(ភ្នំពេញ)៖ សហរដ្ឋអាមេរិក បានពន្យាឱសានវាទ ១០ថ្ងៃ ដល់អ៊ីរ៉ង់ ដោយនិយាយថា ការចរចាកំពុងដំណើរការ។ ប៉ុន្តែសំណួរធំបំផុតនៅពេលនេះ គឺការពន្យាពេលនេះ ជាជំហានឆ្ពោះទៅរកជ័យជម្នះ ឬកំពុងនាំសង្គ្រាម ចូលទៅក្នុងអន្ទាក់យុទ្ធសាស្ត្រ?
Fresh Exclusive សូមនាំមកជូនអត្ថបទវិភាគស៊ីជម្រៅអំពីសង្គ្រាមថាមពល ច្រក Hormuz កោះ Kharg, ហានិភ័យនុយក្លេអ៊ែរ និងហានិភ័យបង្កសង្គ្រាមយូរ

នៅក្នុងសង្គ្រាម មិនមែនតែការវាយប្រហារប៉ុណ្ណោះទេ ដែលសំខាន់។ ពេលខ្លះការពន្យាពេល ក៏អាចជាយុទ្ធសាស្ត្រដែលមានន័យធំជាងការវាយផ្ទាល់ផងដែរ។ ការសម្រេចចិត្តរបស់ប្រធានាធិបតីអាមេរិក ដូណាល់ ត្រាំ ក្នុងការពន្យាឱសានវាទ ១០ថ្ងៃបន្ថែមទៀត ដល់អ៊ីរ៉ង់ ដើម្បីបើកច្រកសមុទ្រ Hormuz ឡើងវិញ បានបង្កើតសំណួរធំមួយ៖ តើអាមេរិកកំពុងរង់ចាំសន្តិភាព ឬ កំពុងរៀបចំសង្គ្រាមដំណាក់កាលថ្មី?

ការពន្យាឱសានវាទនេះ មិនមែនជាលើកទីមួយទេ ប៉ុន្តែជាលើកទីពីរ ហើយវាកើតឡើងនៅពេលសង្គ្រាមបានបន្តរយៈពេលជិតមួយខែ ខណៈការចរចារវាងភាគីទាំងពីរនៅតែមិនច្បាស់លាស់។ អាមេរិកនិយាយថាការចរចាកំពុងបន្ត ប៉ុន្តែអ៊ីរ៉ង់បង្ហាញភាពមិនទុកចិត្ត និងមិនបង្ហាញសញ្ញាច្បាស់ថា រដ្ឋាភិបាលក្រុងតេហេរ៉ង់ ចង់បញ្ឈប់សង្គ្រាមហើយ។ នេះបង្ហាញថា ការពន្យាពេលនេះ មិនមែនជាសញ្ញាថា សង្គ្រាមកំពុងបញ្ចប់ទេ។ វាអាចជាសញ្ញាថា សង្គ្រាមកំពុងចូលដំណាក់កាលសំខាន់ជាងមុនទៅទៀត។

* ការពន្យារពេលថ្ងៃឱសានវាទ គឺជាការផ្អាកជាយុទ្ធសាស្ត្រ មិនមែនជាសន្តិភាពទេ

នៅក្នុងយុទ្ធសាស្ត្រយោធានិងការទូត ការពន្យាឱសានវាទ ជាញឹកញាប់ មានន័យថា ភាគីមួយកំពុង «ទុកពេលឱ្យសម្ពាធធ្វើកិច្ចការ» សិន មុននឹងធ្វើសកម្មភាពធំជាងនេះ។ អាមេរិកបានគំរាម វាយលើរោងចក្រថាមពល និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថាមពលរបស់អ៊ីរ៉ង់ ប្រសិនបើអ៊ីរ៉ង់មិនបើកច្រក Hormuz។ ប៉ុន្តែការពន្យាពេលនេះ បង្ហាញថា វ៉ាស៊ីនតោន កំពុងវាស់ថ្លៃនៃការចំណាយនិងហានិភ័យ បើសិនត្រូវវាយបន្ថែម។

