(ភ្នំពេញ)៖ លោក ផាន់ វណ្ណរ័ត្ន អគ្គព្រះរាជអាជ្ញារងនៃមហាអយ្យការអមតុលាការកំពូលកម្ពុជា នៅថ្ងៃទី១០ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ បានចេញអត្ថបទទី១៥ វគ្គ២ ក្រោមចំណងជើងថា «តុល្យភាពមហាអំណាច និងច្បាប់អន្តរជាតិជាខែលការពារជាតិ»។

អគ្គព្រះរាជអាជ្ញារង ផាន់ វណ្ណរ័ត្ន មានដូចខាងក្រោមនេះ៖

១. មេរៀនវាសនាជាតិនៅពេលមហាអំណាចដោះដៃ

ប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា «មហាអំណាចមិនមានមិត្តអចិន្ត្រៃយ៍ឡើយ មានតែផលប្រយោជន៍អចិន្ត្រៃយ៍»។

នៅពេលផលប្រយោជន៍របស់គេប្រែប្រួល ប្រទេសតូចតាចដែលពឹងផ្អែកលើគេទាំងស្រុង នឹងត្រូវបោះបង់ចោល៖

*អាហ្គានីស្ថាន (២០២១)៖ ការដកខ្លួនចេញរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកបន្ទាប់ពីវត្តមាន ២០ឆ្នាំ បង្ហាញថាទោះបីជាមានការសន្យាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មហាអំណាចអាចដើរចេញបានគ្រប់ពេល នៅពេលយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងស្រុកគេផ្លាស់ប្តូរ។
*វ៉េណេស៊ុយអេឡា៖ ការជ្រៀតជ្រែកកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរហូតដល់ការដាក់សម្ពាធតាមចាប់ខ្លួនថ្នាក់ដឹកនាំដល់ក្នុងផ្ទះ បានបង្ហាញថាអធិបតេយ្យភាពនឹងរលាយបាត់ ប្រសិនបើច្បាប់អន្តរជាតិត្រូវបានមើលរំលង។
*ជនជាតិឃឺដ (Kurds)៖ សម្ព័ន្ធមិត្តដ៏ស្មោះត្រង់របស់អាមេរិកក្នុងសង្គ្រាមប្រឆាំង ISIS ត្រូវបានគេទុកឱ្យប្រឈមមុខនឹងសត្រូវតែម្នាក់ឯង នៅពេលផលប្រយោជន៍ភូមិសាស្ត្រនយោបាយតំបន់ប្រែប្រួល។
*មេរៀនពីមជ្ឈិមបូព៌ា (អ៉ីរ៉ង់-អ៉ីស្រាអែល និងស៊ីរី)៖ បង្ហាញថាទោះបីជាមានមិត្តជាមហាអំណាចដូចជា រុស្ស៊ី ឬចិន ក៏ដោយ ក៏មហាអំណាច

ទាំងនោះមិនអាចជួយអ្វីបានច្រើនឡើយ នៅពេលសង្គ្រាមផ្ទុះឡើងខ្លាំង។ ការអន្តរាគមន៍ណាមួយ គឺធ្វើឡើងដើម្បីតែពង្រីកឥទ្ធិពល និងផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គេប៉ុណ្ណោះ។

២. បើពិភពលោកគ្មានច្បាប់ តើអ្វីនឹងកើតឡើង?

ប្រសិនបើច្បាប់អន្តរជាតិត្រូវបានបំផ្លាញ ហើយពិភពលោកងាកមកប្រើ «ច្បាប់ព្រៃ» (អ្នកខ្លាំងស៊ីអ្នកខ្សោយ) នោះសណ្ដាប់ធ្នាប់សកលនឹងក្លាយជាគ្រោះមហន្តរាយ៖

*អធិបតេយ្យភាពនឹងរលាយ៖ ប្រទេសជិតខាងដែលមានកម្លាំងធំជាង នឹងអាចឈ្លានពានតាមចិត្តដោយគ្មានការទប់ស្កាត់។
*ការបាត់បង់សម្លេងប្រទេសតូច៖ ប្រទេសដូចជាកម្ពុជា នឹងត្រូវបង្ខំឱ្យធ្វើជា «រដ្ឋរណប» ដាច់ខាតនៃប៉ូលអំណាចណាមួយ។
*អស្ថិរភាពសកល៖ សង្គ្រាមនឹងកើតមានគ្រប់ទីកន្លែង ព្រោះគ្មានអាជ្ញាកណ្តាល (ច្បាប់) សម្រាប់សម្រុះសម្រួល។

