(ភ្នំពេញ)៖ នៅក្នុងពិភពលោកសព្វថ្ងៃ ប្រសិនបើនិយាយអំពីសមត្ថភាពយោធា និងអំណាចកងទ័ព គេពិបាកនឹងរំលងឈ្មោះសហរដ្ឋអាមេរិកណាស់។ ប្រទេសនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថា មានកងទ័ពជើងទឹកខ្លាំងបំផុត និងមានសមត្ថភាពប្រតិបត្តិការយោធានៅគ្រប់តំបន់នៃពិភពលោក។ ប៉ុន្តែក្នុងវិបត្តិថ្មីដែលកំពុងកើតឡើងនៅមជ្ឈិមបូព៌ា សំណួរមួយបានកើតឡើងក្នុងចំណោមអ្នកវិភាគជាច្រើនថា៖ ប្រសិនបើសហរដ្ឋអាមេរិកមានអំណាចយោធាខ្លាំងបែបនេះមែន ហេតុអ្វីបានជា មិនអាចប្រើកម្លាំងយោធារបស់ខ្លួន ដើម្បីបើកច្រកសមុទ្រ Hormuz ឡើងវិញបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស?

Fresh Exclusive មានអត្ថបទវិភាគស៊ីជម្រៅមួយ ស្វែងរកចម្លើយចំពោះសំណួរនេះ ដោយពិនិត្យមើលទាំងបរិបទយោធា ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងស្ថានភាពទីផ្សារថាមពលពិភពលោក ...

បើសិនជាសហរដ្ឋអាមេរិក ត្រូវបានគេចាត់ទុកថា មានកងទ័ពជើងទឹកខ្លាំងបំផុតនៅលើពិភពលោក ហេតុអ្វីបានជា មិនអាចបើកច្រកសមុទ្រ Hormuz ឡើងវិញបានភ្លាមៗ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមជាមួយអ៊ីរ៉ង់បានផ្ទុះឡើង?
សំណួរនេះ កំពុងក្លាយជាចំណុចស្នូលមួយនៃវិបត្តិថាមពលពិភពលោកនៅពេលបច្ចុប្បន្ន។ ច្រកសមុទ្រ Hormuz ដែលជាផ្លូវទឹកយុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់បំផុតមួយសម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ដោយមានប្រហែល ២០%នៃការដឹកជញ្ជូនប្រេងពិភពលោកឆ្លងកាត់ បានក្លាយជាចំណុចសង្កត់សម្ពាធដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុតមួយក្នុងសង្គ្រាមនេះ។ ទោះបីសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាសថា ខ្លួនកំពុងព្យាយាមបង្កើត សម្ព័ន្ធនាវាចម្បាំងអន្តរជាតិ ដើម្បីអមដំណើរនាវាដឹកប្រេង និងស្តារលំហូរដឹកជញ្ជូនឡើងវិញក៏ដោយ ការខិតខំប្រឹងប្រែងនេះបានបង្ហាញថា ស្ថានភាពមានភាពស្មុគស្មាញជាងការគិតដំបូង។

ការពន្យារពេលនេះ មិនមែនបណ្តាលមកពីការខ្វះសមត្ថភាពយោធារបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនោះទេ ប៉ុន្តែកើតឡើងពីកត្តាចម្រុះជាច្រើន រួមមានការប្រុងប្រយ័ត្នផ្នែកភូមិសាស្ត្រនយោបាយ បញ្ហាច្បាប់អន្តរជាតិ ការរៀបចំប្រតិបត្តិការយោធាដ៏ស្មុគស្មាញ និងយុទ្ធវិធីសង្គ្រាមអសមមាត្រ (asymmetric warfare) របស់អ៊ីរ៉ង់ ដែលធ្វើឱ្យការបើកច្រកនេះ មិនអាចធ្វើបានយ៉ាងឆាប់រហ័សដូចដែលមនុស្សជាច្រើនបានគិតនោះឡើយ។

