(ភ្នំពេញ)៖ ឱសានវាទ១៤ថ្ងៃរវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់ កំពុងឈានដល់ចំណុចសំខាន់នៅថ្ងៃអង្គារ៍ ទី២១ ខែមេសាសប្តាហ៍នេះ។ តើក្រោយថ្ងៃកំណត់នេះស្ថានការណ៍នឹងវិវត្តន៍ទៅទិសណា ទៅរកការសម្របសម្រួល ឬទៅរកភាពតានតឹងកាន់តែខ្លាំង?
Fresh Exclusive មានអត្ថបទវិភាគស៊ីជម្រៅមួយជុំវិញសំណួរដ៏សំខាន់នេះ...

ខណៈពេលដែលការផ្អាកបាញ់រវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់ កំពុងរំកិលទៅដល់ថ្ងៃចុងក្រោយ ក្តីសង្ឃឹមរបស់ពិភពលោកថា វានឹងបើកផ្លូវទៅរកការចរចាសន្តិភាព បែរជាកំពុងរលាយបាត់។ ផ្ទុយទៅវិញ សញ្ញាថ្មីៗពីលើសមុទ្រ និងលើតុចរចា បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា ភាពតានតឹងមិនបានធ្លាក់ចុះទេ ប៉ុន្តែកំពុងកើនឡើងវិញ។ ការចាប់យកកប៉ាល់ដឹកទំនិញរបស់អ៊ីរ៉ង់ដោយអាមេរិក នៅសមុទ្រ Oman និងការព្រមានសងសឹកពីភាគីអ៊ីរ៉ង់ បានបញ្ជាក់ថា «ការឈប់បាញ់» នៅពេលនេះ មិនមែនជាសន្តិភាពទេ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែជាការផ្អាកបណ្តោះអាសន្នក្នុងសង្គ្រាមដែលអាចផ្ទុះឡើងវិញបានគ្រប់ពេលវេលា។

ក្នុងពេលដូចគ្នា គណៈប្រតិភូចរចារបស់អាមេរិក ដឹកនាំដោយអនុប្រធានាធិបតី JD Vance បានធ្វើដំណើរទៅប្រទេសប៉ាគីស្ថាន ដើម្បីស្វែងរកការបន្តចរចាជាមួយអ៊ីរ៉ង់ មុនពេលឱសានវាទ១៤ថ្ងៃ នឹងមកដល់។ ទោះជាយ៉ាងណាភាគីអ៊ីរ៉ង់ នៅតែមិនទាន់បង្ហាញសញ្ញាច្បាស់លាស់នៃការចូលរួម ហើយបានដាក់លក្ខខណ្ឌថា ការចរចាមិនអាចកើតមានបានឡើយ ប្រសិនបើសហរដ្ឋអាមេរិក មិនលើកលែងសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ច និងការបិទច្រកសមុទ្រ។ ភាពមិនច្បាស់លាស់នេះ បង្ហាញថាការចរចា នៅពេលនេះ មិនមែនជាវិធីបញ្ចប់ជម្លោះទេ ប៉ុន្តែកំពុងក្លាយជាផ្នែកមួយនៃយុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមរបស់ភាគីទាំងពីរ។

* កិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ដែលគ្មានការគ្រប់គ្រង

ការផ្អាកបាញ់ដែលកំពុងដំណើរការ មើលទៅដូចជាការសម្រាកសម្រាប់ការចរចា ប៉ុន្តែការពិតវិញ វាមិនមានប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង ឬទំនុកចិត្តគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីធានាថា ភាគីទាំងពីរនឹងគោរពកិច្ចព្រមព្រៀងនោះទេ។ ការវាយប្រហារលើកប៉ាល់អ៊ីរ៉ង់ និងការចោទប្រកាន់ពីភាគីអ៊ីរ៉ង់ដាក់អាមេរិកថា វាជាអំពើចោរសមុទ្ទប្រដាប់អាវុធ «armed piracy» បានបង្ហាញថា ការបំពានលើកិច្ចឈប់បាញ់ អាចកើតមានគ្រប់ពេលទាំងអស់។

ទូរទស្សន៍ស៊ីអិនអិន បានរាយការណ៍ដកស្រង់សម្តីកងកម្លាំងយោធាអ៊ីរ៉ង់ដែលព្រមានថា៖ «កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធនៃសាធារណរដ្ឋអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ង់ នឹងឆ្លើយតប និងសងសឹកប្រឆាំងនឹងចោរសមុទ្រប្រដាប់អាវុធរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនេះក្នុងពេលឆាប់ៗនេះ»។