បើអាមេរិកវាយលើថាមពលអ៊ីរ៉ង់ វាអាចធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចអ៊ីរ៉ង់ ខូចខាតខ្លាំងក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែវាក៏អាចធ្វើឱ្យតម្លៃប្រេងពិភពលោកឡើងខ្លាំង និងប៉ះពាល់ដល់សម្ព័ន្ធមិត្តរបស់អាមេរិកផងដែរ។ នៅក្នុងសង្គ្រាមដែលពាក់ព័ន្ធនឹងថាមពល ពេលខ្លះការវាយសត្រូវ មិនត្រឹមតែប៉ះសត្រូវទេ។ វាអាចប៉ះសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក និងប៉ះសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ខ្លួនផងដែរ។ ដូច្នេះការពន្យាឱសានវាទ អាចមិនមែនជាភាពទន់ខ្សោយឡើយ។ វាជាការគណនាយុទ្ធសាស្ត្រ និងបង្ហាញថា អាមេរិកមិនត្រឹមតែគិតអំពីសមរភូមិយោធាទេ។ រដ្ឋាភិបាលក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន ក៏កំពុងគិតអំពីសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក តម្លៃប្រេង សម្ព័ន្ធមិត្ត និងផលប៉ះពាល់នយោបាយរបស់ខ្លួនឯងផងដែរ។

ម្យ៉ាងទៀត អាមេរិកក៏ចង់ទុកផ្លូវការទូតឱ្យនៅរស់សិន ព្រោះបើវាយបន្ថែមលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថាមពលអ៊ីរ៉ង់ វានឹងធ្វើឱ្យការចរចា ផ្ដាច់ខ្លួនភ្លាមតែម្តង ហើយសង្គ្រាមអាចឈានចូលដំណាក់កាលកាន់តែតានតឹង ដែលពិបាកគ្រប់គ្រងជាងមុន ឬអាចឈានខុសពីលទ្ធផលយុទ្ធសាស្ត្រដែលខ្លួនចង់បាន។ នៅក្នុងន័យនេះ ការពន្យាពេល១០ថ្ងៃ អាចមិនមែនជាការរង់ចាំសន្តិភាពទេ ប៉ុន្តែជាការរង់ចាំ ដើម្បីសម្រេចចិត្តថា ជំហានបន្ទាប់គួរតែជាការចរចាបន្ថែមទៀត ឬ ជាការវាយប្រហារដ៏ធំជាងមុន។

* កំពង់ផែហ័រមូស គឺជាអាវុធយុទ្ធសាស្ត្រដ៏ធំបំផុតរបស់អ៊ីរ៉ង់

សង្គ្រាមនេះមិនមែនជាសង្គ្រាមនៅលើដី ឬ សង្គ្រាមតាមអាកាសប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាសង្គ្រាមលើច្រកសមុទ្រ និងថាមពល។ ច្រក Hormuz គឺជាច្រកដឹកប្រេងសំខាន់បំផុតមួយនៅលើពិភពលោក។ បើច្រកនេះត្រូវបានបិទ ឬ រាំងស្ទះ តម្លៃប្រេងពិភពលោកអាចឡើងខ្លាំងភ្លាមៗ។ អ៊ីរ៉ង់ប្រហែលមិនអាចប្រកួតជាមួយអាមេរិកដោយកម្លាំងយោធាដូចគ្នាទេ ប៉ុន្តែអ៊ីរ៉ង់អាចប្រើយុទ្ធសាស្ត្រអសមមាត្រ asymmetric strategy ដោយប្រើមីនសមុទ្រ មីស៊ីល ប្រើទូកល្បឿនលឿន និងដ្រូន ដើម្បីបង្កហានិភ័យដល់នាវាដឹកប្រេង និងកងទ័ពជើងទឹករបស់សត្រូវ។ យុទ្ធសាស្ត្របែបនេះ មិនចាំបាច់ត្រូវឈ្នះសង្គ្រាមក្នុងសមរភូមិទេ។ វាអាចធ្វើឱ្យសង្គ្រាមមានការចំណាយថ្លៃខ្ពស់ និងធ្វើឱ្យសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចកាន់តែកើនឡើងដាក់លើសត្រូវ។
ក្នុងបរិបទនេះ អ៊ីរ៉ង់មិនចាំបាច់ឈ្នះសមរភូមិទាំងមូលឡើយ។ អ៊ីរ៉ង់ អាចឈ្នះដោយធ្វើឱ្យសង្គ្រាមអូសបន្លាយយូរ និងធ្វើឱ្យសត្រូវកាន់តែបង់តម្លៃចំណាយលើសង្គ្រាមកាន់តែធំឡើងៗជាលំដាប់ បង្កឱ្យប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។

