(ភ្នំពេញ)៖ សុន្ទរកថារបស់លោក Donald Trump បានធ្វើឱ្យទីផ្សារប្រេង និងទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុពិភពលោករញ្ជួយឡើយវិញ ក្រោយលោកប្រកាសថា អាមេរិកនឹងបង្កើនការវាយប្រហារលើអ៊ីរ៉ង់ ក្នុងរយៈពេល២ទៅ៣សប្តាហ៍ខាងមុខ។ តើការវិវត្តន៍ថ្មីនេះ មានន័យយ៉ាងណាសម្រាប់សង្គ្រាម និងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក?
ខាងក្រោមនេះ គឺជាអត្ថបទស៊ីជម្រៅរបស់ Fresh Exclusive...

មុននេះពេលលោក Donald Trump និយាយថា សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់អាចនឹងបញ្ចប់ក្នុងរយៈពេល ២ទៅ៣សប្តាហ៍ មនុស្សជាច្រើននៅលើពិភពលោក សូម្បីតែប្រជាជន អ៊ីរ៉ង់ក្នុងប្រទេស ក៏មានអារម្មណ៍ធូរស្រាលនិងរីករាយ ដោយគិតថា សង្គ្រាមប្រហែលជាកំពុងទៅរកចុងបញ្ចប់មួយ ដែលនឹងមិនមានការបង្ហូរឈាមបន្តទៀតឡើយ។ ប៉ុន្តែក្រោយសុន្ទរកថាថ្មីចុងក្រោយរបស់ប្រធានាធិបតីអាមេរិក ដែលពោរពេញដោយសម្តីគំរាម និងការប្តេជ្ញាបន្តវាយប្រហារបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអ៊ីរ៉ង់ ស្ថានការណ៍តានតឹង ក៏បានកើនឡើងវិញភ្លាមៗ។ ទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុ និងទីផ្សារប្រេងពិភពលោក ក៏បានផ្លាស់ប្តូរពីស្ថានភាពសង្ឃឹម ទៅជាស្ថានភាពព្រួយបារម្ភវិញយ៉ាងលឿនបំផុត។
សំណួរធំបំផុតនៅពេលនេះ គឺថាតើបីសប្តាហ៍ខាងមុខនឹងអាចផ្លាស់ប្តូរពិភពលោកយ៉ាងណាទៅវិញ?

* សង្គ្រាមកំពុងវិវត្តន៍ត្រឡប់ចូលក្នុងដំណាក់កាលសំខាន់ ក្រោយសម្តី ដូណាល់ ត្រាំ

លោក ដូណាល់ ត្រាំ បាននិយាយនៅយប់ថ្ងៃពុធ ទី១ ខែមេសាថា សហរដ្ឋអាមេរិក កំពុងត្រៀមបង្កើនការវាយប្រហារលើអ៊ីរ៉ង់ ក្នុងរយៈពេល២ទៅ៣សប្តាហ៍ខាងមុខ។ ក្នុងសុន្ទរកថានោះ លោកបានប្រើពាក្យធ្ងន់ៗថា «យើងនឹងវាយពួកគេយ៉ាងខ្លាំង ហើយនឹងនាំពួកគេទៅសម័យដើម (Stone Age)» ដែលជាសម្តីបង្ហាញពីការប្តេជ្ញាបន្តសម្ពាធយោធា មិនមែនសញ្ញាថាសង្គ្រាមនឹងបញ្ចប់ភ្លាមៗនោះទេ។
នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសង្គ្រាមជាច្រើន ដំណាក់កាលគ្រោះថ្នាក់បំផុត មិនមែនកើតឡើងនៅដើមសង្គ្រាមទេ ប៉ុន្តែជាញឹកញាប់កើតឡើងនៅដំណាក់កាលចុងក្រោយ មុនពេលចូលចរចា ឬមុនពេលភាគីមួយទទួលស្គាល់លទ្ធផលសង្គ្រាម។ ពេលដែលភាគីទាំងពីរគិតថា ត្រូវតែឈ្នះឱ្យបានមុនពេលអង្គុយចរចា នោះជាពេលដែលការវាយប្រហារខ្លាំងបំផុត និងគ្រោះថ្នាក់បំផុតកើតឡើង។
ស្ថានការណ៍សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់នៅពេលនេះ មើលទៅដូចជាកំពុងចូលទៅក្នុងដំណាក់កាលនោះ។ ខណៈសហរដ្ឋអាមេរិកនិយាយថា គោលដៅយោធាជិតសម្រេច អ៊ីរ៉ង់វិញ ក៏បន្តបាញ់មីស៊ីល និងវាយតបតាមតំបន់។ នេះបង្ហាញថា សង្គ្រាមមិនទាន់មានអ្នកឈ្នះច្បាស់នៅឡើយ ហើយភាគីទាំងពីរ កំពុងព្យាយាមបង្កើនសម្ពាធយោធា និងនយោបាយ មុនពេលឈានទៅដល់ការចរចា ឬដំណាក់កាលបញ្ចប់សង្គ្រាម។