* សម្ព័ន្ធយោធាដែលមិនអាចបង្កើតបានក្នុងមួយយប់

ឧបសគ្គធំបំផុតមួយសម្រាប់សហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុងការបើកច្រកសមុទ្រ Hormuz ឡើងវិញ គឺការបង្កើត សម្ព័ន្ធនាវាចម្បាំងអន្តរជាតិ។ វ៉ាស៊ីនតោនបានអំពាវនាវឱ្យប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្តជាច្រើន ជាពិសេសប្រទេសនៅអឺរ៉ុប និងអាស៊ី ដែលពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើប្រេងពីមជ្ឈិមបូព៌ា ចូលរួមបញ្ជូននាវាចម្បាំង ឬសម្ភារៈយោធា ដើម្បីអមដំណើរនាវាដឹកប្រេងឆ្លងកាត់ច្រក Hormuz។ ទោះជាយ៉ាងណា ប្រទេសជាច្រើន មិនទាន់បង្ហាញការឆ្លើយតបវិជ្ជមានក្នុងការចូលរួមភ្លាមៗនោះទេ។

ក្នុងចំណោមប្រទេសដែលត្រូវបានគេរំពឹងថាអាចចូលរួម មានដូចជា អង់គ្លេស បារាំង ជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង ចិន អ៊ីតាលី ក្រិក និងប៉ាគីស្ថាន។ ប៉ុន្តែរហូតមកដល់ពេលនេះ ប្រទេសទាំងនេះភាគច្រើននៅតែស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលពិចារណា និងមិនទាន់ប្តេជ្ញាចិត្តចូលរួមយ៉ាងច្បាស់លាស់ឡើយ។ មូលហេតុសំខាន់មួយ គឺការព្រួយបារម្ភថា ការចូលរួមក្នុងប្រតិបត្តិការអមដំណើរនាវាដឹកប្រេង អាចនាំឱ្យពួកគេក្លាយជាភាគីដោយផ្ទាល់ក្នុងសង្គ្រាមជាមួយអ៊ីរ៉ង់។ ប្រសិនបើកងកម្លាំងអ៊ីរ៉ង់វាយប្រហារលើនាវាដឹកប្រេង ឬនាវាចម្បាំងរបស់សម្ព័ន្ធ, ប្រទេសដែលចូលរួមអាចត្រូវបានទាញចូលក្នុងជម្លោះយោធាដ៏ធំមួយនៅក្នុងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា។ ដោយសារតែហានិភ័យនយោបាយ និងយោធាដ៏ខ្ពស់នេះ ប្រទេសជាច្រើនបានជ្រើសរើសយុទ្ធសាស្ត្រ ប្រុងប្រយ័ត្ន និងពិចារណាផ្នែកនយោបាយយ៉ាងម៉ត់ចត់ មុននឹងសម្រេចចិត្តចូលរួមក្នុងសម្ព័ន្ធយោធាដែលដឹកនាំដោយសហរដ្ឋអាមេរិក។

* បញ្ហាច្បាប់ និងការសម្របសម្រួលយោធា

ក្រៅពីបញ្ហានយោបាយ ក៏មានបញ្ហាច្បាប់អន្តរជាតិ និងការសម្របសម្រួលប្រតិបត្តិការយោធា ដែលធ្វើឱ្យការបង្កើតសម្ព័ន្ធនាវាចម្បាំងនេះកាន់តែស្មុគស្មាញ។ ច្រកសមុទ្រ Hormuz ត្រូវបានចាត់ទុកថា ជាច្រកដឹកជញ្ជួនអន្តរជាតិ international strait ក្រោមច្បាប់សមុទ្រអន្តរជាតិ។ ដូច្នេះ ប្រតិបត្តិការយោធាអន្តរជាតិណាមួយនៅក្នុងតំបន់នេះ ត្រូវការការកំណត់ច្បាស់លាស់លើបញ្ហាសំខាន់ៗជាច្រើន ដូចជា៖ ច្បាប់នៃការប្រើកម្លាំង (Rules of Engagement), រចនាសម្ព័ន្ធបញ្ជាការ និងការគ្រប់គ្រងប្រតិបត្តិការ និងការចែករំលែកព័ត៌មានសន្តិសុខ និងការសម្របសម្រួលផ្នែកយោធារវាងប្រទេសចូលរួម។

ការសម្រេចចិត្តលើបញ្ហាទាំងនេះ ត្រូវការការពិភាក្សា និងការសម្របសម្រួលយ៉ាងម៉ត់ចត់រវាងរដ្ឋាភិបាល និងកងទ័ពជើងទឹកពីប្រទេសជាច្រើន ដែលអាចចំណាយពេលជាច្រើនសប្តាហ៍ មុននឹងឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងរួម។ លើសពីនេះ ការផ្លាស់ទីនាវាចម្បាំង យន្តហោះតាមដាន និងសម្ភារៈយោធាទៅកាន់តំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា ក៏ត្រូវការពេលវេលា និងការរៀបចំផ្នែកភស្ថុភារ logistics ដែលមានភាពស្មុគស្មាញផងដែរ។ ដោយសារតែហេតុនេះ អ្នកវិភាគយោធាជាច្រើនវាយតម្លៃថា ការបង្កើតប្រតិបត្តិការអមដំណើរនាវាដឹកប្រេងដែលមានប្រសិទ្ធភាពនៅច្រក Hormuz អាចត្រូវការពេលប្រហែល ៤ទៅ៨សប្តាហ៍ មុននឹងអាចដំណើរការបានពេញលេញ។

