(ភ្នំពេញ)៖ សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលធ្លាប់តែដាក់ទណ្ឌកម្ម មិនឲ្យអ៊ីរ៉ង់លក់ប្រេងទៅទីផ្សារពិភពលោក ពេលនេះ ស្រាប់តែផ្លាស់ប្តូរជំហរមួយដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍។ កាលពីយប់ថ្ងៃសុក្រទី២០ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ រដ្ឋបាលលោក ដូណាល់ ត្រាំ បានអនុញ្ញាតបណ្ដោះអាសន្ន ឲ្យអ៊ីរ៉ង់លក់ប្រេងប្រមាណ ១៤០លានបារ៉ែល ដែលកំពុងស្ថិតនៅលើនាវាដឹកប្រេងនៅលើសមុទ្រ។ សំណួរធំមួយបានកើតឡើងភ្លាមៗ៖ តើនេះជាយុទ្ធសាស្ត្ររបស់អាមេរិកក្នុងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ ឬ ក៏ជាសញ្ញាថា សង្គ្រាមថាមពល កំពុងបង្កសម្ពាធដាក់លើរដ្ឋាភិបាលក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន?
Fresh Exclusive មានការវិភាគស៊ីជម្រៅលើប្រធានបទនេះ៖

ការដកទណ្ឌកម្មប្រេងពីអ៊ីរ៉ង់បណ្តោះអាសន្ន ដោយសហរដ្ឋអាមេរិក មិនមែនជាការផ្លាស់ប្តូរនយោបាយធម្មតាទេ ប៉ុន្តែជាសញ្ញាដ៏ច្បាស់ថា សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ មិនអាចឈ្នះដោយកម្លាំងយោធាតែប៉ុណ្ណោះបានទេ។ នៅក្នុងសង្គ្រាមនេះ អ្នកដែលគ្រប់គ្រងទីផ្សារប្រេង និង ផ្លូវដឹកជញ្ជូនថាមពលនៃច្រក Hormuz អាចមានអំណាចស្មើ ឬ លើសអ្នកដែលគ្រប់គ្រងសមរភូមិទៅទៀត។

* សង្គ្រាមដែលផ្លាស់ពីសមរភូមិ ទៅទីផ្សារថាមពល

នៅដំណាក់កាលដំបូងសង្គ្រាមរវាងអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែល និងអ៊ីរ៉ង់ មើលទៅដូចជាសង្គ្រាមយោធាធម្មតា។ ការវាយប្រហារតាមអាកាស បានវាយបំផ្លាញទីតាំងមីស៊ីល មូលដ្ឋានយោធា កងអាកាស និងកងទ័ពជើងទឹករបស់អ៊ីរ៉ង់។ បើវាស់តាមសមត្ថភាពយោធា អាមេរិកអាចនិយាយថា បានសម្រេចគោលដៅមួយចំនួន។

ប៉ុន្តែសង្គ្រាមមិនបានបញ្ចប់នៅទីនោះទេ។ វាបានផ្លាស់ពីសមរភូមិទៅទីផ្សារថាមពល និងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។ ច្រក Hormuz ដែលជាផ្លូវឆ្លងកាត់ប្រេងប្រហែលមួយភាគប្រាំនៃពិភពលោក បានក្លាយជាចំណុចយុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់បំផុត។ នៅពេលផ្លូវដឹកប្រេងមានហានិភ័យ តម្លៃប្រេងឡើងភ្លាម ហើយសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោករងផលប៉ះពាល់ភ្លាម។ នៅពេលនេះសង្គ្រាមមិនស្ថិតនៅលើផែនទីយោធាទេ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅលើតារាងតម្លៃប្រេង។