* សង្គ្រាមបង្កផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក

បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមបន្តជិតមួយខែ ប្រទេសជាច្រើនបានចាប់ផ្តើមរងផលប៉ះពាល់ពីវិបត្តិថាមពល។ ប្រទេសខ្លះបានចាប់ផ្តើមប្រើប្រេងបម្រុងជាតិ ខណៈប្រទេសខ្លះប្រកាសវិធានការសេដ្ឋកិច្ចបន្ទាន់ ដើម្បីទប់ស្កាត់ផលប៉ះពាល់ពីតម្លៃថាមពល។ កូរ៉េខាងត្បូង បានប្រកាសពីការឆ្លើយតបសេដ្ឋកិច្ចបន្ទាន់ចំពោះវិបត្តិថាមពល។ ជប៉ុនបានចាប់ផ្តើមបញ្ចេញប្រេងពីទុនបម្រុងដែលគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋ។ ខណៈប្រទេសហ្វីលីពីនបានប្រកាសស្ថានភាពអាសន្នផ្នែកថាមពល ដោយនៅសល់តែការផ្គត់ផ្គង់ប្រេងឥន្ធនៈប្រហែល ៤០ទៅ៤៥ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ។

នៅពេលតែមួយទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុពិភពលោក ក៏បានរងភាពរង្គោះរង្គើផងដែរ ដែលមិនត្រឹមតែប៉ះពាល់ដល់ទីផ្សារភាគហ៊ុនប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជម្រកសុវត្ថិភាពដូចជាមូលបត្របំណុល មាស និងរូបិយប័ណ្ណផងដែរ ដែលបានរងការធ្លាក់ចុះនៅក្នុងខែនេះផងដែរ។ នេះបង្ហាញថា ទីផ្សារពិភពលោកកំពុងស្ថិតក្នុងស្ថានភាពអស្ថិរភាព ដែលបណ្តាលមកពីសង្គ្រាម និងហានិភ័យថាមពល។ អ្វីទាំងនេះទៀតកំពុងបង្ហាញថា សង្គ្រាមនេះមិនមែនកើតឡើងតែនៅក្នុងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា ប៉ុណ្ណោះទេ។ វាកំពុងប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកទាំងមូល។ នៅក្នុងសង្គ្រាមដែលពាក់ព័ន្ធនឹងច្រក Hormuz ការវាយលើអ៊ីរ៉ង់ មិនមែនមានផលប៉ះពាល់តែអ៊ីរ៉ង់ប៉ុណ្ណោះឡើយ។ វាកំពុងប៉ះពាល់ដល់ប្រទេសនាំចូលប្រេងជាច្រើននៅអាស៊ី និងនៅអឺរ៉ុបផងទៀត។ នៅក្នុងស្ថានភាពបែបនេះ សង្គ្រាមមួយ អាចបំផ្លាញសត្រូវផង និងអាចប៉ះពាល់ដល់សម្ព័ន្ធមិត្ត និងទីផ្សារពិភពលោកផងដែរ។

* ហានិភ័យនុយក្លេអ៊ែរ៖ Bushehr អាចប្រែក្លាយសង្គ្រាម ទៅជាគ្រោះមហន្តរាយ

ចំណុចគួរឱ្យបារម្ភមួយទៀត គឺការវាយប្រហារនៅជិតរោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ Bushehr របស់អ៊ីរ៉ង់។ អង្គការអន្តរជាតិផ្នែកនុយក្លេអ៊ែរ បានព្រមានថា ប្រសិនបើរោងចក្រនេះ រងការខូចខាត វាអាចបង្កគ្រោះមហន្តរាយនុយក្លេអ៊ែរ ដែលនឹងបង្កផលប៉ះពាល់ដល់តំបន់ទាំងមូល មិនត្រឹមតែអ៊ីរ៉ង់ប៉ុណ្ណោះទេ។ ហានិភ័យនេះ ធ្វើឱ្យសង្គ្រាមមានវិមាត្រធំជាងសង្គ្រាមយោធា ឬ សង្គ្រាមសេដ្ឋកិច្ច ព្រោះបើមានគ្រោះថ្នាក់នុយក្លេអ៊ែរ វានឹងក្លាយជាបញ្ហាបរិស្ថាន និងសុវត្ថិភាពមនុស្សជាតិ។ នៅពេលនោះ សង្គ្រាមមួយនៅមជ្ឈឹមបូព៌ា អាចប្រែក្លាយទៅជាវិបត្តិអន្តរជាតិ ដែលប៉ះពាល់ដល់ប្រទេសជាច្រើន។

នេះមានន័យថា ការវាយប្រហារលើគោលដៅមួយចំនួន មិនមែនគ្រាន់តែជាការគណនាយោធាទេ ប៉ុន្តែជាការគណនាហានិភ័យបរិស្ថាន និងនយោបាយអន្តរជាតិផងដែរ។ ប្រសិនបើមានគ្រោះថ្នាក់នុយក្លេអ៊ែរ ការគាំទ្រពីសម្ព័ន្ធមិត្ត និងសហគមន៍អន្តរជាតិ អាចផ្លាស់ប្តូរភ្លាមៗ ហើយសង្គ្រាមអាចប្ដូរទិសនយោបាយទាំងមូល។