* សម្តីគំរាមសង្គ្រាមយោធា រញ្ជួយវិស័យថាមពល និងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក

មនុស្សជាច្រើនគិតថា សង្គ្រាមនេះជាសង្គ្រាមរវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់ ប៉ុន្តែនៅក្នុងការពិត វាជាសង្គ្រាមដែលពាក់ព័ន្ធយ៉ាងជ្រាលជ្រៅនឹងថាមពល និងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។ សុន្ទរកថារបស់ Donald Trump មិនបានធ្វើឱ្យទីផ្សារប្រេងមានការស្ងប់ចិត្តឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញក្រោយសម្តីគំរាមនោះ តម្លៃប្រេងឆៅ Brent បានឡើងពីប្រហែល ១០០ដុល្លារ ទៅជាង ១០៥ដុល្លារក្នុងមួយបារ៉ែល។ មូលហេតុសំខាន់ គឺទីផ្សារមើលឃើញថា ការរំខានដល់ច្រកដឹកជញ្ជូនប្រេងសំខាន់នឹងមិនបញ្ចប់ឆាប់ៗឡើយ។

មិនត្រឹមតែទីផ្សារប្រេងប៉ុណ្ណោះទេ ទីផ្សារហ៊ុនអាស៊ីក៏បានធ្លាក់ចុះផងដែរ ដូចជា Nikkei, Kospi និង Hang Seng ខណៈទីផ្សារហ៊ុននៅអាមេរិកក៏មានទិសដៅធ្លាក់ដូចគ្នា។ នេះបង្ហាញថា វិនិយោគិននៅលើពិភពលោក មិនទាន់មានទំនុកចិត្តថា ស្ថានការណ៍នឹងធូរស្រាលឆាប់ៗនេះឡើយ ទោះបីលោក ត្រាំ បាននិយាយថា គោលដៅវាយប្រហារមិនមែនផ្នែកប្រេងក៏ដោយ។

លោក ដូណាល់ ត្រាំ ថែមទាំងបាននិយាយថា ប្រទេសដែលប្រើប្រេងតាមច្រក Hormuz គួរតែទៅការពារនិងបើកច្រកដោយខ្លួនឯង មិនមែនអាមេរិកទៅបើកឱ្យនោះទេ។ សម្តីនេះមានន័យថា សហរដ្ឋអាមេរិក អាចបញ្ចប់សង្គ្រាមយោធារបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែបញ្ហាថាមពល និងសុវត្ថិភាពច្រកសមុទ្រ អាចត្រូវទុកឱ្យប្រទេសផ្សេងៗ ដោះស្រាយដោយខ្លួនឯង។

កន្លែងដឹកជញ្ជូនដ៏សំខាន់បំផុតមួយក្នុងពិភពលោក គឺច្រក Hormuz ដែលជាច្រកសមុទ្រសំខាន់បំផុតសម្រាប់ប្រេងពិភពលោក។ ប្រមាណ ២០ ភាគរយនៃប្រេងពិភពលោក ត្រូវឆ្លងកាត់ច្រកនេះ។ ប្រសិនបើច្រកនេះត្រូវបិទ ឬមានការគំរាមវាយនាវា នោះតម្លៃប្រេងអាចឡើងយ៉ាងខ្លាំង ហើយសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកអាចរងផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរ។ ដូច្នេះទោះបីលោក ដូណាល់ ត្រាំ បាននិយាយថា សង្គ្រាមអាចជិតចប់ក្នុងពេលខាងមុខក៏ដោយ ក៏ទីផ្សារថាមពល និងទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុពិភពលោក មិនទាន់ជឿថា វិបត្តិនឹងបញ្ចប់តាមសម្តីនោះឡើយ។ សម្រាប់ទីផ្សារ និងអ្នកវិនិយោគ សញ្ញាពិតមិនមែនជាសុន្ទរកថារបស់ ដូណាល់ ត្រាឡើយ, វាជាអ្វីដែលកំពុងដំណើរការនៅលើសមរភូមិ និងស្ថានភាពនៅច្រកដឹកជញ្ជូនថាមពលសំខាន់ៗ។