* អាមេរិកប្រើជម្រើសស្ទើរតែគ្រប់ផ្នែក

ក្នុងរយៈពេលមិនយូរប៉ុន្មាន សហរដ្ឋអាមេរិក បានប្រើវិធានការស្ទើរតែគ្រប់មុខ ដើម្បីទប់សម្ពាធថាមពល និងសេដ្ឋកិច្ច ដែលកំពុងកើតចេញពីសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់។ ចាប់ពីការបញ្ចេញប្រេងពីស្តុកបម្រុងយុទ្ធសាស្ត្រ ការបន្ធូរទណ្ឌកម្មលើប្រេងរុស្ស៊ី ការលើកចេញបណ្តោះអាសន្នច្បាប់ Jones Act ការបង្កើនផលិតកម្មប្រេងក្នុងស្រុក ការប្រើកម្លាំងយោធា ការស្នើថវិកាបន្ថែមពីសភា រហូតដល់ការព្យាយាមបង្កើតសម្ព័ន្ធនាវាយោធា ដើម្បីការពារច្រក Hormuz វិធានការទាំងនេះបង្ហាញថា វ៉ាស៊ីនតោនកំពុងប្រើឧបករណ៍អំណាចស្ទើរតែទាំងអស់ដែលខ្លួនមាន។

ប៉ុន្តែអ្វីដែលគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍បំផុត គឺជំហានចុងក្រោយនេះ៖ អាមេរិកបានសម្រេចចិត្តដកទណ្ឌកម្មប្រេងពីអ៊ីរ៉ង់ជាបណ្តោះអាសន្ន ដើម្បីឲ្យប្រេងអ៊ីរ៉ង់អាចហូរចូលទីផ្សារបាន។ នេះមិនត្រឹមតែជាវិធានការសេដ្ឋកិច្ចទេ ប៉ុន្តែជាសញ្ញាថា សង្គ្រាមនេះបានរីកធំលើសសមរភូមិ ហើយកំពុងបង្ខំឲ្យអាមេរិកត្រូវគ្រប់គ្រងទាំងថាមពល ទាំងសម្ពាធទីផ្សារ និងទាំងសម្ព័ន្ធមិត្តក្នុងពេលតែមួយ។ នៅពេលប្រទេសមួយ ត្រូវប្រើកម្លាំងយោធា ថាមពល សេដ្ឋកិច្ច និងការទូតព្រមគ្នា នោះសង្គ្រាមនោះលែងជាសង្គ្រាមធម្មតាទៀតហើយ។ វាគឺជា សង្គ្រាមប្រព័ន្ធ ដែលអ្នកឈ្នះមិនត្រឹមតែនៅលើសមរភូមិទេ ប៉ុន្តែអាចគ្រប់គ្រងទីផ្សារថាមពល ស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ច និងសម្ព័ន្ធមិត្តបានល្អ និងបានយូរជាងគេ។

* ការដកទណ្ឌកម្មប្រេងអ៊ីរ៉ង់ មានន័យយុទ្ធសាស្ត្រអ្វី?

នៅមើលដំបូង ការដកទណ្ឌកម្មប្រេងពីអ៊ីរ៉ង់ជាបណ្តោះអាសន្ន ហាក់ដូចជាការផ្ទុយនឹងគោលនយោបាយដាក់ទណ្ឌកម្មអ៊ីរ៉ង់ ដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបានអនុវត្តអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ។ ប៉ុន្តែបើមើលពីមុំយុទ្ធសាស្ត្រ វាបង្ហាញថា អាមេរិកកំពុងព្យាយាមគ្រប់គ្រងសង្គ្រាមថាមពល មិនឲ្យវិបត្តិប្រេងប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក និងសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុករបស់ខ្លួន។ ក្នុងសង្គ្រាមនេះ អ៊ីរ៉ង់មិនបានប្រើតែកម្លាំងយោធាទេ ប៉ុន្តែបានប្រើទីតាំងភូមិសាស្ត្រ និងច្រក Hormuz ជាឧបករណ៍សម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចលើទីផ្សារប្រេងពិភពលោក។ អាមេរិកវិញ មិនអាចអនុញ្ញាតឲ្យតម្លៃប្រេងឡើងខ្ពស់ពេកបានទេ ព្រោះវានឹងប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក និងនយោបាយក្នុងស្រុករបស់ខ្លួន។ ដូច្នេះ វ៉ាស៊ីនតោនបានជ្រើសរើសប្រើទីផ្សារប្រេង និងការគ្រប់គ្រងផ្គត់ផ្គង់ប្រេង ជាឧបករណ៍តបសម្ពាធនោះវិញ។