តំបន់ដែលព្រឹត្តិការណ៍នេះបានកើតឡើង គឺនៅជិតច្រកសមុទ្រ Hormuz ដែលជាចំណុចសំខាន់សម្រាប់ពាណិជ្ជកម្មថាមពលពិភពលោក។ ទាំងនេះមានន័យថា វាមិនត្រឹមតែជាបញ្ហាតានតឹងយោធាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច និងភូមិសាស្ត្រនយោបាយផងដែរ។ ការប៉ះទង្គិចតូចមួយនៅទីនោះ អាចបង្កឱ្យមានការប៉ះពាល់ធំលើទីផ្សារប្រេង និងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ដែលគ្មានអ្នកណាបានសុខឡើយ។

* ការចរចា ដែលក្លាយជាសមរភូមិ

ចំណុចគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍បំផុតក្នុងភាពវិវត្តន៍ថ្មីចុងក្រោយនេះ គឺការយល់ឃើញខុសគ្នាយ៉ាងជ្រាលជ្រៅរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ចំពោះពាក្យ «ចរចា»។ សម្រាប់សហរដ្ឋអាមេរិក ការចរចាគឺជាមធ្យោបាយដើម្បីឈានទៅរកកិច្ចព្រមព្រៀង និងបញ្ចប់ជម្លោះ។ ប៉ុន្តែសម្រាប់អ៊ីរ៉ង់ វាមិនមែនជាចុងបញ្ចប់នៃសមរភូមិទេ ប៉ុន្តែជាការបន្តសមរភូមិដោយមធ្យោបាយផ្សេង។

សេចក្តីរាយការណ៍ពី CNN បានឱ្យដឹងថា អនុប្រធានាធិបតីអាមេរិក JD Vance នឹងចូលរួមកិច្ចចរចាជាមួយអ៊ីរ៉ង់នៅប្រទេសប៉ាគីស្ថាន ក្នុងសប្តាហ៍នេះ រួមជាមួយបេសកជនពិសេស Steve Witkoff និងលោក Jared Kushner ដែលបង្ហាញថា វ៉ាស៊ីនតោនកំពុងដាក់ភាពសំខាន់ខ្ពស់លើការចរចានៅជុំថ្មីនេះ។

ទោះជាយ៉ាងណា មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់អ៊ីរ៉ង់ម្នាក់បានបញ្ជាក់ថា ការចរចាត្រូវបានមើលថាជាផ្នែកមួយនៃការប្រយុទ្ធ ដើម្បីការពារផលប្រយោជន៍ជាតិ។ នេះមានន័យថា ការចូលរួមចរចា មិនមែនជាសញ្ញានៃការត្រៀមបោះបង់ ឬសម្របសម្រួលទេ ប៉ុន្តែជាវិធីសាស្ត្រមួយក្នុងការបង្កើនអំណាចចរចា និងបន្តការប្រកួតប្រជែងនៅកម្រិតយុទ្ធសាស្ត្រ។

* ចំណុចប្រទាំងប្រទើសដែលមិនទាន់ត្រូវគ្នាមានអ្វីខ្លះ?

បញ្ហាធំបំផុត ដែលនៅតែរារាំងការចរចា គឺចំណុចប្រទាំងប្រទើសស្នូលមួយចំនួន ដែលភាគីទាំងពីរមិនទាន់រកឃើញចំណុចសម្របសម្រួលច្បាស់លាស់នៅឡើយ។ បញ្ហាទី១ និងសំខាន់បំផុត គឺបញ្ហាអ៊ុយរ៉ានីញ៉ូម។ សម្រាប់សហរដ្ឋអាមេរិក បញ្ហានេះជាបញ្ហាសន្តិសុខធ្ងន់ធ្ងរ ព្រោះការចរចាបច្ចុប្បន្នកំពុងផ្តោតលើសារពើភណ្ឌអ៊ុយរ៉ានីញ៉ូមចម្រាញ់កម្រិត ៦០% របស់អ៊ីរ៉ង់ ដែលទីភ្នាក់ងារ Reuters រាយការណ៍ថា មានប្រមាណ 440 គីឡូក្រាម។ សម្រាប់អ៊ីរ៉ង់វិញ ការចម្រាញ់អ៊ុយរ៉ានីញ៉ូមនៅត្រឹមកម្រិតស៊ីវិល ត្រូវបានមើលថា ជាសិទ្ធិរបស់ខ្លួនក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ ហើយក្រុងតេហេរ៉ង់ បានបដិសេធនូវទាមទារខ្លះពីវ៉ាស៊ីនតោន ដែលចង់ដាក់កម្រិតការចម្រាញ់ ឬសូម្បីតែឱ្យអ៊ីរ៉ង់ត្រូវបញ្ឈប់សកម្មភាពចម្រាញ់នេះទៀត។