* វិបត្តិអាចពង្រីក ប្រសិនបើការបង្កើតសម្ព័ន្ធយោធាពន្យារពេល

ប្រសិនបើការបង្កើតសម្ព័ន្ធនាវាចម្បាំងអន្តរជាតិ មិនអាចសម្រេចបានក្នុងរយៈពេលប្រហែល ៤ទៅ៨ សប្តាហ៍ ដូចដែលអ្នកវិភាគយោធាជាច្រើនបានវាយតម្លៃ នោះវិបត្តិនៅច្រកសមុទ្រ Hormuz អាចពង្រីកទៅជាបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច និងសន្តិសុខធំមួយសម្រាប់ពិភពលោក។ មូលហេតុគឺច្រក Hormuz គ្រប់គ្រងប្រហែល ២០%នៃការដឹកជញ្ជូនប្រេងពិភពលោក។ ប្រសិនបើការដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវទឹកនេះ នៅតែរងការរំខានយូរ ទីផ្សារថាមពលពិភពលោកនឹងប្រឈមនឹងការខ្វះផ្គត់ផ្គង់ និងភាពភ័យខ្លាចនៅក្នុងទីផ្សារ។ ក្នុងស្ថានភាពបែបនេះ តម្លៃប្រេងអាចបន្តឡើងខ្ពស់ និងបង្កសម្ពាធលើសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកទាំងមូល។ លើសពីនេះ ការពន្យារពេលក្នុងការធានាសុវត្ថិភាពផ្លូវដឹកជញ្ជូនប្រេង អាចបង្កសំណួរថ្មីអំពីតួនាទីរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុងការធានាសុវត្ថិភាពផ្លូវទឹកអន្តរជាតិ។ ប្រទេសជាច្រើន ជាពិសេសប្រទេសដែលពឹងផ្អែកលើប្រេងពីមជ្ឈិមបូព៌ា អាចចាប់ផ្តើមស្វែងរកជម្រើសសន្តិសុខថ្មី ឬយុទ្ធសាស្ត្រថាមពលផ្សេងទៀត ដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យ។

នៅក្នុងទស្សនៈរបស់អ្នកវិភាគខ្លះ វិបត្តិនេះក៏បង្ហាញថា ការប្រកួតប្រជែងនៅច្រក Hormuz មិនមែនជាការប្រកួតប្រជែងយោធាតែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាការប្រកួតប្រជែងលើ «ពេលវេលា» ផងដែរ។ ខណៈទីផ្សារប្រេងមានប្រតិកម្មភ្លាមៗចំពោះហានិភ័យ ការរៀបចំប្រតិបត្តិការយោធាអន្តរជាតិវិញ ត្រូវការពេលវេលាយូរ។ ភាពខុសគ្នានេះអាចធ្វើឱ្យវិបត្តិ មានឥទ្ធិពលធំលើសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក មុនពេលមានដំណោះស្រាយផ្នែកយោធាដែលមានប្រសិទ្ធភាព។

* យុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមអសមមាត្ររបស់អ៊ីរ៉ង់

មូលហេតុសំខាន់មួយទៀតដែលធ្វើឱ្យការបើកច្រកសមុទ្រ Hormuz មិនអាចធ្វើបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស គឺយុទ្ធសាស្ត្រយោធារបស់អ៊ីរ៉ង់។ ជំនួសឱ្យការប្រឈមមុខដោយផ្ទាល់ជាមួយកងទ័ពជើងទឹកអាមេរិក ដែលមានអំណាចយោធាខ្លាំងជាងខ្លួនយ៉ាងច្រើន អ៊ីរ៉ង់បានជ្រើសរើសប្រើយុទ្ធវិធីសង្គ្រាមអសមមាត្រ (asymmetric warfare) ដើម្បីបង្កសម្ពាធលើការដឹកជញ្ជូនប្រេងនៅក្នុងច្រក Hormuz។ យុទ្ធវិធីទាំងនេះរួមមាន៖ ការដាក់មីននៅក្នុងសមុទ្រ, ការប្រើនាវាវាយប្រហារល្បឿនលឿន, ការបាញ់មីស៊ីលប្រឆាំងនាវា និងការប្រើដ្រូនវាយប្រហារលើគោលដៅ។

