(ភ្នំពេញ)៖ លោកសាស្ត្រាចារ្យ ផាន់ វណ្ណរ័ត្ន អគ្គព្រះរាជអាជ្ញារងនៃមហាអយ្យការអមតុលាការកំពូល បានចេញផ្សាយនូវអត្ថបទថ្មីមួយទៀត ដែលជាអត្ថបទទី១៨ របស់លោក ដោយមានចំណងជើងថា៖ « វិវត្តន៍នៃពិធីបុណ្យសពខ្មែរ៖ មរតកកតញ្ញូធម៌ឆ្លងកាត់រាប់ពាន់ឆ្នាំ»

ខាងក្រោមនេះជាខ្លឹមសារទាំងស្រុងរបស់ លោកសាស្ត្រាចារ្យ ផាន់ វណ្ណរ័ត្ន៖

ពិធីបុណ្យសព មិនត្រឹមតែជាការលាគ្នាជាចុងក្រោយប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាកញ្ចក់ឆ្លុះបញ្ចាំងពីអរិយធម៌ដ៏យូរលង់របស់ខ្មែរ។ ចាប់តាំងពីសម័យបុព្វកាល រហូតមកដល់សម័យឌីជីថល ជំនឿ និងការរៀបចំមានការវិវត្តគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ដូចខាងក្រោម៖

១. សម័យមុនអង្គរ (ជំនឿដើម និងព្រហ្មញ្ញសាសនា)

មុនពេលឥទ្ធិពលឥណ្ឌាចូលមកដល់ ខ្មែរយើងមានជំនឿលើ អ្នកតា និង ព្រលឹង។
- ការរៀបចំ: នៅយុគសម័យថ្មរំលីង និងសម័យដែក គេនិយមយកសពទៅបញ្ចុះក្នុងដី (តាមរបៀបដេក ឬអង្គុយ) ដោយដាក់សម្ភារប្រើប្រាស់ គ្រឿងអលង្ការ និងអាវុធទៅជាមួយ ព្រោះជឿថាអ្នកស្លាប់នឹងយកទៅប្រើប្រាស់នៅលោកខាងមុខ។
- ឥទ្ធិពលព្រហ្មញ្ញ: លុះដល់សម័យនគរភ្នំ (ហ្វូណន) ការបូជាសពចាប់ផ្តើមមានប្រជាប្រិយភាព តាមរយៈការយកសពទៅចោលក្នុងទឹកទន្លេ បោះចោលក្នុងព្រៃឱ្យសត្វស៊ី ឬការដុតបូជា។

២. សម័យអង្គរ (សម័យកាលនៃភាពរុងរឿង)
ក្នុងសម័យអង្គរ ព្រហ្មញ្ញសាសនា និងពុទ្ធសាសនាមហាយាន មានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំង។
- សម្រាប់ព្រះមហាក្សត្រ: ការរៀបចំបុណ្យសពមានលក្ខណៈអធិកអធមបំផុត។ ព្រះសពត្រូវបានរក្សាទុកក្នុងមឈូសមាស ឬប្រាក់ ហើយត្រូវដង្ហែទៅបូជាដើម្បីក្លាយជាទេវរាជ។ ប្រាសាទភ្នំមួយចំនួនក៏ត្រូវបានកសាងឡើងដើម្បីទុកជាកន្លែងតម្កល់អដ្ឋិធាតុ។
- សម្រាប់រាស្ត្រ: គេនៅតែរក្សាទំនៀមទម្លាប់បូជា និងការយកអដ្ឋិធាតុទៅបញ្ចុះតាមលំអានសាសនា។

៣. សម័យក្រោយអង្គរ និងសម័យឧដុង្គ (ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ)
បន្ទាប់ពីសម័យអង្គរ ខ្មែរបានងាកមកកាន់ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ដែលធ្វើឱ្យពិធីបុណ្យសពមានលក្ខណៈសាមញ្ញ និងផ្ដោតលើការធ្វើបុណ្យឧទ្ទិសកុសល។
- ការរៀបចំ: ចាប់ផ្តើមមានការនិមន្តព្រះសង្ឃសូត្រមន្ត បង្សុកូល និងការបូជាសពតាមរបៀបខ្មែរដែលយើងឃើញរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។
- ជំនឿ: ការយល់ដឹងអំពី "បុណ្យ និងបាប" កាន់តែច្បាស់លាស់ ធ្វើឱ្យការរៀបចំបុណ្យសពមិនមែនគ្រាន់តែជាការលាគ្នាទេ ប៉ុន្តែជាកិច្ចជួយចម្លងព្រលឹងអ្នកស្លាប់ទៅកាន់សុគតិភព។

