(ភ្នំពេញ)៖ លោកបណ្ឌិត ញិល រដ្ឋា អ្នកជំនាញវិទ្យាសាស្រ្តនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ច បានបង្ហាញពី ឥទ្ធិពលថៃចំពោះឡាវ ជុំវិញការទូតរាជវង្ស និងភាពភ័យខ្លាចនៃការងើបឡើងរបស់សម្ព័ន្ធភាពឥណ្ឌូចិន ដែលមានខ្លឹមសារដូចតទៅ៖

ទស្សនកិច្ចផ្លូវរដ្ឋនៅឆ្នាំ២០២៦ គឺជាការបន្តមរតកនយោបាយរបស់ព្រះវររាជបិតា ព្រះបាទភូមិបុល ដែលបានយាងទៅបំពេញទស្សនកិច្ចនៅឡាវជាលើកដំបូង ដើម្បីសម្ពោធ «ស្ពានមិត្តភាពថៃ-ឡាវ ទី១» (ណងខៃ-វៀងចន្ទន៍) នាឆ្នាំ១៩៩៤ (ផ្លាស់ប្តូរពីសត្រូវសង្រ្គាមត្រជាក់ មកជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ច)។ ប៉ុន្តែក្នុងបរិបទថ្មីមួយ ដែលថៃត្រូវប្រឈមមុខនឹងការងើបឡើងនៃសម្ព័ន្ធភាពឥណ្ឌូចិន និងឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ចរបស់ចិន។

ហេតុអ្វី ថៃត្រូវប្រើប្រាស់រាជវង្សនាពេលនេះ? តើមកពីកត្តាមជ្ឈិមបូព៌ា ឬ ជម្លោះព្រំដែនខ្មែរ ឬជាកត្តា «កម្លាំងវប្បធម៌» ដើម្បីដោះស្រាយ «វិបត្តិភូមិសាស្ត្រនយោបាយ»? ដើម្បីអាចបកស្រាយចំណុចទាំងនេះ សូមសាកល្បងពិចារណា តាមក្រសែភ្នែករបស់ចិន វៀតណាម និងកម្ពុជាដូចខាងក្រោម។

១. ប្រវត្តិនៃការផ្លាស់ប្តូរទស្សនកិច្ចរាជវង្ស
ទំនាក់ទំនងរវាងរាជវង្សថៃ និងប្រទេសឡាវ មានប្រវត្តិសាស្ត្រយ៉ាងជ្រៅ និងស្មុគស្មាញ៖
ក. សម័យព្រះបាទភូមិបុល អាឌុលយ៉ាដេត (រាមាទី៩)៖
- ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៤ ព្រះបាទភូមិបុល បានយាងទៅបំពេញទស្សនកិច្ចនៅឡាវជាលើកដំបូង ដើម្បីសម្ពោធ «ស្ពានមិត្តភាពថៃ-ឡាវ ទី១» (ណងខៃ-វៀងចន្ទន៍)។ នេះជាចំណុចរបត់ប្រវត្តិសាស្ត្រដែលផ្លាស់ប្តូរពីសត្រូវសង្រ្គាមត្រជាក់មកជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ច។

ខ. សម័យរាមាទី១០៖
- ទស្សនកិច្ចផ្លូវរដ្ឋនៅឆ្នាំ ២០២៦ គឺជាការបន្តមរតកនយោបាយរបស់ព្រះវររាជបិតា ប៉ុន្តែក្នុងបរិបទថ្មីមួយ ដែលថៃត្រូវប្រឈមមុខនឹងការងើបឡើងនៃសម្ព័ន្ធភាពឥណ្ឌូចិន និងឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ចរបស់ចិន។

២. ទស្សនៈភូមិសាស្ត្រនយោបាយ
ភូមិសាស្ត្រនយោបាយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក គឺជាការប្រកួតប្រជែងឥទ្ធិពលរវាង ថៃ និង វៀតណាម ដោយមាន ចិន ជាតួអង្គតុល្យភាពអំណាចដ៏ធំ។