យុទ្ធវិធីបែបនេះមិនចាំបាច់ត្រូវការកម្លាំងយោធាធំទូលាយនោះទេ ប៉ុន្តែអាចបង្កការរំខានយ៉ាងខ្លាំងដល់ការដឹកជញ្ជូនតាមសមុទ្រ។ សម្រាប់ក្រុមហ៊ុនដឹកជញ្ជូន និងក្រុមហ៊ុនធានារ៉ាប់រង សូម្បីតែការវាយប្រហារតូចមួយក៏អាចបង្កភាពភ័យខ្លាចយ៉ាងខ្លាំង និងធ្វើឱ្យពួកគេចៀសវាងតំបន់នោះ។ ក្នុងទីផ្សារថាមពល ពេលខ្លះ ការភ័យខ្លាចអំពីហានិភ័យ មានឥទ្ធិពលខ្លាំងមិនខុសពីការវាយប្រហារពិតប្រាកដឡើយ។ ដូច្នេះ ទោះបីជាមិនមានការបិទច្រក Hormuz ដោយពេញលេញក៏ដោយ ការគំរាមកំហែងផ្នែកសន្តិសុខតែមួយចំនួន ក៏អាចធ្វើឱ្យលំហូរប្រេងពិភពលោករងការរំខាន និងបង្កភាពតានតឹងនៅក្នុងទីផ្សារថាមពលបានផងដែរ។

* តើការបញ្ចេញស្តុកប្រេងអាចទប់តម្លៃប្រេងបានទេ?

នៅក្នុងពេលដែលច្រកសមុទ្រ Hormuz នៅតែប្រឈមនឹងហានិភ័យសន្តិសុខ ប្រទេសជាច្រើនបានព្យាយាមប្រើវិធានការបញ្ចេញ ប្រេងស្តុកយុទ្ធសាស្ត្រ (Strategic Petroleum Reserve) ដើម្បីស្ថេរភាពទីផ្សារថាមពលពិភពលោក។ សហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រទេសសមាជិកនៃទីភ្នាក់ងារថាមពលអន្តរជាតិ International Energy Agency (IEA) មានស្តុកប្រេងបម្រុងរាប់រយលានបារ៉ែល ដែលអាចត្រូវបានបញ្ចេញចូលទីផ្សារ ក្នុងគោលបំណងបន្ថយភាពតានតឹងនៃការផ្គត់ផ្គង់ និងសម្រួលស្ថានភាពតម្លៃប្រេងក្នុងរយៈពេលខ្លី។

ទោះជាយ៉ាងណា វិធានការនេះ មានដែនកំណត់យ៉ាងច្បាស់។ ពិភពលោកប្រើប្រេងប្រហែល ១០០លានបារ៉ែលក្នុងមួយថ្ងៃ។ ដូច្នេះ ស្តុកប្រេងបម្រុងនេះ ប្រសិនបើត្រូវបានបញ្ចេញក្នុងបរិមាណធំ វាអាចជួយបន្ធូរភាពតានតឹងបានត្រឹមតែប៉ុន្មានសប្តាហ៍ ឬប៉ុន្មានខែតែប៉ុណ្ណោះ ប្រសិនបើការរំខាននៃការផ្គត់ផ្គង់បន្តអូសបន្លាយ។ ក្នុងករណីដែលវិបត្តិនៅច្រក Hormuz បន្តយូរ, អ្នកវិភាគថាមពលជាច្រើនព្យាករណ៍ថា តម្លៃប្រេងអាចឡើងលើស ១២០ ដុល្លារ ក្នុងមួយបារ៉ែល ហើយក្នុងស្ថានភាពធ្ងន់ធ្ងរ អាចឡើងដល់ ១៥០ដុល្លារ ឬខ្ពស់ជាងនេះ ប្រសិនបើការដឹកជញ្ជូនប្រេងតាមផ្លូវសមុទ្រនេះ នៅតែរងការរំខាន។ ក្នុងន័យនេះ ការបញ្ចេញស្តុកប្រេងអាចជួយបន្ធូរភាពតានតឹងក្នុងទីផ្សារបានក្នុងរយៈពេលខ្លី ប៉ុន្តែមិនអាចជំនួសការស្តារឡើងវិញនៃលំហូរប្រេងតាមច្រក Hormuz បានឡើយ។

