(កោះកុង)៖ ចក្ខុវិស័យអព្យាក្រឹតកាបូន កំពុងលេចរូបរាងឡើងនៅលើកោះស្រឡៅ ដែលជាកោះតូចមួយស្ថិតក្នុងខេត្តកោះកុង ប្រទេសកម្ពុជា ជាទីដែលធម្មជាតិ និងជីវភាពសហគមន៍នៅតែមានទំនាក់ទំនងគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធ។ ដោយសារមិនមានរោងចក្រ និងសកម្មភាពឧស្សាហកម្មតិចតួច កោះនេះសម្បូរទៅដោយព្រៃកោងកាង ដើមឈើតាមឆ្នេរ និងសហគមន៍នេសាទបែបប្រពៃណី។

បច្ចុប្បន្ន ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកបណ្ឌិត អ៊ាង សុផល្លែត រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងបរិស្ថាន កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងកំពុងត្រូវបានធ្វើឡើង ដើម្បីប្រែក្លាយកោះស្រឡៅឱ្យទៅជា «កោះគំរូអព្យាក្រឹតកាបូន» ដោយមានការគាំទ្រពីដៃគូអន្តរជាតិ និងវិស័យឯកជន។

បេះដូងនៃគំនិតផ្តួចផ្តើមនេះ គឺការប្តេជ្ញាចិត្តយ៉ាងមុតមាំចំពោះការការពារ ការស្តារឡើងវិញ និងការពង្រីកគម្របព្រៃឈើ។ ព្រៃឈើ និងព្រៃកោងកាងដែលមានស្រាប់ កំពុងត្រូវបានការពារតាមរយៈការអភិរក្សដោយផ្អែកលើសហគមន៍ ខណៈដែលតំបន់រេចរឹលត្រូវបានស្តារឡើងវិញតាមរយៈកម្មវិធីដាំព្រៃឈើ និងដាំដើមកោងកាង។ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងទាំងនេះ មិនត្រឹមតែបង្កើនសមត្ថភាពរបស់កោះក្នុងការស្រូបយកឧស្ម័នកាបូនិកប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងពង្រឹងកិច្ចការពារឆ្នេរសមុទ្រ បង្ការការច្រោះដី និងបង្កើនជីវៈចម្រុះផងដែរ។ ការពង្រីកផ្ទៃដីដាំដុះព្រៃកោងកាងមានសារៈសំខាន់ណាស់ ព្រោះវាបង្កើតជាជម្រកមច្ឆជាតិយ៉ាងសម្បូរបែប ដែលជួយទ្រទ្រង់ដល់ផលនេសាទ និងជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋមូលដ្ឋាន។

សកម្មភាពបរិស្ថានទាំងនេះ ត្រូវបានអនុវត្តដោយមានការគាំទ្រពីដៃគូអភិវឌ្ឍន៍សំខាន់ៗ រួមមាន GIZ, UNDP និង GGGI រួមជាមួយដៃគូវិស័យឯកជនផងដែរ។ ស្ថាប័នទាំងនេះបានផ្តល់នូវជំនាញបច្ចេកទេស ថវិកា និងការកសាងសមត្ថភាព ដើម្បីធានាថាសកម្មភាពអភិរក្ស និងការស្តារឡើងវិញមានប្រសិទ្ធភាព និងចីរភាព ព្រមទាំងបានដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់នូវឧបករណ៍ទំនើបៗសម្រាប់តាមដានការលូតលាស់នៃព្រៃឈើ និងការវាស់វែងការរក្សាទុកកាបូនផងដែរ។

ក្នុងទិដ្ឋភាពសេដ្ឋកិច្ច កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងទាំងនេះបង្កើតឱកាសថ្មីៗសម្រាប់សហគមន៍។ បន្ថែមលើការនេសាទ ការដាំព្រៃឈើ និងការពង្រីកព្រៃកោងកាងអាចបង្កើតចំណូលតាមរយៈកម្មវិធីឥណទានកាបូន (Carbon Credit)។ តាមរយៈការបង្កើនគម្របព្រៃឈើ កោះស្រឡៅអាចបង្កើនសក្ដានុពលនៃការស្រូបទុកកាបូន និងចូលរួមក្នុងទីផ្សារកាបូនកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព។ កត្តានេះអនុញ្ញាតឱ្យសហគមន៍រកចំណូលបាន តាមរយៈការការពារ និងពង្រីកប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីធម្មជាតិ។