៤. សម័យបច្ចុប្បន្ន (ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងទំនៀមទម្លាប់ និងការអភិវឌ្ឍ)
ក្នុងសម័យកាលឌីជីថលនេះ ពិធីបុណ្យសពនៅតែរក្សាទម្រង់ដើម ប៉ុន្តែមានការរៀបចំឱ្យកាន់តែមានសណ្តាប់ធ្នាប់៖
- ការគោរពសព: មានការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាខ្លះៗក្នុងការរៀបចំផ្កា ភ្លើង និងតន្ត្រី (ភ្លេងពិណពាទ្យ និងភ្លេងក្លងឆ្នាក់)។
- កិច្ចពិធីសំខាន់ៗ: នៅតែរក្សានូវពិធីបូជាសព ការរើសធាតុ និងការធ្វើបុណ្យ ៧ ថ្ងៃ ឬ ១០០ ថ្ងៃ។

- សាមគ្គីភាព: បុណ្យសពក្នុងសង្គមខ្មែរបច្ចុប្បន្ន ក៏ជាកន្លែងសម្រាប់ញាតិមិត្តជិតឆ្ងាយមកជួបជុំគ្នា បង្ហាញពីសេចក្តីស្រឡាញ់ និងការជួយគ្នាទៅវិញទៅមកក្នុងគ្រាមានទុក្ខ។

សរុបមក៖ ពីយុគសម័យបញ្ចុះសពក្នុងដី រហូតមកដល់ការបូជាតាមបែបពុទ្ធសាសនា អ្វីដែលមិនប្រែប្រួលនោះគឺ «កតញ្ញូធម៌»។ ការយល់ដឹងពីប្រភពនៃប្រពៃណី គឺជាការថែរក្សាដួងព្រលឹងជាតិឱ្យរស់រវើកជានិរន្តរ៍។

ការរៀបចំនេះមិនត្រឹមតែជា «ជំនឿ» ទេ ប៉ុន្តែវាគឺជា «មរតកវប្បធម៌អរូបី» ដែលបង្ហាញពីសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គម និងការគោរពសិទ្ធិបុគ្គលសូម្បីតែក្រោយពេលមរណភាព។

១. ឯកសារយោងសម្រាប់សម័យមុនអង្គរ និងអង្គរ

- កំណត់ហេតុរបស់ជីវ តាក្វាន់ (Zhou Daguan): "ប្រពៃណីនៃអ្នកស្រុកចេនឡា" (The Customs of Cambodia)។ ក្នុងកំណត់ហេតុនេះ មានការរៀបរាប់ខ្លះៗអំពីរបៀបដែលអ្នកស្រុកចាត់ចែងសព ការយកសពទៅចោលក្នុងព្រៃ និងជំនឿលើការបូជា។
- សិលាចារឹកខ្មែរ: សិលាចារឹកតាមប្រាសាទនានា (ដូចជាប្រាសាទព្រះខ័ន ឬបន្ទាយឆ្មារ) ដែលរៀបរាប់អំពីការកសាងប្រាសាទសម្រាប់តម្កល់ធាតុបុព្វបុរស (មរណ post-cult)។
- ការសិក្សាផ្នែកបុរាណវិទ្យានៅស្ថានីយ៍ភូមិស្នាយ និងភូមិមូល: ជាភស្តុតាងនៃការបញ្ចុះសពជាមួយគ្រឿងអលង្ការ និងអាវុធដែក ក្នុងសម័យមុនអង្គរ។

២. ឯកសារយោងសម្រាប់សម័យកណ្តាល និងសម័យឧដុង្គ
- ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ: រៀបរាប់អំពីកិច្ចពិធីបុណ្យសពរបស់ព្រះមហាក្សត្រ និងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីឥទ្ធិពលព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ។
- សៀវភៅ «ប្រពៃណី និងទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ»: ចងក្រងដោយលោកឧកញ៉ាមហាវិបុលរាជ មាស គន់ ឬឯកសាររបស់ វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ។

៣. ឯកសារយោងផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ និងនរវិទ្យា (សិក្សាដោយបរទេស)
- George Coedès: ក្នុងសៀវភៅ «The Indianized States of Southeast Asia» ដែលបកស្រាយអំពីឥទ្ធិពលសាសនាឥណ្ឌាមកលើពិធីសាសនានៅកម្ពុជា។
- Ang Choulean (លោកបណ្ឌិត អាំង ជូលាន): ស្នាដៃរបស់លោកពាក់ព័ន្ធនឹង "ព្រលឹងខ្មែរ" និង "ជំនឿលើអ្នកតា" ដែលពន្យល់យ៉ាងច្បាស់អំពីការវិវត្តនៃពិធីបុណ្យសពពីសម័យបុរាណមកបច្ចុប្បន្ន។

៤. ឯកសារយោងសម្រាប់សម័យបច្ចុប្បន្ន
- សៀវភៅ «កម្រងវិធានសម្រាប់អាចារ្យខ្មែរ»: ចេញដោយក្រសួងធម្មការ និងសាសនា ដែលកំណត់អំពីរបៀបរៀបចំពិធីបុណ្យសពតាមបែបបទស្តង់ដារបច្ចុប្បន្ន៕#CambodianCulture