(ភ្នំពេញ)៖ នៅក្នុងសង្គ្រាមសម័យទំនើប អាវុធដែលគ្រោះថ្នាក់បំផុត មិនតែងសុទ្ធតែជាមីស៊ីល ឬ ដ្រូននោះទេ។ ពេលខ្លះអាវុធដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ពិភពលោកទាំងមូល គឺតម្លៃប្រេង។ បន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់មេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់ Ali Khamenei និងការតែងតាំងយ៉ាងលឿនដោយ ដាក់កូនប្រុសរបស់គាត់ឈ្មោះលោក Mojtaba Khamenei ជាមេដឹកនាំថ្មី, ទីផ្សារពិភពលោកបានឆ្លើយតបភ្លាមៗ។ ប្រតិកម្មនោះ មិនមែនមានតែសមរភូមិយោធានៅមជ្ឈិមបូព៌ាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែបានបន្តរលកទៅដល់ទីផ្សារថាមពល និងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។

តម្លៃប្រេងបានឡើងលើស១០០ដុល្លារក្នុងមួយបារ៉ែល បង្កការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងនៅទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុ ចាប់ពីអាស៊ី រហូតដល់អឺរ៉ុប។ សម្រាប់រដ្ឋាភិបាល អាជីវកម្ម និងប្រជាពលរដ្ឋនៅជុំវិញពិភពលោក សំណួរដ៏សំខាន់បំផុត នៅពេលនេះគឺ៖
តើការឡើងថ្លៃប្រេងនេះ គ្រាន់តែជាប្រតិកម្មបណ្តោះអាសន្ននៃសង្គ្រាម ឬក៏វាកំពុងបង្ហាញពីការប្រែប្រួលធំមួយក្នុងទីផ្សារថាមពលពិភពលោក?

* ច្រកសំខាន់នៃប្រេងពិភពលោក

មូលហេតុសំខាន់ នៃការឡើងថ្លៃប្រេងនៅពេលនេះ គឺការព្រួយបារម្ភអំពីសុវត្ថិភាពនៃច្រកដឹកជញ្ជូនប្រេងដ៏សំខាន់មួយរបស់ពិភពលោក គឺច្រក Strait of Hormuz។ ប្រមាណ ២០% នៃប្រេងពិភពលោក ត្រូវឆ្លងកាត់ច្រកសមុទ្រនេះ មុននឹងទៅដល់ទីផ្សារអន្តរជាតិ។ ដូច្នេះប្រសិនបើមានការគំរាមកំហែង ឬការរំខានដល់សុវត្ថិភាពនៃផ្លូវដឹកជញ្ជូននេះ ទីផ្សារប្រេងពិភពលោកនឹងឆ្លើយតបភ្លាមៗ ដោយការឡើងថ្លៃ។

ទោះបីជាកប៉ាល់ដឹកប្រេង នៅតែអាចបន្តធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ច្រកនេះក៏ដោយ ការព្រួយបារម្ភអំពីហានិភ័យនៃការរំខាននៅពេលណាមួយ ក៏អាចបង្កើនអ្វីដែលអ្នកវិភាគហៅថា «War Risk Premium» លើតម្លៃប្រេងនោះដែរ។ នេះមានន័យថា ទោះបីជាការផ្គត់ផ្គង់មិនទាន់ត្រូវបានរំខានពិតប្រាកដក៏ដោយ ទីផ្សារនឹងបន្ថែមតម្លៃជាមុន ដើម្បីគិតគូរពីហានិភ័យនៃសង្គ្រាម។

* ហេតុអ្វីបានជាតម្លៃប្រេងឡើងនៅអាមេរិកផងដែរ?

មនុស្សជាច្រើនតែងសួរថា៖ ហេតុអ្វីបានជាតម្លៃប្រេងនៅសហរដ្ឋអាមេរិកហក់ឡើងផងដែរ ទោះបីជាប្រទេសនេះ មានសមត្ថភាពផលិតប្រេងដ៏ធំមួយក្នុងពិភពលោកបានយ៉ាងណាក៏ដោយ?
ចម្លើយសំខាន់គឺ៖ ប្រេងជាទំនិញទីផ្សារពិភពលោក (Global Commodity)។ តម្លៃប្រេងមិនត្រូវបានកំណត់ដោយប្រទេសផលិតមួយៗនោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវបានកំណត់ដោយ តុល្យភាពរវាងការផ្គត់ផ្គង់ និងតម្រូវការនៅលើទីផ្សារពិភពលោក។