* កោះ Kharg អាចក្លាយជាជ័យជម្នះយោធា ប៉ុន្តែជាអន្ទាក់យុទ្ធសាស្ត្រ

ប៉ុន្តែចំណុចដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍បំផុតមួយក្នុងយុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមនេះ គឺកោះ Kharg។ កោះនេះជាកន្លែងដឹកប្រេងចេញសំខាន់បំផុតរបស់អ៊ីរ៉ង់ ដែលគ្រប់គ្រងភាគច្រើននៃការនាំចេញប្រេងរបស់អ៊ីរ៉ង់។ បើកោះនេះត្រូវបានបំផ្លាញ ឬ ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយសត្រូវសេដ្ឋកិច្ចអ៊ីរ៉ង់ អាចរងការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរ។ នៅក្នុងន័យនេះ កោះ Kharg អាចត្រូវបានមើលថា ជាជ័យជម្នះយោធាមួយ។

ប៉ុន្តែការវាយយកកោះ Kharg ក៏មានហានិភ័យខ្លាំងផងដែរ។ អ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានគេរាយការណ៍ថា បានដាក់មីនសមុទ្រ និងរៀបចំការពារកោះនេះយ៉ាងរឹងមាំ។ ដើម្បីទៅដល់កោះ Kharg, កងទ័ពជើងទឹកអាមេរិក ត្រូវឆ្លងកាត់តំបន់ Hormuz ដែលមានការដាក់ពង្រាយមីន មីស៊ីល ប្រព័ន្ធការពារតាមឆ្នេរ និងដ្រូន។ នេះមានន័យថា សូម្បីតែមុនទៅដល់គោលដៅក៏មានហានិភ័យយោធាខ្ពស់រួចទៅហើយ។

អ្វីដែលសំខាន់ជាងនេះ គឺផលប៉ះពាល់យុទ្ធសាស្ត្រ។ ការវាយលើកោះ Kharg អាចធ្វើឱ្យអ៊ីរ៉ង់ឆ្លើយតបខ្លាំងជាងមុន ដោយបិទ ឬ បង្កហានិភ័យលើច្រក Hormuz យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ប្រសិនបើ Hormuz ត្រូវបានរាំងស្ទះ តម្លៃប្រេងពិភពលោកអាចឡើងខ្លាំង ហើយសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកអាចរងផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ជាងការបាត់បង់ប្រេងរបស់អ៊ីរ៉ង់ទៅទៀត។ នេះមានន័យថា ការវាយយក ឬ បំផ្លាញកោះ Kharg អាចជាជ័យជម្នះក្នុងសមរភូមិ ប៉ុន្តែអាចជាការចាញ់ក្នុងយុទ្ធសាស្ត្រ ប្រសិនបើវាធ្វើឱ្យសង្គ្រាមធំឡើង ប្រេងឡើងថ្លៃ និងសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់អាមេរិក ក៏រងផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។

* សង្គ្រាមយូរ គឺជាហានិភ័យធំបំផុតសម្រាប់អាមេរិក

បើមើលតាមប្រវត្តិសាស្ត្រសង្គ្រាមជាច្រើនរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក បញ្ហាធំបំផុត មិនមែនជាការចាញ់សមរភូមិទេ ប៉ុន្តែជាសង្គ្រាម ដែលបន្តយូរចំណាយថវិកាច្រើន និងបាត់បង់ការគាំទ្រនយោបាយក្នុងស្រុក និងពីសម្ព័ន្ធមិត្តក្រៅប្រទេស។ សង្គ្រាមដែលវែងពេក អាចធ្វើឱ្យប្រទេសដែលមានសមត្ថភាពយោធាជាង បែរជាត្រូវរងសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ច និងរងសម្ពាធនយោបាយកាន់តែខ្លាំងវិញ។

នៅក្នុងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់បច្ចុប្បន្នសញ្ញាមួយចំនួនបង្ហាញថា សង្គ្រាមនេះ អាចមិនបញ្ចប់លឿនដូចដែលមនុស្សជាច្រើនបានគិតនៅពេលដំបូងឡើយ។ ការចរចានៅតែមិនច្បាស់ ការវាយប្រហារនៅតែបន្ត ហើយវិបត្តិថាមពលកំពុងចាប់ផ្តើមប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។ ប្រសិនបើសង្គ្រាមបន្តយូរ វានឹងក្លាយជាសង្គ្រាមថ្លៃ ដែលត្រូវការថវិកា កម្លាំងយោធា និងការគាំទ្រនយោបាយយូរអង្វែង។