អ៊ុយរ៉ានីញ៉ូម គឺជាសារធាតុ ដែលអាចត្រូវបានចម្រាញ់ដល់កម្រិតខ្ពស់នឹងអាចនាំទៅរកការផលិតអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ប្រសិនបើការចម្រាញ់ឈានដល់កម្រិតប្រហែល៩០%។ ដូច្នេះចំណុចស្នូលនៃការចរចា មិនមែនស្ថិតនៅលើ «មាន ឬ គ្មាន» ការចម្រាញ់ទេ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅលើការចម្រាញ់នៅត្រឹមកម្រិតណា និង ក្រោមការត្រួតពិនិត្យយ៉ាងដូចម្តេច?

ជម្រើសដែលកំពុងត្រូវបានពិភាក្សា រួមមានការកាត់បន្ថយកម្រិតចម្រាញ់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់អង្គការថាមពលអាតូមិកអន្តរជាតិ International Atomic Energy Agency ឬការផ្ទេរសារធាតុខ្លះ ទៅរក្សាទុកនៅក្រៅប្រទេស។ យ៉ាងណាក៏ដោយ Reuters បានរាយការណ៍ថា ជម្រើសដូចជា ការផ្ញើអ៊ុយរ៉ានីញ៉ូមទៅសហរដ្ឋអាមេរិកដោយផ្ទាល់ គឺជារឿងពិបាកខ្លាំងផ្នែកនយោបាយសម្រាប់អ៊ីរ៉ង់ ខណៈជម្រើសផ្ទេរទៅប្រទេសទីបី ក៏ជួបប្រទះនឹងភាពមិនទុកចិត្តពីភាគីអាមេរិកផងដែរ។ នេះបង្ហាញថា បញ្ហាអ៊ុយរ៉ានីញ៉ូម មិនមែនជាបញ្ហាបច្ចេកទេសធម្មតាទេ ប៉ុន្តែជាបញ្ហានយោបាយ និងសន្តិសុខ ដែលកំពុងកំណត់ទិសដៅនៃការចរចាទាំងមូល។

បញ្ហាទីពីរ គឺបញ្ហាទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ច។ អ៊ីរ៉ង់ចង់បានការបន្ធូរទណ្ឌកម្ម និងការចូលប្រើទ្រព្យសម្បត្តិដែលត្រូវបានបង្កកនៅក្រៅប្រទេសយ៉ាងហោចណាស់មួយផ្នែកជាមុន ខណៈអាមេរិកចង់ភ្ជាប់ការបន្ធូរសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ច ទៅនឹងជំហាននុយក្លេអ៊ែរដែលអ៊ីរ៉ង់ត្រូវអនុវត្តជាមុន។ ដូច្នេះបញ្ហានេះមិនមែនគ្រាន់តែជាការប្រឈមរវាង «សម្ពាធ» និង «ការរស់រានមានជីវិតសេដ្ឋកិច្ច» ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាជម្លោះអំពីលំដាប់ជំហាន និងការធានាថា ភាគីម្ខាងនឹងមិនយកអត្ថប្រយោជន៍ទៅមុន ដោយគ្មានការឆ្លើយតបពីម្ខាងទៀតឡើយ។