នៅក្នុងទីផ្សារថាមពលសកល ប្រទេសផលិតប្រេងធំៗ ទាំងនៅមជ្ឈិមបូព៌ា អាមេរិក ឬអាមេរិកឡាទីន ត្រូវបានភ្ជាប់គ្នាតាមរយៈទីផ្សារប្រេងអន្តរជាតិ។ ដូច្នេះប្រសិនបើមានហានិភ័យ ឬការរំខានដល់ការផ្គត់ផ្គង់ប្រេងនៅមជ្ឈិមបូព៌ា តម្លៃប្រេងនឹងឆ្លើយតបភ្លាមៗនៅលើទីផ្សារពិភពលោក។ ជាលទ្ធផល ទោះបីជាប្រេងមួយបារ៉ែល ត្រូវបានផលិតនៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិកក៏ដោយ តម្លៃរបស់វានៅតែត្រូវបានប៉ះពាល់ដោយការវិវត្តនៃទីផ្សារពិភពលោក។ ដូច្នេះនៅពេលមានភាពតានតឹងនៅមជ្ឈិមបូព៌ា តម្លៃប្រេងនឹងឡើងមិនត្រឹមតែនៅអាស៊ី ឬអឺរ៉ុបប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែឡើងនៅសហរដ្ឋអាមេរិកផងដែរ។

លើសពីនេះទីផ្សារថាមពលពិភពលោកក៏ត្រូវបានប៉ះពាល់ដោយកត្តាផ្សេងៗដូចជា ការរំពឹងទុករបស់ទីផ្សារ (Market Expectations) និង ហានិភ័យភូមិសាស្ត្រនយោបាយ (Geopolitical Risk) ដែលអាចជំរុញឱ្យតម្លៃប្រេងឡើងសូម្បីតែមុនពេលមានការរំខានពិតប្រាកដចំពោះការផ្គត់ផ្គង់។

* ហេតុអ្វីបានជាប្រេងប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡា មិនអាចជំនួសវិបត្តិនេះបាន?

មានមតិមួយបានលើកឡើងថា ប្រេងពីវេណេស៊ុយអេឡា អាចជួយបំពេញការខ្វះខាតប្រេងនៅលើទីផ្សារពិភពលោក ហើយសហរដ្ឋអាមេរិក ក៏ហាក់ដូចជាមានឥទ្ធិពលខ្លាំងលើវិស័យថាមពលរបស់ប្រទេសនោះផងដែរ។ ប៉ុន្តែសំណួរដែលកើតឡើងគឺ៖ ប្រសិនបើប្រេងវេណេស៊ុយអេឡាអាចជំនួសបាន មិនហេតុអ្វីបានជាតម្លៃប្រេងនៅតែឡើងខ្ពស់?
ការពិតនោះគឺថា សមត្ថភាពផលិតប្រេងរបស់ Venezuela នៅតែមានកម្រិតទាបជាងប្រទេសផលិតប្រេងធំៗនៅមជ្ឈិមបូព៌ា។ បន្ថែមពីនេះ ការកើនឡើងផលិតកម្មប្រេង មិនអាចកើតឡើងភ្លាមៗបានទេ ព្រោះវាត្រូវការវិនិយោគធំៗ ការកែលម្អហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងពេលវេលាយូរ។

នៅក្នុងទីផ្សារថាមពលពិភពលោក ដែលតម្រូវការប្រេ ងមានរាប់សិបលានបារ៉ែលក្នុងមួយថ្ងៃៗ ការកើនឡើងផលិតកម្មតិចតួចពីប្រទេសមួយ មិនអាចជំនួសការខ្វះខាតធំៗដែលអាចកើតឡើងពីវិបត្តិនៅមជ្ឈិមបូព៌ាបានឡើយ។ ដូច្នេះទោះបីជាមានការរំពឹងថាប្រេងវេណេស៊ុយអេឡាអាចជួយបន្ថយសម្ពាធទីផ្សារក៏ដោយ វាមិនអាចដោះស្រាយវិបត្តិផ្គត់ផ្គង់ប្រេងពិភពលោកបានភ្លាមៗនោះទេ។