* ការប្រកួតប្រជែងលើ «ពេលវេលា»

ជាក់ស្តែង វិបត្តិនៅច្រកសមុទ្រ Hormuz មិនមែនជាការប្រកួតប្រជែងផ្នែកយោធាតែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាការប្រកួតប្រជែងលើ “ពេលវេលា”។ ទីផ្សារប្រេងពិភពលោកអាចមានប្រតិកម្មភ្លាមៗចំពោះហានិភ័យសន្តិសុខ។ សូម្បីតែព័ត៌មានអំពីការវាយប្រហារតូចមួយ ឬការគំរាមកំហែងលើនាវាដឹកប្រេង ក៏អាចបង្កភាពភ័យស្លន់ស្លោក្នុងទីផ្សារ និងធ្វើឱ្យតម្លៃប្រេងឡើងខ្ពស់ភ្លាមៗបានផងដែរ។

ផ្ទុយទៅវិញ ការបង្កើត សម្ព័ន្ធយោធាអន្តរជាតិ ដើម្បីការពារការដឹកជញ្ជូនតាមសមុទ្រ ត្រូវការពេលវេលាយូរចាប់ពីការពិភាក្សានយោបាយ ការសម្របសម្រួលយោធា រហូតដល់ការរៀបចំប្រតិបត្តិការជាក់ស្តែង។ អ្នកវិភាគជាច្រើនមើលឃើញថា អ៊ីរ៉ង់កំពុងព្យាយាមប្រើភាពខុសគ្នានៃល្បឿននេះ ជាយុទ្ធសាស្ត្រ។ ខណៈទីផ្សារប្រេងមានប្រតិកម្មក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានម៉ោង ឬប៉ុន្មានថ្ងៃ, ការរៀបចំប្រតិបត្តិការយោធាអន្តរជាតិវិញ វាអាចត្រូវការពេលជាច្រើនសប្តាហ៍។ នៅក្នុងពិភពលោកដែលពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើថាមពល ការគ្រប់គ្រងផ្លូវទឹកយុទ្ធសាស្ត្រតូចមួយដូចជា ច្រក Hormuz អាចបង្កឥទ្ធិពលដល់សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ដូចជាការឈ្នះសង្គ្រាមនៅលើសមរភូមិ។

* សេចក្តីសន្និដ្ឋាន

សរុបមក ទោះបីសហរដ្ឋអាមេរិក មានកងទ័ពជើងទឹកខ្លាំងបំផុតនៅលើពិភពលោកក៏ដោយ ការបើកច្រក Hormuz ឡើងវិញ មិនមែនគ្រាន់តែជាការបញ្ជូននាវាចម្បាំងទៅកាន់តំបន់នោះប៉ុណ្ណោះទេ។ វាត្រូវការការបង្កើតសម្ព័ន្ធអន្តរជាតិ ការដោះស្រាយបញ្ហាច្បាប់ ការសម្របសម្រួលប្រតិបត្តិការយោធា និងការទប់ទល់នឹងយុទ្ធវិធីសង្គ្រាមអសមមាត្ររបស់អ៊ីរ៉ង់ ដែលអាចរំខានដល់ការដឹកជញ្ជូនតាមសមុទ្របានដោយការវាយប្រហារតូចៗប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងពេលតែមួយ ការបញ្ចេញស្តុកប្រេងយុទ្ធសាស្ត្រ អាចជួយបន្ធូរភាពតានតឹងនៅក្នុងទីផ្សារថាមពលបានត្រឹមតែបណ្តោះអាសន្នប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិនបើវិបត្តិនេះអូសបន្លាយយូរ វាអាចបង្កសម្ពាធយ៉ាងខ្លាំងលើសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក និងជំរុញឱ្យតម្លៃប្រេងឡើងខ្ពស់ជាបន្តបន្ទាប់។

ដូច្នេះ នៅក្នុងស្ថានភាពបែបនេះ សំណួរធំដែលពិភពលោកកំពុងរង់ចាំចម្លើយ មិនមែនត្រឹមតែថា ច្រក Hormuz នឹងត្រូវបើកឡើងវិញពេលណា ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថា សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក អាចទប់ទល់នឹងការរំខាននៃផ្លូវថាមពលសំខាន់នេះបានយូរប៉ុណ្ណា ប្រសិនបើសង្គ្រាមនៅតែបន្តអូសបន្លាយ?