បញ្ហាទីបី គឺបញ្ហាសន្តិសុខតំបន់។ នៅទីនេះ ការខុសគ្នាមិនស្ថិតតែលើលីបង់ប៉ុណ្ណោះទេ។ Reuters រាយការណ៍ថា សម្ព័ន្ធមិត្តរបស់អាមេរិកនៅឈូងសមុទ្រ និងអ៊ីស្រាអែល ចង់ឱ្យបញ្ហាមីស៊ីលបាលីស្ទិក និងបណ្តាញក្រុមតំណាងរបស់អ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបានដាក់ចូលក្នុងសមីការចរចាផងដែរ។ ប៉ុន្តែអ៊ីរ៉ង់វិញ បានមើលសមត្ថភាពមីស៊ីល និងឥទ្ធិពលតំបន់ដែលនៅសល់របស់ខ្លួនថា ជាឧបករណ៍ទប់ស្កាត់សម្រាប់សន្តិសុខជាតិ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមបានបំផ្លាញសមត្ថភាពមួយផ្នែករបស់ខ្លួនរួចហើយ។
ដូច្នេះ អ្វីដែលធ្វើឱ្យការចរចាជាប់គាំង មិនមែនដោយសារតែភាគីទាំងពីរគ្មានចំណាប់អារម្មណ៍លើកិច្ចព្រមព្រៀងទេ ប៉ុន្តែដោយសារតែពួកគេនៅតែខ្វែងគំនិតលើសំណួរស្នូលបី៖ តើអ៊ីរ៉ង់អាចរក្សាសិទ្ធិចម្រាញ់អ៊ុយរ៉ានីញ៉ូមឬទេ, តើទណ្ឌកម្មត្រូវបានបន្ធូរពេលណា, និងតើការចរចានេះគ្របដណ្តប់តែបញ្ហានុយក្លេអ៊ែរ ឬពង្រីកដល់សន្តិសុខតំបន់ទាំងមូល។ ជម្លោះលើសំណួរទាំងនេះហើយ ដែលធ្វើឱ្យ «ការចរចា» មើលទៅនៅតែឆ្ងាយពីការក្លាយជាកិច្ចព្រមព្រៀងពិតប្រាកដ។

* ពេលវេលា និងសម្ពាធនយោបាយ

ការចរចាក្នុងដំណាក់កាលបច្ចុប្បន្ន មិនត្រឹមតែជាបញ្ហាការទូតអន្តរជាតិទេ ប៉ុន្តែត្រូវបានប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដោយសម្ពាធនយោបាយផ្ទៃក្នុងរបស់ភាគីទាំងពីរ។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ការស្ទង់មតិសាធារណៈ បានបង្ហាញថា ការគាំទ្រសកម្មភាពយោធាក្នុងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់នេះកំពុងធ្លាក់ចុះ ខណៈប្រជាជនភាគច្រើន មិនចង់ឃើញសង្គ្រាមថ្មីទៀតឡើយ។ នេះបានបង្កើតសម្ពាធឲ្យរដ្ឋាភិបាលអាមេរិក ត្រូវស្វែងរកដំណោះស្រាយតាមផ្លូវការទូត ប៉ុន្តែក្នុងពេលដំណាលគ្នា ក៏មិនអាចបង្ហាញភាពទន់ខ្សោយ ឬបាត់បង់ភាពជាអ្នកដឹកនាំលើឆាកអន្តរជាតិបានដែរ។ ដូច្នេះសំណួរដែលកើតឡើង គឺថាបើសហរដ្ឋអាមេរិក នឹងត្រូវដកខ្លួនចេញពីភាពតានតឹងនេះ តើវ៉ាស៊ីនតោន អាចដកខ្លួនដោយរបៀបណា ដើម្បីរក្សាទុកមុខមាត់នយោបាយ និងភាពជាអំណាចរបស់ខ្លួនបានក្នុងពេលនេះ?

ចំណែកក្នុងអ៊ីរ៉ង់វិញ សម្ពាធនយោបាយផ្ទៃក្នុងក៏មានទំងន់ដូចគ្នា។ ការរក្សាភាពរឹងមាំលើ «បន្ទាត់ក្រហម» មិនមែនជាជម្រើសយុទ្ធសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាបញ្ហាសុចរិតនយោបាយក្នុងស្រុកផងដែរ។ មេដឹកនាំអ៊ីរ៉ង់ មិនអាចបង្ហាញថា រដ្ឋាភិបាលក្រុងតេហេរ៉ង់បានចុះចាញ់សម្ពាធពីក្រៅ ឬបានបោះបង់សិទ្ធិនុយក្លេអ៊ែររបស់ខ្លួនបានឡើយ ព្រោះវាអាចប៉ះពាល់ដល់ស្ថិរភាពនយោបាយក្នុងប្រទេស។ ដូច្នេះ ការចរចានៅពេលនេះ មិនត្រឹមតែជាការប្រកួតប្រជែងរវាងប្រទេសពីរលើតុការទូតទេ ប៉ុន្តែជាការប្រកួតប្រជែងរវាងសម្ពាធផ្ទៃក្នុង ដែលកំណត់ថា ភាគីណាអាចធ្វើការសម្របសម្រួលបានប៉ុន្មាន ដោយមិនបាត់បង់មុខមាត់នយោបាយរបស់ខ្លួននោះ។
* តើដំណោះស្រាយអាចមានដែរឬទេ?