* សេណារីយូ៣ សម្រាប់អនាគតតម្លៃប្រេង

អនាគតនៃតម្លៃប្រេងនៅលើទីផ្សារពិភពលោក នឹងអាស្រ័យយ៉ាងខ្លាំងលើទិសដៅនៃជម្លោះនៅមជ្ឈិមបូព៌ា។ នៅក្នុងការវិភាគទីផ្សារថាមពល អ្នកជំនាញជាច្រើនបានលើកឡើងអំពី ៣សេណារីយូសំខាន់ ដែលអាចកំណត់ថាតម្លៃប្រេងនឹងឡើង ឬស្ថិតនៅកម្រិតណា។
- សេណារីយូទី១៖ ជម្លោះនៅក្នុងកម្រិតកំណត់៖ ប្រសិនបើសង្គ្រាមបន្ត និងនៅតែស្ថិតក្នុងកម្រិតកំណត់ ដោយមិនប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ដល់ការផ្គត់ផ្គង់ប្រេង ឬផ្លូវដឹកជញ្ជូនថាមពលសំខាន់ៗនោះទេ, តម្លៃប្រេងអាចស្ថិតនៅចន្លោះប្រហែល ១០០-១១០ដុល្លារក្នុងមួយបារ៉ែល។
- សេណារីយូទី២៖ ជម្លោះពង្រីកនៅក្នុងតំបន់៖ ប្រសិនបើការប្រឈមមុខពង្រីកទៅជាជម្លោះតំបន់ ដែលបង្កហានិភ័យដល់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថាមពល ឬការដឹកជញ្ជូនប្រេង តម្លៃប្រេងអាចឡើងដល់ប្រហែល ១២០ដុល្លារក្នុងមួយបារ៉ែល។
- សេណារីយូទី៣៖ ការរំខានដល់ច្រកដឹកប្រេងសំខាន់៖ សេណារីយូ ដែលធ្ងន់ធ្ងរជាងគេ គឺថា ប្រសិនបើមានការរំខានយ៉ាងធ្ងន់ដល់ Strait of Hormuz ដែលជាច្រកដឹកជញ្ជូនប្រេងដ៏សំខាន់បំផុតមួយរបស់ពិភពលោក តម្លៃប្រេងអាចឡើងដល់ ១៥០ ដុល្លារក្នុងមួយបារ៉ែល ឬខ្ពស់ជាងនេះ ដោយសារការភ័យខ្លាចនៃការខ្វះខាតប្រេងនៅទីផ្សារពិភពលោក។

ក្នុងស្ថានភាពបែបនេះ ទីផ្សារប្រេងមិនត្រឹមតែឆ្លើយតបចំពោះការខ្វះខាតពិតប្រាកដនៃការផ្គត់ផ្គង់ទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងឆ្លើយតបចំពោះការភ័យខ្លាច និងការរំពឹងទុករបស់ទីផ្សារផងដែរ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ អនាគតនៃតម្លៃប្រេងនៅតែអាស្រ័យលើកត្តាសំខាន់មួយគឺថា តើសង្គ្រាមនេះនឹងត្រូវបានគ្រប់គ្រងឱ្យនៅក្នុងកម្រិតកំណត់ ឬក៏វានឹងពង្រីកទៅជាជម្លោះតំបន់ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់ថាមពលពិភពលោកទាំងមូល។

* គ្រោះថ្នាក់ពិតប្រាកដគឺ អតិផរណាពិភពលោក
ការឡើងថ្លៃប្រេង មិនត្រឹមតែជាបញ្ហានៃទីផ្សារថាមពលប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែអាចបង្កផលប៉ះពាល់ជាសង្វាក់ដល់សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកទាំងមូល។ នៅពេលថ្លៃប្រេងកើនឡើង វានឹងជំរុញឱ្យថ្លៃដើមសេដ្ឋកិច្ចជាច្រើនកើនឡើងតាមផងដែរ។ ក្នុងនោះរួមមាន៖
- ថ្លៃដឹកជញ្ជូនកើនឡើង
- ថ្លៃម្ហូបអាហារកើនឡើង
- ថ្លៃផលិតកម្មកើនឡើង
- អតិផរណាពិភពលោកមាននិន្នាការកើនឡើងវិញ
ដោយសារតែប្រេង ជាថាមពលស្នូលសម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចសម័យទំនើប ការកើនឡើងនៃតម្លៃប្រេងអាចប៉ះពាល់ដល់គ្រប់វិស័យ ចាប់ពីការដឹកជញ្ជូនរហូតដល់ឧស្សាហកម្មផលិត និងការផ្គត់ផ្គង់ម្ហូបអាហារ។ ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ សោកនាដកម្មប្រេងជាច្រើនដូចជា វិបត្តិប្រេងនៅទសវត្សរ៍១៩៧០ បានបង្ហាញថា ការកើនឡើងខ្លាំងនៃតម្លៃប្រេង អាចជំរុញឱ្យមានអតិផរណាខ្ពស់ និងនាំទៅរកការធ្លាក់ចុះនៃសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។

* តើអ្វីអាចធ្វើឱ្យតម្លៃប្រេងវិលត្រឡប់មកប្រក្រតីវិញ?

