតែងតែប្រកាន់ខ្ជាប់នូវដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី ការសន្ទនាដោយសន្តិវិធី ពីព្រោះយើងមិនជឿថា ការប្រើប្រាស់សង្គ្រាម ដើម្បីបញ្ឈប់សង្គ្រាមគឺគ្មាននិរន្តរភាព ឬជាក់ស្តែងនោះទេ។ នេះជាមូលហេតុដែលយើងបានស្នើសុំឱ្យប្រទេសថៃ ត្រលប់ទៅរកកិច្ចព្រមព្រៀងដែលយើងមានវិញ រួមទាំងកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងកូឡាឡាំពួរ ដែលលោកប្រធានាធិបតី Trump បានធ្វើជាសាក្សី ដែលបានកំណត់លក្ខខណ្ឌច្បាស់លាស់មួយ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានេះ ពីព្រោះជម្លោះរវាងប្រទេសថៃ មូលហេតុចម្បងគឺជម្លោះទឹកដី»។

ប្រសាសន៍នេះ បង្ហាញថា កម្ពុជាកំពុងផ្លាស់ប្តូរវេទិកាពិភាក្សាពីអំណាចកម្លាំង ទៅកាន់អំណាចគោលការណ៍។ អាវុធអាចបង្កើតស្ថានភាពលើដី ប៉ុន្តែមានតែយន្តការច្បាប់ និងកិច្ចព្រមព្រៀងដែលបានយល់ព្រមរួមគ្នាប៉ុណ្ណោះ ដែលអាចកំណត់ស្ថានភាពភាពស្របច្បាប់យូរអង្វែងបាន។

ក្នុងច្បាប់អន្តរជាតិ គោលការណ៍មិនប្រើកម្លាំង (non-use of force) និងការគោរពអធិបតេយ្យភាព និងបូរណភាពទឹកដី គឺជាគ្រឹះនៃសណ្តាប់ធ្នាប់អន្តរជាតិ។ ការលើកបញ្ហានេះ នៅវ៉ាស៊ីនតោន មិនមែនជាការលើក «ជម្លោះតំបន់» ឡើងលើឆាកអន្តរជាតិដ៏ធម្មតាទេ ប៉ុន្តែជាការភ្ជាប់ជម្លោះព្រំដែន ទៅនឹងគោលការណ៍សកល ដែលគ្រប់ប្រទេសត្រូវគោរពដោយស្មើភាព។ ដោយសារតែការដាក់បញ្ហានេះក្នុងស៊ុមច្បាប់ ការប្រើកម្លាំង ឬការបង្កើតស្ថានភាពលើដីដោយឯកតោភាគី កាន់តែពិបាកអះអាងនូវភាពស្របច្បាប់របស់ខ្លួនក្នុងភាសាអន្តរជាតិ។ ពេលបញ្ហាត្រូវបានវាស់វែងតាមគោលការណ៍ និងកាតព្វកិច្ចអន្តរជាតិ វាមិនមែនជាការប្រកួតកម្លាំងទៀតទេ ប៉ុន្តែជាការវាស់វែងតាមគោលការណ៍ និងកាតព្វកិច្ចអន្តរជាតិ។

* ជំហរយុទ្ធសាស្ត្រ៖ កម្ពុជាឈរលើវេទិកាសន្តិភាព មិនមែនវេទិកាសង្គ្រាម

ការចូលរួមក្រុមប្រឹក្សាសន្តិភាព BoP មិនត្រឹមតែមានន័យក្នុងក្របខណ្ឌច្បាប់ និងការទូតប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែមានន័យយុទ្ធសាស្ត្រយ៉ាងជ្រាលជ្រៅក្នុងបរិបទភូមិសាស្ត្រនយោបាយបច្ចុប្បន្ន។ នៅពេលមហាអំណាចកំពុងប្រកួតប្រជែងឥទ្ធិពល និងតំបន់ត្រូវបានទាញចូលក្នុងសមីការអំណាច កម្ពុជាបានបង្ហាញជំហរដែលមានតុល្យភាព និងគោលការណ៍ច្បាស់លាស់។