៣. យុទ្ធសាស្ត្រអនុវត្តសម្រាប់កូនខ្មែរ៖ «ខែលពីរសម្រាប់ការពារជាតិ»

*ខែលទី១៖ ពង្រឹងអំណាចច្បាប់អន្តរជាតិ (External Shield)

យើងត្រូវបន្តតស៊ូមតិ និងជំរុញឱ្យពិភពលោកគោរពច្បាប់អន្តរជាតិជាដាច់ខាត។ ច្បាប់អន្តរជាតិគឺជា «អាវុធការទូត» ដែលមានអំណាចជាងគ្រាប់កាំភ្លើង ព្រោះវាផ្តល់ភាពស្របច្បាប់ដល់យើងលើឆាកអន្តរជាតិ។

*ខែលទី២៖ ពង្រឹងកម្លាំងសាមគ្គីផ្ទៃក្នុង (Internal Shield)

មេរៀនពីសង្គ្រាមស៊ីវិលប្រាប់យើងថា បើខ្មែរមិនបែកបាក់ គ្មានបរទេសណាអាចចូលមកហែកហួរយើងបានឡើយ។ យើងត្រូវខ្លាំងដោយខ្លួនឯង ទាំងសេដ្ឋកិច្ច ចំណេះដឹង និងស្មារតីជាតិនិយមដែលមិនលម្អៀងតាមមនោគមវិជ្ជាបរទេស។

សរុបមក ច្បាប់អន្តរជាតិគឺជាដង្ហើម និងជាខែលការពារតែមួយគត់ដែលផ្តល់ភាពស្មើគ្នានៅលើឆាកពិភពលោក។ មេរៀនពីអាហ្គានីស្ថាន វ៉េណេស៊ុយអេឡា និងមជ្ឈិមបូព៌ា បានដាស់តឿនយើងថា គ្មានមហាអំណាចណាស្រឡាញ់យើងជាងយើងស្រឡាញ់ខ្លួនឯងនោះទេ។ សន្តិភាពយូរអង្វែងមិនមែនកើតចេញពីការផ្ញើវាសនាលើអ្នកដទៃឡើយ ប៉ុន្តែវាសម្រេចបានតាមរយៈការគោរពច្បាប់អន្តរជាតិយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ និងការកសាងឯកភាពជាតិឱ្យរឹងមាំដូចដែកថែប។

សំណួរសម្រាប់បងប្អូនខ្មែរពិចារណា៖

១. តើបងប្អូនយល់ឃើញយ៉ាងណា ចំពោះការដែលមហាអំណាចបោះបង់សម្ព័ន្ធមិត្តចោលនៅពេលអស់ផលប្រយោជន៍? តើនេះមិនមែនជាមេរៀនដែលខ្មែរត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នទេឬ?
២. តើយើងគួររួមគ្នាជំរុញឱ្យមានយុទ្ធនាការ «សកលភាវូបនីយកម្មនៃយុត្តិធម៌» ដើម្បីឱ្យប្រទេសជិតខាង និងមហាអំណាចត្រូវតែគោរពច្បាប់អន្តរជាតិជាដាច់ខាតដែរឬទេ?
៣. រវាង «ការចុះចូលមហាអំណាច» និង «ការឈរលើគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិ» តើមួយណាដែលផ្តល់កិត្តិយស និងសន្តិភាពពិតប្រាកដដល់ជាតិសាសន៍យើង?

ឯកសារយោង៖

*សេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ៖ជំពូកទី ១ មាត្រា ២ (៤) ស្តីពីការហាមឃាត់ការប្រើប្រាស់កម្លាំងបាយ។
*កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងដូហា ឆ្នាំ២០២០: ស្តីពីការដកទ័ពអាមេរិកចេញពីអាហ្គានីស្ថាន។
*ស្វីស និងសិង្ហបុរី៖ គំរូនៃនយោបាយការបរទេស (Small State Diplomacy)៖ ការសិក្សាអំពីការប្រើប្រាស់ច្បាប់អន្តរជាតិដើម្បីរក្សាអព្យាក្រឹតភាព។
*ទ្រឹស្តី «អន្ទាក់ទុយស៊ីឌីត» (The Thucydides Trap): ការវិភាគដោយ ក្រាហាម អាលីសុន អំពីជម្លោះមហាអំណាចប៉ះពាល់ដល់ប្រទេសតូចៗ៕