ទោះបីជាសង្គ្រាមនៅមជ្ឈិមបូព៌ា បានបង្កភាពតានតឹងដល់ទីផ្សារថាមពលពិភពលោកក៏ដោយ អ្នកវិភាគសេដ្ឋកិច្ចជាច្រើនជឿថា តម្លៃប្រេងអាចវិលត្រឡប់មកស្ថិតស្ថេរវិញ ប្រសិនបើមានការវិវត្តវិជ្ជមានមួយចំនួននៅលើសមរភូមិនយោបាយ និងសន្តិសុខ។

កត្តាសំខាន់មួយគឺ ការកាត់បន្ថយភាពតានតឹងនៃសង្គ្រាម។ ប្រសិនបើមានការចរចារទូត ឬកិច្ចព្រមព្រៀងបញ្ឈប់ការវាយប្រហារ ដែលធានាសុវត្ថិភាពនៃផ្លូវដឹកជញ្ជូនថាមពលសំខាន់ៗ ដូចជា Strait of Hormuz ទីផ្សារប្រេងអាចនឹងឆ្លើយតបដោយការធ្លាក់ថ្លៃត្រឡប់មកវិញ។ បន្ថែមពីនេះ ប្រទេសផលិតប្រេងធំៗ និងអង្គការថាមពលអន្តរជាតិ អាចបង្កើនការផ្គត់ផ្គង់ប្រេងដើម្បីបន្ថយសម្ពាធទីផ្សារ។ ការបញ្ចេញប្រេងពីឃ្លាំងបម្រុងយុទ្ធសាស្ត្រ (Strategic Petroleum Reserves) ក៏អាចជួយបន្ថយភាពតានតឹងបណ្តោះអាសន្នផងដែរ។ នៅក្នុងទីផ្សារថាមពលសកល កត្តាដែលអាចធ្វើឱ្យតម្លៃប្រេងវិលត្រឡប់មកស្ថិតស្ថេរវិញ គឺ ភាពជឿជាក់របស់ទីផ្សារ។ នៅពេលដែលអ្នកវិនិយោគ និងទីផ្សារមើលឃើញថា ការផ្គត់ផ្គង់ប្រេងមិនត្រូវបានរំខានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ទំនុកចិត្តនឹងត្រឡប់មកវិញ ហើយតម្លៃប្រេងអាចធ្លាក់ចុះពីកម្រិតខ្ពស់វិញ។

សន្និដ្ឋាន៖ នៅក្នុងជម្លោះភូមិសាស្ត្រនយោបាយសម័យទំនើបនេះ សមរភូមិមិនបញ្ចប់ត្រឹមតែកន្លែងដែលមានគ្រាប់មីស៊ីលបានធ្លាក់នោះទេ។ ផលប៉ះពាល់របស់វា បានឆ្លងទៅដល់ទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុ នៃសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក និងជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាពលរដ្ឋនៅជុំវិញពិភពលោក។
ដូច្នេះលទ្ធផលនៃជម្លោះនៅមជ្ឈិមបូព៌ា ជាពិសេសវិបត្តិដែលពាក់ព័ន្ធនឹងអ៊ីរ៉ង់ អាចមិនត្រូវបានវាស់ត្រឹមតែតាមជ័យជម្នះយោធានៅលើសមរភូមិប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវបានវាស់តាមផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ច ដែលវាបង្កឡើងលើប្រព័ន្ធថាមពល និងទីផ្សារពិភពលោកផងដែរ។
ប្រសិនបើការទូតអន្តរជាតិ អាចគ្រប់គ្រងភាពតានតឹង និងធានាសុវត្ថិភាពនៃផ្លូវដឹកជញ្ជូនប្រេងសំខាន់ៗ ដូចជាច្រក Strait of Hormuz ទីផ្សារប្រេងអាចវិលត្រឡប់មកស្ថិតស្ថេរវិញ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើជម្លោះពង្រីកទៅដល់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថាមពល ឬបង្កការរំខានដល់ច្រកដឹកជញ្ជូនប្រេងសំខាន់ៗ ពិភពលោកអាចប្រឈមមុខនឹងវិបត្តិថាមពលថ្មីមួយ ដែលអាចបង្កអតិផរណា និងសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។
ក្នុងន័យនេះ តម្លៃប្រេងមិនមែនគ្រាន់តែជាសូចនាករនៃទីផ្សារថាមពលប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាសញ្ញាសំខាន់មួយដែលបង្ហាញថា ភាពតានតឹងភូមិសាស្ត្រនយោបាយកំពុងប៉ះពាល់ដល់ស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកយ៉ាងដូចម្តេច។ អនាគតនៃទីផ្សារថាមពល និងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក នឹងអាស្រ័យយ៉ាងខ្លាំងលើសមត្ថភាពរបស់សហគមន៍អន្តរជាតិ ក្នុងការបង្កើតស្ថិរភាព និងទប់ស្កាត់ការពង្រីកនៃជម្លោះនៅតំបន់ ដែលជាគន្លងសំខាន់នៃថាមពលពិភពលោកនេះ៕