- ការប្រជែងឥទ្ធិពល «ថៃ-វៀតណាម» លើឡាវ និងកម្ពុជា៖ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ថៃ និងវៀតណាមតែងតែចាត់ទុកឡាវ និងកម្ពុជាជា «រដ្ឋទ្រនាប់» (Buffer States)។ ឯកសារពី Cambridge និង Springer បង្ហាញថា ក្រោយសង្រ្គាមត្រជាក់ ថៃបានប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រពី "សមរភូមិទៅជាទីផ្សារ" ដើម្បីទប់ទល់នឹងឥទ្ធិពលយោធារបស់វៀតណាម។ ទោះជាយ៉ាងណា វៀតណាមនៅតែរក្សាទំនាក់ទំនងសន្តិសុខយ៉ាងស្អិតល្មួតជាមួយឡាវ និងកម្ពុជា ដែលបង្កជាការប្រកួតប្រជែងឥទ្ធិពលស្ងប់ស្ងាត់។

- សម្ព័ន្ធភាព «ថៃ-ចិន» (Sino-Thai Strategic Pivot)៖ យោងតាម Jamestown ថៃបានពង្រឹងទំនាក់ទំនងសន្តិសុខជាមួយចិនយ៉ាងខ្លាំង។ ការណ៍នេះមិនមែនត្រឹមតែដើម្បីសេដ្ឋកិច្ចទេ ប៉ុន្តែជាការប្រើប្រាស់ "សន្លឹកបៀចិន" ដើម្បីទប់ទល់នឹងឥទ្ធិពលវៀតណាម និងដើម្បីមានអំណាចតថ្លៃជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក។ ចិនបានក្លាយជាអ្នកផ្តល់អាវុធ និងជាបង្អែកនយោបាយដ៏សំខាន់សម្រាប់របបដឹកនាំថៃ។

- បញ្ហាសន្តិសុខតាមព្រំដែន៖ ឯកសារមជ្ឈមណ្ឌលព័ត៌មានបច្ចេកទេសការពារជាតិរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក (ជាពិសេសរបាយការណ៍លេខ ADA184091) (DTIC) បង្ហាញពីភាពងាយរងគ្រោះនៃព្រំដែនថៃ។ ជម្លោះព្រំដែនជាមួយកម្ពុជា ឬឡាវ ជារឿយៗត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាឧបករណ៍នយោបាយផ្ទៃក្នុងរបស់ថៃ ប៉ុន្តែវាក៏ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការមិនទុកចិត្តគ្នារវាងប្លុក «ឥណ្ឌូចិន» និង «ថៃ» ដែលនៅតែមានចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅ។

៣. ទស្សនៈភូមិសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ច
សេដ្ឋកិច្ចគឺជា «អាវុធទន់» ដែលថៃប្រើប្រាស់ដើម្បីគ្រប់គ្រងតំបន់មេគង្គ ប៉ុន្តែវាកំពុងប្រឈមនឹងការប្រកួតប្រជែងពីចិន។

- ការពឹងផ្អែកលើខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់ចិន៖ ទំនាក់ទំនងថៃ-ចិន បានវិវត្តពីការជួយគ្នាផ្នែកសន្តិសុខ មកជាការរួមបញ្ចូលគ្នាផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច។ ថៃពឹងផ្អែកលើការវិនិយោគរបស់ចិនក្នុងគម្រោងធំៗ (EEC) និងបច្ចេកវិទ្យា។ នេះធ្វើឱ្យថៃពិបាកក្នុងការសម្រេចចិត្តនយោបាយណាដែលផ្ទុយពីផលប្រយោជន៍ចិន។