តាមរយៈការចូលរួមវេទិកាសន្តិភាពអន្តរជាតិ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ប្រាប់ពិភពលោកថា៖
- កម្ពុជាមិនជ្រើសរើសការប្រឈមមុខ ឬការបង្កើនភាពតានតឹង
- កម្ពុជាមិនអនុញ្ញាតឲ្យខ្លួនក្លាយជាកូនអុកក្នុងការប្រកួតប្រជែងរបស់មហាអំណាច
- ហើយកម្ពុជា ប្រកាន់ខ្ជាប់គោលការណ៍សន្តិភាព តុល្យភាព និងអធិបតេយ្យភាពឯករាជ្យ។
ជំហរនេះផ្ញើសារដ៏ច្បាស់ទៅកាន់ពិភពលោកថា កម្ពុជាកំពុងតស៊ូដើម្បីការពារអធិបតេយ្យភាព និងបូរណភាពទឹកដីរបស់ខ្លួន តាមរយៈផ្លូវច្បាប់ និងផ្លូវទូត មិនមែនតាមរយៈការបង្កើនស្ថានភាពតានតឹង ឬការប្រើអាវុធឡើយ។ ក្នុងបរិបទដែលជម្លោះតំបន់ជាច្រើនត្រូវបានអូសទាញទៅកាន់ការប្រឈមមុខធំៗ ជំហរនេះបង្ហាញថា កម្ពុជាកំពុងជ្រើសរើស «វេទិកាសន្តិភាព» ជាអាវុធយុទ្ធសាស្ត្រមិនមែនវេទិកាសង្គ្រាមឡើយ។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖

ក្នុងដំណើរចូលរួមកិច្ចប្រជុំក្រុមប្រឹក្សាសន្តិភាពនៅរដ្ឋធានីវ៉ាស៊ីនតោន កម្ពុជាមិនបានស្វែងរកក្តីអាណិតអាសូរដោយអារម្មណ៍ទន់ជ្រាយឡើយ។ កម្ពុជាមិនបានសុំអាវុធ ហើយក៏មិនបានសុំឱ្យនរណាមកជំនួសការការពារអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួនដែរ។ អ្វីដែលកម្ពុជាបានធ្វើ គឺដាក់បញ្ហាព្រំដែនក្នុងស៊ុមច្បាប់អន្តរជាតិ និងដាក់សំណួរមួយទៅកាន់ពិភពលោក ដែលមិនអាចមើលរំលងបាន៖ «តើស្តង់ដារសន្តិភាព និងអធិបតេយ្យភាព អនុវត្តស្មើគ្នាសម្រាប់គ្រប់ប្រទេសដែរឬទេ?»
បើការប្រើកម្លាំង មិនអាចកំណត់ព្រំដែនបាន នោះយន្តការច្បាប់ត្រូវតែដំណើរការ។ បើជនស៊ីវិល ជាចំណុចកណ្តាលនៃសន្តិភាព នោះស្ថានភាពលើដី មិនអាចត្រូវបានមើលរំលង ឬបន្ថយទម្ងន់តាមការបកស្រាយនយោបាយបានឡើយ។ សម្រាប់ប្រជាជនខ្មែរ សារនេះច្បាស់លាស់ណាស់៖ ការការពារអធិបតេយ្យភាពមិនមានតែទម្រង់យោធាទេ។ វាមានទម្រង់ទូត ច្បាប់ និងការកសាងភាពស្របច្បាប់អន្តរជាតិផងដែរ។ ក្នុងសម័យសង្គ្រាមព័ត៌មាន និងការប្រកួតសម្តីការទូត អ្នកដែលឈរលើគោលការណ៍ និងការពិត គឺជាអ្នកកំណត់ទិសអនាគតវែងឆ្ងាយ។

ដំណើរចូលរួមក្រុមប្រឹក្សាសន្តិភាព BoP មិនបានបិទជម្លោះក្នុងមួយថ្ងៃបានឡើយ ប៉ុន្តែវាបានបើកវេទិកាថ្មីមួយវេទិកាដែលបញ្ហាព្រំដែនត្រូវបានវាស់វែងតាមច្បាប់ មិនមែនតាមកម្លាំង។ ហើយជាចុងក្រោយនេះ សំណួរដែលនៅសល់សម្រាប់សហគមន៍អន្តរជាតិ មិនមែនថានរណាឈ្នះទេ, ប៉ុន្តែថាតើពិភពលោកនឹងឈរជាមួយគោលការណ៍ ឬឈរជាមួយអំណាច?

ប្រសិនបើចម្លើយគឺគោលការណ៍ នោះជម្លោះព្រំដែនមួយនេះ មិនមែនជាការប្រកួតកម្លាំងទេ ប៉ុន្តែជាការសាកល្បងស្មារតីសន្តិភាព និងភាពស្របច្បាប់នៃសណ្តាប់ធ្នាប់អន្តរជាតិទាំងមូល។ ដំណើរនៅវ៉ាស៊ីនតោនលើកនេះបានដាក់កម្ពុជា នៅលើវេទិកាសន្តិភាព ដើម្បីឲ្យការពិតនិយាយខ្លាំងជាងអាវុធ៕