ចម្លើយ មិនមែនជាលេខសូន្យទេ ប៉ុន្តែវាក៏មិនសាមញ្ញដេរ។ ក្នុងរយៈពេលខ្លី អាចមានការពង្រីកការឈប់បាញ់ ឬការសម្រេចបាននូវកិច្ចព្រមព្រៀងបណ្តោះអាសន្ន ដូចជា ការកំណត់កម្រិតអ៊ុយរ៉ានីញ៉ូម ក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់អង្គការថាមពលអាតូមិកអន្តរជាតិ International Atomic Energy Agency ឬការបន្ធូរទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចមួយផ្នែកដើម្បីជាថ្នូរ។ ប៉ុន្តែវិធានការទាំងនេះ គ្រាន់តែជាវិធីសាស្ត្របង្កើនពេលវេលា និងកាត់បន្ថយហានិភ័យភ្លាមៗប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាដំណោះស្រាយចុងក្រោយនៃជម្លោះទេ។

ដំណោះស្រាយយូរអង្វែង ត្រូវការច្រើនជាងការសម្របសម្រួលបច្ចេកទេសលើអ៊ុយរ៉ានីញ៉ូម។ វាត្រូវការការកែប្រែគន្លងយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ភាគីទាំងពីរ រួមទាំងការបង្កើតទំនុកចិត្តឡើងវិញ, ការកំណត់ច្បាស់លាស់លើដែនកំណត់កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរ និងការយល់ព្រមលើបញ្ហាសន្តិសុខតំបន់ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងតួនាទី និងឥទ្ធិពលរបស់អ៊ីរ៉ង់។ ទោះជាយ៉ាងណា ក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្នលក្ខខណ្ឌទាំងនេះនៅមិនទាន់មានសញ្ញាច្បាស់លាស់នៅឡើយ។ ដូច្នេះការចរចានៅពេលនេះ ប្រហែលជាអាចទប់ស្កាត់វិបត្តិ មិនឲ្យរីកធំឡើងបាន ប៉ុន្តែមិនទាន់អាចបញ្ចប់ជម្លោះបានឡើយ។

* សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖ សង្គ្រាមដែលកំពុងផ្លាស់ប្តូរទម្រង់

ការអភិវឌ្ឍថ្មីៗ បង្ហាញថា ភាពតានតឹងរវាងអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់ មិនមែនកំពុងទៅរកចុងបញ្ចប់នោះទេ ប៉ុន្តែកំពុងផ្លាស់ប្តូរទម្រង់។ ការចរចានិងសម្ពាធយោធា មិនមែនជាអ្វីផ្ទុយគ្នាទៀតឡើយ។ វាកំពុងដំណើរការជាមួយគ្នា ជាឧបករណ៍ក្នុងយុទ្ធសាស្ត្រដូចគ្នា។ នៅពេលដែលភាគីទាំងពីរ មើលការចរចា ជាឧបករណ៍មួយក្នុងការប្រកួតប្រជែងយុទ្ធសាស្ត្រ ជាជាងរកវិធីបញ្ចប់ជម្លោះ នោះសន្តិភាពពិតប្រាកដ នឹងនៅតែជាគោលដៅស្ថិតនៅឆ្ងាយ។ ក្នុងបរិបទនេះការឈប់បាញ់ ឬការផ្អាកភាពតានតឹង ដែលកំពុងមាននៅពេលនេះ មិនមែនជាសញ្ញានៃការបញ្ចប់ទេ ប៉ុន្តែជាចំណុចផ្លាស់ប្តូរមួយ ដែលអាចកំណត់ទិសដៅបន្ទាប់នៃជម្លោះ។ ដូច្នេះសំណួរមិនមែនស្ថិតនៅលើថា ជម្លោះនេះនឹងបញ្ចប់ឬមិនបញ្ចប់នោះទេ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅលើថា វានឹងវិវត្តទៅជាទម្រង់ណា? បង្កើនភាពកាន់តែតានតឹង ឬក៏ត្រូវបានគ្រប់គ្រងក្នុងកម្រិតដែលមិនឲ្យវាប្រែក្លាយទៅជាវិបត្តិធំជាងនេះ?