- ការប្រើប្រាស់សេដ្ឋកិច្ចជាឧបករណ៍ដាក់សម្ពាធ៖ ដូចដែលបានឃើញក្នុងករណី "កាត់ផ្តាច់ការដឹកជញ្ជូនប្រេងទៅឡាវ" ថៃប្រើប្រាស់ឧត្តមភាពភូមិសាស្ត្រ (ប្រទេសដែលមានច្រកសមុទ្រ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធល្អជាង) ដើម្បីដាក់សម្ពាធលើប្រទេសជិតខាងដែលគ្មានសមុទ្រ (Landlocked)។ ប៉ុន្តែយុទ្ធសាស្ត្រនេះកំពុងចុះខ្សោយ ដោយសារចិនកំពុងសាងសង់ផ្លូវដែក និងផ្លូវថ្នល់តភ្ជាប់ពីយូណានមកអាស៊ានដោយផ្ទាល់។

- វៀតណាមក្នុងនាមជាគូប្រជែងសេដ្ឋកិច្ចថ្មី៖ ក្រោយសង្រ្គាមត្រជាក់ វៀតណាមបានក្លាយជាខ្លាសេដ្ឋកិច្ចដែលប្រជែងជាមួយថៃក្នុងការទាក់ទាញ FDI (ការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស)។ ភាពខ្លាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចរបស់វៀតណាម ធ្វើឱ្យឥទ្ធិពលរបស់ថៃលើឡាវ និងកម្ពុជាមានការថយចុះ ព្រោះប្រទេសទាំងនេះមានជម្រើសកាន់តែច្រើន។

៤. ទស្សនៈនយោបាយចិន
សម្រាប់ទីក្រុងប៉េកាំង ឡាវគឺជា «ច្រកទ្វារ» ដ៏សំខាន់ឆ្ពោះទៅកាន់អាស៊ានដីគោក។
- យុទ្ធសាស្ត្រចិន៖ ចិនចង់ឃើញឡាវ និងថៃមានទំនាក់ទំនងល្អ ដើម្បីជំរុញគម្រោងផ្លូវដែកល្បឿនលឿន (ឡាវ-ថៃ-ម៉ាឡេស៊ី)។
- ការទាញយកផលចំណេញ៖ ប្រសិនបើថៃមានជម្លោះជាមួយអ្នកជិតខាង (ដូចជាករណីរំលោភដែនដីកម្ពុជាដែលឈានដល់ការកាត់ផ្តាច់ការដឹកជញ្ជូនប្រេង) ចិននឹងក្លាយជាអ្នកជំនួសកន្លែងថៃក្នុងការផ្គត់ផ្គង់ និងផ្តល់ជំនួយដល់ឡាវ ដែលធ្វើឱ្យឡាវកាន់តែខិតជិតចិន។

៥. ទស្សនៈនយោបាយវៀតណាម
វៀតណាមមើលមកទំនាក់ទំនងឡាវ-ថៃ ដោយភាពប្រុងប្រយ័ត្នបំផុត។

- ការរក្សាតុល្យភាព៖ វៀតណាមតែងតែចាត់ទុកឡាវជា «សម្ព័ន្ធមិត្តពិសេស»។ ការដែលថៃព្យាយាមពង្រឹងឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ចនៅឡាវ គឺជាការប្រកួតប្រជែងឥទ្ធិពលជាមួយវៀតណាម។
- សន្តិសុខតំបន់៖ វៀតណាមមិនចង់ឃើញឡាវរងសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចពីថៃខ្លាំងពេកទេ ព្រោះវាអាចបង្ខំឱ្យឡាវងាកទៅរកចិនទាំងស្រុង ដែលវាមិនមែនជាផលចំណេញសម្រាប់យុទ្ធសាស្ត្រការពារជាតិរបស់វៀតណាមឡើយ។

៦. ទស្សនៈនយោបាយខ្មែរ
ចំណុចដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍បំផុតគឺឥទ្ធិពលនៃ «ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ» (យោងតាមប្រភព Modern Diplomacy 2025)។