បញ្ហាសំខាន់មួយទៀត គឺការគាំទ្រពីសម្ព័ន្ធមិត្ត និងការគាំទ្រពីសភាអាមេរិក។ ប្រសិនបើសង្គ្រាមមិនទទួលបានការគាំទ្រពេញលេញពីសម្ព័ន្ធមិត្ត ឬ បង្កការខ្វែងគំនិតក្នុងសភាទេ សង្គ្រាមអាចក្លាយជាបញ្ហានយោបាយក្នុងស្រុក។ នៅពេលនោះ សម្ពាធនយោបាយអាចធ្វើឱ្យការសម្រេចចិត្តយោធាកាន់តែពិបាក ហើយអាចប៉ះពាល់ដល់យុទ្ធសាស្ត្រទាំងមូល។ នៅក្នុងសង្គ្រាមប្រភេទនេះ អ្នកដែលខ្លាំងជាង មិនចាំបាច់ឈ្នះទេ ប្រសិនបើសង្គ្រាមបន្តយូរ និងការចំណាយកាន់តែថ្លៃ។ ពេលខ្លះ ភាគីដែលខ្សោយជាងអាចប្រើយុទ្ធសាស្ត្រ «ធ្វើឱ្យសង្គ្រាមយូរ» ដើម្បីធ្វើឱ្យសត្រូវចំណាយថវិកា ចំណាយពេល និងបាត់បង់ការគាំទ្រនយោបាយ។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖ នៅពេលនេះសង្គ្រាមអាមេរិក–អ៊ីរ៉ង់ មិនមែនជាសង្គ្រាមធម្មតារវាងកងទ័ពទៀតទេ។ វាបានក្លាយជាសង្គ្រាមលើថាមពល សេដ្ឋកិច្ច ច្រកសមុទ្រ និងសម្ពាធអន្តរជាតិ។ សង្គ្រាមនេះ មិនត្រឹមតែស្ថិតនៅលើសមរភូមិយោធាទេ ប៉ុន្តែកំពុងកើតឡើងនៅលើទីផ្សារប្រេង ទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុ ការទូត និងពេលវេលា។ ការពន្យារឱសានវាទ១០ថ្ងៃ អាចជាយុទ្ធសាស្ត្រ ដើម្បីទុកពេលឱ្យសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ច និងការទូតធ្វើការបន្ត មុននឹងសម្រេចចិត្តលើជំហានបន្ទាប់។ វាអាចជាផ្នែកមួយនៃការគណនាយុទ្ធសាស្ត្រ ដើម្បីសម្រេចលទ្ធផលដែលចង់បាន។ ប៉ុន្តែបើការគណនានេះបរាជ័យ សង្គ្រាមអាចប្រែក្លាយទៅជាអន្ទាក់យុទ្ធសាស្ត្រ ដែលនាំឱ្យវាបន្តយូរ ចំណាយថវិកាច្រើន និងបង្កសម្ពាធនយោបាយទាំងក្នុងស្រុក និងអន្តរជាតិ។

ប្រវត្តិសាស្ត្របង្ហាញថា មហាអំណាចមិនតែងតែចាញ់សង្គ្រាមនៅក្នុងសមរភូមិទេ ប៉ុន្តែអាចចាញ់ដោយសារសង្គ្រាមបន្តយូរ និងបាត់បង់ការគាំទ្រនយោបាយ ដូចដែលធ្លាប់កើតឡើងក្នុងសង្គ្រាមវៀតណាម។ ដូច្នេះសំណួរធំបំផុតនៅពេលនេះ មិនមែនថាអ្នកណាវាយខ្លាំងជាងទេ ប៉ុន្តែថាអ្នកណាអាចគ្រប់គ្រងសង្គ្រាម មិនឱ្យវាក្លាយជាសង្គ្រាមយូរ និងថ្លៃលើសការគណនា។
នៅក្នុងសង្គ្រាមប្រភេទនេះ ជ័យជម្នះមិនត្រូវបានកំណត់ដោយអ្នកណាឈ្នះសមរភូមិទេ។ វាកំណត់ថា អ្នកណាអាចគ្រប់គ្រងពេលវេលា សេដ្ឋកិច្ច និងហានិភ័យបានល្អជាង។ នោះហើយជាចំណុចសំខាន់បំផុត ដែលនឹងកំណត់ថា សង្គ្រាមនេះនឹងបញ្ចប់ដោយជ័យជម្នះ ឬនឹងបញ្ចប់ដោយអន្ទាក់យុទ្ធសាស្ត្រ៕