ដូច្នេះ ការដកទណ្ឌកម្មប្រេងពីអ៊ីរ៉ង់ មិនមែនជាសញ្ញាថាអាមេរិកចុះចាញ់ទេ ប៉ុន្តែជាយុទ្ធសាស្ត្រមួយក្នុងការគ្រប់គ្រងទីផ្សារប្រេង បន្ថយសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ច និងរក្សាស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ចក្នុងពេលសង្គ្រាម។ វាបង្ហាញថា សង្គ្រាមនេះ មិនមែនជាសង្គ្រាមដែលឈ្នះដោយកម្លាំងយោធាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាសង្គ្រាមដែលត្រូវឈ្នះលើទីផ្សារថាមពល និងសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។ នៅក្នុងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ អាវុធមិនមានត្រឹមតែមីស៊ីល និងយន្តហោះទេ ប៉ុន្តែនៅមានប្រេង ទីផ្សារ និងផ្លូវដឹកជញ្ជូនថាមពលថែមទៀត។ ហើយនៅពេលប្រេង ក្លាយជាអាវុធ សង្គ្រាមនោះមិនស្ថិតតែលើសមរភូមិទៀតទេ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅលើសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកទាំងមូល។

* សង្គ្រាមសម័យថ្មី៖ អំណាចមិនស្ថិតតែជាកម្លាំងយោធា

សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ បានបង្ហាញមេរៀនសំខាន់មួយថា នៅសតវត្សទី២១ អំណាចមិនស្ថិតតែជាកម្លាំងយោធាទេ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅលើថាមពល ផ្លូវដឹកជញ្ជូន សេដ្ឋកិច្ច និងសម្ព័ន្ធមិត្ត។ ប្រទេសមួយអាចឈ្នះសមរភូមិ ប៉ុន្តែបើតម្លៃប្រេងឡើងខ្លាំង សេដ្ឋកិច្ចរងគ្រោះ និងសម្ព័ន្ធមិត្តមិនចូលរួម សង្គ្រាមនោះមិនអាចហៅថាជាជ័យជម្នះពេញលេញបានទេ។ ប្រវត្តិសាស្ត្រសង្គ្រាមសម័យទំនើប បានបង្ហាញរឿងនេះជាច្រើនដងរួចមកហើយ។ នៅក្នុងសង្គ្រាមវៀតណាម និងសង្គ្រាមអាហ្វហ្គានីស្ថាន សហរដ្ឋអាមេរិក មានអំណាចយោធាខ្លាំងជាងគេ ប៉ុន្តែមិនអាចសម្រេចជ័យជម្នះយុទ្ធសាស្ត្របានទេ ព្រោះសង្គ្រាម មិនត្រូវបានកំណត់តែលើសមរភូមិ ប៉ុន្តែកំណត់ដោយនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និងការគាំទ្រពីសម្ព័ន្ធមិត្ត។ សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ាក់ និងអាហ្វហ្គានីស្ថាន ក៏បានបង្ហាញថា ការឈ្នះក្នុងដំណាក់កាលយោធា មិនមានន័យថាឈ្នះសង្គ្រាមទាំងមូលទេ ប្រសិនបើមិនអាចគ្រប់គ្រងស្ថានភាពនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមបាន។

សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ កំពុងបង្ហាញទម្រង់ថ្មីមួយទៀត គឺសង្គ្រាមថាមពល និងសង្គ្រាមផ្លូវដឹកជញ្ជូន។ អ៊ីរ៉ង់ប្រហែលមិនអាចប្រកួតជាមួយអាមេរិកក្នុងសមត្ថភាពយោធាទេ ប៉ុន្តែអ៊ីរ៉ង់អាចប្រើទីតាំងភូមិសាស្ត្រ និងច្រក Hormuz ដើម្បីបង្កសម្ពាធលើទីផ្សារប្រេងពិភពលោក។ នៅពេលតម្លៃប្រេងឡើង សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោករងគ្រោះ ហើយសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់អាមេរិកក៏រងផលប៉ះពាល់ផងដែរ។ នេះមានន័យថា សង្គ្រាមមិនត្រឹមតែជាការប្រយុទ្ធរវាងកងទ័ពទេ ប៉ុន្តែជាការប្រយុទ្ធលើប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច និងថាមពលពិភពលោក។