ទន្ទឹមនឹងនោះ ការអភិវឌ្ឍទេសចរណ៍ធម្មជាតិ ក៏មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងអភិរក្សទាំងនេះដែរ។ ភ្ញៀវទេសចរមានការចាប់អារម្មណ៍កាន់តែខ្លាំងចំពោះគោលដៅទេសចរណ៍ណាដែលបង្ហាញពីការគ្រប់គ្រងបរិស្ថានយ៉ាងសកម្ម។ នៅលើកោះស្រឡៅ ភ្ញៀវទេសចរអាចចូលរួមក្នុងសកម្មភាពដាំដើមកោងកាង ដើរកម្សាន្តក្នុងព្រៃដែលបានស្តារឡើងវិញ និងស្វែងយល់អំពីការអភិរក្សដឹកនាំដោយសហគមន៍។ បទពិសោធន៍បែបនេះ មិនត្រឹមតែបង្កើតចំណូលប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងលើកកម្ពស់ការយល់ដឹង និងការគាំទ្រដល់ការការពារបរិស្ថានផងដែរ។

ការប្រើប្រាស់ថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យសម្រាប់បំភ្លឺតាមផ្ទះ (Solar) នៅតែបន្តដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការរក្សារបៀបរស់នៅបែបកាបូនទាបនៅលើកោះ។ តាមរយៈការផ្អែកលើថាមពលកកើតឡើងវិញ ផ្ទះនីមួយៗបានកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័ន ខណៈពេលដែលការកែលម្អលក្ខខណ្ឌរស់នៅប្រចាំថ្ងៃកាន់តែប្រសើរឡើង។ នេះស្របតាមគោលដៅធំក្នុងការបង្កើតសហគមន៍ដែលមានចីរភាព និងភាពជាម្ចាស់ការលើខ្លួនឯង។

ក្នុងទិដ្ឋភាពសង្គម គំនិតផ្តួចផ្តើមនេះពង្រឹងការចូលរួម និងភាពជាម្ចាស់របស់សហគមន៍។ ប្រជាពលរដ្ឋមូលដ្ឋានមានការចូលរួមដោយផ្ទាល់ក្នុងការការពារ និងស្តារបរិស្ថានធម្មជាតិរបស់ពួកគេ ដើម្បីធានាថាអត្ថប្រយោជន៍ត្រូវបានចែករំលែក និងទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីកន្លងមកត្រូវបានគោរព។ ចំណូលពីទេសចរណ៍ធម្មជាតិ និងឥណទានកាបូន អាចយកទៅជួយទ្រទ្រង់វិស័យអប់រំ សុខាភិបាល និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធមូលដ្ឋាន ដែលធ្វើឱ្យគុណភាពជីវិតកាន់តែប្រសើរឡើង ដោយមិនប៉ះពាល់ដល់តុល្យភាពអេកូឡូស៊ីនៃកោះនោះឡើយ។

ជាកិច្ចសន្និដ្ឋាន ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកបណ្ឌិត អ៊ាង សុផល្លែត និងដោយមានការគាំទ្រពីដៃគូអភិវឌ្ឍន៍ GIZ, UNDP, GGGI និងដៃគូឯកជន កោះស្រឡៅកំពុងលេចត្រដែតឡើងជាឧទាហរណ៍ឈានមុខគេនៃការអភិវឌ្ឍកោះ «អព្យាក្រឹតកាបូន»។ តាមរយៈការការពារ ការដាំឡើងវិញ និងការពង្រីកព្រៃឈើ និងព្រៃកោងកាង រួមផ្សំជាមួយថាមពលស្អាត ទេសចរណ៍ធម្មជាតិ និងហិរញ្ញប្បទានកាបូន កោះនេះបង្ហាញឱ្យឃើញថា កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរួមគ្នាអាចកសាងអនាគតដ៏រឹងមាំ និងមានចីរភាពសម្រាប់ទាំងមនុស្សជាតិ និងបរិស្ថាន៕