* អាស៊ីអាចក្លាយជាអ្នករងផលប៉ះពាល់ធំបំផុតពីសង្គ្រាមនេះ

បើមើលតាមផែនទីថាមពលពិភពលោក អ្នករងផលប៉ះពាល់ធំបំផុតពីសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ ប្រហែលមិនមែនសហរដ្ឋអាមេរិកទេ ប៉ុន្តែជាប្រទេសនៅអាស៊ី។ មូលហេតុគឺ ប្រទេសជាច្រើននៅអាស៊ី ពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើប្រេង និងឧស្ម័នពីមជ្ឈិមបូព៌ា ដែលត្រូវដឹកជញ្ជូនឆ្លងកាត់ច្រក Hormuz។ ប្រទេសដូចជា ជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង ចិន ឥណ្ឌា និងប្រទេសនៅអាស៊ានជាច្រើនត្រូវនាំចូលថាមពលពីតំបន់នេះ។ ប្រសិនបើច្រកដឹកជញ្ជូននេះត្រូវបិទ ឬមានការគំរាមវាយនាវា ការផ្គត់ផ្គង់ប្រេងអាចរំខាន ហើយតម្លៃប្រេងអាចឡើងខ្ពស់យ៉ាងឆាប់រហ័ស។ នៅពេលតម្លៃប្រេងឡើង វាមិនប៉ះពាល់ត្រឹមតែវិស័យថាមពលប៉ុណ្ណោះទេ, វាប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចទាំងមូល។

តម្លៃសាំងនឹងឡើង ថ្លៃដឹកជញ្ជូននឹងឡើង តម្លៃអាហារ និងទំនិញនឹងឡើង អគ្គិសនីអាចឡើងថ្លៃ ហើយអតិផរណានឹងកើនឡើង។ និយាយឱ្យសាមញ្ញ សង្គ្រាមនៅមជ្ឈិមបូព៌ា អាចធ្វើឱ្យជីវិតប្រជាជននៅអាស៊ីថ្លៃឡើង ទោះបីសង្គ្រាមកើតឡើងឆ្ងាយពីពួកគេរាប់ពាន់គីឡូម៉ែត្រក៏ដោយ។ ក្នុងន័យនេះ សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ មិនមែនជាសង្គ្រាមតំបន់តែប៉ុណ្ណោះទេ, វាជាសង្គ្រាមដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ច និងជីវភាពរស់នៅរបស់មនុស្សរាប់រយលាននាក់នៅអាស៊ី។

* សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖ បីសប្តាហ៍ខាងមុខ អាចក្លាយជាចំណុចបង្វិលសម្រាប់ពិភពលោក

បើមើលស្ថានការណ៍ទាំងមូល សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់នៅពេលនេះ មិនមែនស្ថិតនៅដំណាក់កាលបញ្ចប់ដូចដែលមនុស្សជាច្រើនសង្ឃឹមទេ។ សម្តីគំរាមរបស់លោក ដូណាល់ ត្រាំ កំពុងរុញស្ថានការណ៍ឲ្យធ្លាក់ចូលក្នុងដំណាក់កាលសំខាន់បំផុត មុនពេលសង្គ្រាមឈានទៅដល់ការចរចា ឬការផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រដ៏ធំមួយ។
បីសប្តាហ៍ខាងមុខ ទំនងនឹងជាសប្តាហ៍ដែលអាចសម្រេចចំណុចសំខាន់ៗជាច្រើន៖
១. តើសង្គ្រាមនឹងកាន់តែពង្រីក ឬចាប់ផ្តើមចូលតុចរចា?
២. តើច្រកដឹកជញ្ជូនប្រេងសំខាន់ៗនឹងបើក ឬនៅតែមានការគំរាម?
៣. តើតម្លៃប្រេង នឹងឡើងខ្ពស់បន្ត ឬចាប់ផ្តើមធ្លាក់ចុះ?
៤. តើសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក នឹងស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពស្ថិរភាព ឬវិបត្តិ?
ដូច្នេះ បីសប្តាហ៍ខាងមុខ អាចមិនត្រឹមតែសម្រេចទិសដៅសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ទេ ប៉ុន្តែអាចសម្រេចទិសដៅសេដ្ឋកិច្ច និងថាមពលពិភពលោកទាំងមូលផងដែរ។ ប្រសិនបើសង្គ្រាមបន្ត និងវិបត្តិថាមពលកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ពិភពលោកអាចចូលទៅក្នុងដំណាក់កាលសេដ្ឋកិច្ចថ្មីមួយ ដែលថ្លៃថាមពលខ្ពស់ អតិផរណាឡើង និងការលូតលាស់សេដ្ឋកិច្ចយឺត។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើភាគីទាំងពីរចូលចរចា និងស្ថានការណ៍ថាមពលស្ងប់វិញ ពិភពលោកអាចជៀសផុតពីវិបត្តិធំមួយបាន។ ក្នុងន័យនេះ សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ មិនត្រឹមតែជាសង្គ្រាមរវាងប្រទេសពីរទេ ប៉ុន្តែជាព្រឹត្តិការណ៍មួយ ដែលអាចផ្លាស់ប្តូរទិសដៅថាមពល សេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយពិភពលោក ក្នុងរយៈពេលតែប៉ុន្មានសប្តាហ៍ខាងមុខនេះតែប៉ុណ្ណោះ៕