ដូច្នេះសង្គ្រាមសម័យថ្មី មិនត្រូវបានកំណត់ដោយសំណួរ “អ្នកណាវាយឈ្នះក្នុងសមរភូមិ” ទៀតទេ ប៉ុន្តែត្រូវបានកំណត់ដោយសំណួរ “អ្នកណាអាចគ្រប់គ្រងសេដ្ឋកិច្ច ថាមពល សម្ព័ន្ធមិត្ត និងអាចទ្រាំសង្គ្រាមបានយូរជាងគេ”។ នៅក្នុងការធ្វើ«សង្គ្រាមប្រព័ន្ធ» អ្នកឈ្នះមិនមែនជាអ្នកដែលមានយន្តហោះច្រើនជាងគេប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាអ្នកដែលអាចគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច និងថាមពលបានល្អជាងគេ។

* សេចក្តីសន្និដ្ឋាន

ការដកទណ្ឌកម្មប្រេងពីអ៊ីរ៉ង់ បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា សង្គ្រាមនេះ មិនមែនជាការប្រកួតគ្នាដោយកម្លាំងយោធាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាការប្រកួតគ្នាលើថាមពល សេដ្ឋកិច្ច និងសម្ព័ន្ធមិត្ត។ សមរភូមិអាចស្ថិតនៅលើដី ឬ លើមេឃ ប៉ុន្តែលទ្ធផលសង្គ្រាមអាចត្រូវបានកំណត់នៅលើទីផ្សារប្រេង និងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។ ដូច្នេះ សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ កំពុងបង្ហាញថា នៅសតវត្សទី២១ អំណាចមិនត្រូវបានវាស់ត្រឹមតែកម្លាំងយោធាទេ ប៉ុន្តែត្រូវបានវាស់ដោយសមត្ថភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងថាមពល សេដ្ឋកិច្ច ផ្លូវដឹកជញ្ជូន និងសម្ព័ន្ធមិត្ត។ នៅក្នុងការធ្វើ«សង្គ្រាមជាប្រព័ន្ធ» អ្នកឈ្នះមិនមែនជាអ្នកដែលមានកម្លាំងយោធាខ្លាំងបំផុតប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាអ្នកដែលអាចគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច និងថាមពលបានល្អ និងអាចទ្រាំសង្គ្រាមបានយូរជាងគេ។ ប៉ុន្តែក៏នៅមានសំណួរធំមួយនៅចុងក្រោយផងដែរ៖ ប្រសិនបើសហរដ្ឋអាមេរិក ដើម្បីយកជ័យជម្នះលើអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវប្រើស្តុកប្រេងរបស់ខ្លួន បន្ធូរទណ្ឌកម្មលើសត្រូវ បង្កើនផលិតកម្មក្នុងស្រុក ស្នើថវិកាសង្គ្រាមបន្ថែម និងស្វែងរកសម្ព័ន្ធថ្មី ដើម្បីបើកផ្លូវដឹកប្រេង តើសង្គ្រាមនេះនឹងត្រូវចំណាយតម្លៃប៉ុណ្ណា ទំរាំឈានដល់ជ័យជម្នះចុងក្រោយនោះ?

សំណួរនេះប្រហែលជាសំណួរសំខាន់ជាងសំណួរ «អ្នកណាឈ្នះក្នុងសង្គ្រាមនេះ» ព្រោះនៅក្នុងសង្គ្រាមសម័យថ្មី ការចំណាយមិនមានត្រឹមតែថវិកាយោធាទេ ប៉ុន្តែរួមមានការចំណាយលើថាមពល សេដ្ឋកិច្ច ទីផ្សារ និងសម្ពាធលើសម្ព័ន្ធមិត្តផងដែរ។ សង្គ្រាមសម័យថ្មី អាចមិនចំណាយច្រើនក្នុងរយៈពេលវែងដូចសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ាក់ ឬ អាហ្វហ្គានីស្ថានទេ ប៉ុន្តែការចំណាយក្នុងរយៈពេលខ្លី និងផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ច អាចមានទំហំធំ និងលឿនជាងសង្គ្រាមសម័យមុន៕