- ផលប៉ះពាល់ជាដូមីណូ៖ នៅពេលថៃបង្កកការដឹកជញ្ជូនប្រេងឆ្លងកាត់ទៅឡាវដោយសារជម្លោះជាមួយកម្ពុជា វាបង្ហាញថា នយោបាយខ្មែរ-ថៃ មានឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់ស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ចឡាវ។
- ការរឹតចំណងឡាវ-កម្ពុជា៖ ក្នុងស្ថានភាពនេះ កម្ពុជាអាចក្លាយជា «ច្រកចេញ» ជម្រើសថ្មីសម្រាប់ឡាវ (តាមរយៈកំពង់ផែសមុទ្រកម្ពុជា និងការតភ្ជាប់ផ្លូវគោក) ដើម្បីកាត់បន្ថយការតោងជាប់នឹងថៃ។

៧. ភាពភ័យខ្លាចនៃការងើបឡើងនៃ «សម្ព័ន្ធភាពឥណ្ឌូចិន»
ថៃតែងតែមានការបារម្ភជាប្រវត្តិសាស្ត្រចំពោះការរួបរួមគ្នារវាង កម្ពុជា-ឡាវ-វៀតណាម (CLV)។ ភាពភ័យខ្លាចនេះកើនឡើងដោយសារកត្តា៖

- យុទ្ធសាស្ត្រឡោមព័ទ្ធ៖ ប្រសិនបើកម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាម ចងសម្ព័ន្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច និងយោធាស្អិតល្មួត ថៃនឹងត្រូវស្ថិតក្នុងស្ថានភាព «ឯកោ» នៅប៉ែកខាងកើត។
- ការស្វែងរកច្រកចេញថ្មី៖ គម្រោង ព្រែកជីកហ្វូណនតេជោ របស់កម្ពុជា និងការតភ្ជាប់ផ្លូវដែកឡាវ-វៀតណាម ឬអនាគតមកកម្ពុជា គឺជាសញ្ញាព្រមានសម្រាប់ថៃថា ប្រទេសឥណ្ឌូចិនកំពុងព្យាយាមកាត់ផ្តាច់ការពឹងផ្អែកលើកំពង់ផែ និងផ្លូវដឹកជញ្ជូនរបស់ថៃ។
- សាមគ្គីភាពនយោបាយ៖ ទោះបីកម្ពុជាដកខ្លួនពី CLV-DTA (ដោយសារជាតិនិយម) ប៉ុន្តែកិច្ចសហការ «ត្រីភាគី» ក្នុងកម្រិតនាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅតែបន្ត។ នេះបង្ហាញពីការរួបរួមគ្នាក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាតំបន់ ដែលអាចកាត់បន្ថយតួនាទីជា "អ្នកដឹកនាំតំបន់មេគង្គ" របស់ថៃ។

សន្និដ្ឋាន៖ ក្នុងរយៈពេលខ្លី ថៃ មានប្រៀបផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងការប្រើប្រាស់រូបភាពរាជវង្សដើម្បីទាក់ទាញ ចិត្តឡាវ។ ប៉ុន្តែក្នុងរយៈពេលវែង សម្ព័ន្ធភាពឥណ្ឌូចិន មានប្រៀបផ្នែកយុទ្ធសាស្ត្រភូមិសាស្ត្រ ប្រសិនបើ ពួកគេអាចពង្រឹងការតភ្ជាប់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្ទៃក្នុង (កម្ពុជា-ឡាវ-វៀតណាម) ដោយជោគជ័យ។ ភាពភ័យខ្លាចរបស់ថៃ មិនមែនជារឿងអរូបីទេ ប៉ុន្តែវាជាការបារម្ភពីការបាត់បង់ «ឧត្តមភាពភស្តុភារកម្ម» (Logistics Hegemony) នៅលើដីគោកអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ប្រសិនបើឡាវ ជ្រើសរើសផ្លូវដែកទៅវៀតណាម និងចិន ហើយកម្ពុជាប្រើប្រាស់ព្រែកជីកថ្មី នោះឥទ្ធិពលដង្ហើមសេដ្ឋកិច្ច របស់ថៃលើប្រទេសទាំងនេះនឹងត្រូវធ្លាក់ចុះជាយុទ្ធសាស្ត្រ៕