(ភ្នំពេញ)៖ រដ្ឋសភាកម្ពុជា បានអនុម័តសេចក្តីព្រាងច្បាប់ស្តីពី «កាតព្វកិច្ចយោធា» ដោយសំឡេងគាំទ្រទាំងស្រុង១១៤ លើ១១៤សំឡេង។ Fresh Exclusive មានអត្ថបទស៊ីជម្រៅមួយផ្តោតលើអ្វីជាកាតព្វកិច្ចយោធា? តើកាតព្វកិច្ចយោធាមានប្រយោជន៍អ្វីខ្លះសម្រាប់ជាតិ និងយុវជន?

នៅពេលដែលរដ្ឋសភាកម្ពុជា បានអនុម័តសេចក្តីព្រាងច្បាប់ស្តីពី «កាតព្វកិច្ចយោធា» នៅថ្ងៃទី១២ ឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ ដោយសំឡេងគាំទ្រទាំងស្រុង១១៤ លើ១១៤សំឡេង, ការជជែកពិភាក្សានៅក្នុងសង្គមកម្ពុជា ក៏បានចាប់ផ្តើមឡើងភ្លាមៗ។ អ្នកខ្លះមើលឃើញថា នេះជាការពង្រឹងសមត្ថភាពការពារជាតិ ខណៈអ្នកខ្លះទៀតបារម្ភថា វាអាចជាការនាំយុវជនចូលទៅក្នុងបរិយាកាសយោធានិយម។

ប៉ុន្តែប្រសិនបើយើងពិនិត្យឱ្យស៊ីជម្រៅ កាតព្វកិច្ចយោធា មិនមែនមានន័យថា រដ្ឋកំពុងរៀបចំសង្គ្រាមឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាជាការរៀបចំពលរដ្ឋឱ្យមានសមត្ថភាព ការទទួលខុសត្រូវ និងវិន័យសម្រាប់ការរស់នៅក្នុងសង្គម និងការការពារសន្តិភាពជាតិ ដូចបណ្តាប្រទេសជាច្រើននៅលើពិភពលោកកំពុងអនុវត្ត។

សម្រាប់ប្រទេសតូចមួយដូចកម្ពុជា ដែលធ្លាប់ឆ្លងកាត់សង្គ្រាម និងវិបត្តិអធិបតេយ្យភាពច្រើន ទសវត្សរ៍, ការយល់អំពីតម្លៃនៃ «សន្តិភាព» និង «ការការពារជាតិ» មិនគួរត្រូវបានចាត់ទុកជារឿងធម្មតាទៀតឡើយ។ ជាពិសេស ក្នុងបរិបទដែលបញ្ហាព្រំដែន និងភាពតានតឹងជាមួយប្រទេសជិតខាង នៅតែអាចកើតមានជាបន្តបន្ទាប់ កម្ពុជាត្រូវការទាំងសមត្ថភាពការពារ និងការរៀបចំធនធានមនុស្ស ដើម្បីធានាស្ថិរភាព និងសន្តិសុខជាតិរយៈពេលវែង។ សន្តិភាព មិនមែនជាអំណោយដែលធ្លាក់ពីលើមេឃទេ ប៉ុន្តែជាលទ្ធផលនៃការរៀបចំការប្រុងប្រយ័ត្ន និងសមត្ថភាពការពារខ្លួនឯងរបស់រដ្ឋមួយ។

* កាតព្វកិច្ចយោធា ខុសពីការចង់ធ្វើសង្គ្រាម

នៅក្នុងបណ្តាសង្គមជាច្រើន ពាក្យថា «កាតព្វកិច្ចយោធា» តែងធ្វើឱ្យមនុស្សមួយចំនួននឹកឃើញភ្លាមទៅដល់សង្គ្រាម។ ប៉ុន្តែជាក់ស្តែង ប្រទេសជាច្រើននៅលើពិភពលោក ដែលមានស្ថិរភាព និងការអភិវឌ្ឍខ្ពស់ ក៏នៅតែរក្សាប្រព័ន្ធកាតព្វកិច្ចយោធាដដែល។

ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង ដែលរស់នៅក្រោមសម្ពាធសន្តិសុខជាប្រចាំ ប៉ុន្តែកាតព្វកិច្ចយោធារបស់ខ្លួន មិនត្រឹមតែបង្កើតកងទ័ពប៉ុណ្ណោះទេ តែបង្កើតវិន័យសង្គម និងស្មារតីជាតិថែមទៀត។ ចំណែកនៅប្រទេសសឹង្ហបុរី ដែលជាប្រទេសតូចមួយដូចកម្ពុជា ក៏បានប្រើកាតព្វកិច្ចបំរើជាតិ National Service ជាគ្រឹះសម្រាប់កសាងរដ្ឋទំនើប និងសង្គមដែលមានវិន័យខ្ពស់។ រីឯនៅប្រទេសអ៊ីស្រាអែលវិញ កាតព្វកិច្ចយោធា ត្រូវបានមើលឃើញថា ជាផ្នែកមួយនៃអត្តសញ្ញាណជាតិ និងសមត្ថភាពធានាសុវត្ថិភាពរបស់រដ្ឋ។
ដូច្នេះ ការមានកាតព្វកិច្ចយោធា មិនមានន័យស្មើនឹងការចង់ធ្វើសង្គ្រាមឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាបង្ហាញថា រដ្ឋមួយកំពុងរៀបចំសមត្ថភាពការពារខ្លួន និងបណ្តុះពលរដ្ឋរបស់ខ្ហលួនឱ្យមានវិន័យ មានការទទួលខុសត្រូវ និងមានស្មារតីចូលរួមចំពោះជាតិ។

* ពីយុវជនធម្មតា ទៅពលរដ្ឋមានវិន័យ

ប្រសិនបើយើងពិនិត្យមើលឱ្យស៊ីជម្រៅ កាតព្វកិច្ចយោធា មិនមែនមានតួនាទីត្រឹមបង្រៀនអំពីអាវុធ ឬការហ្វឹកហាត់កម្លាំងកាយប៉ុណ្ណោះទេ។ តួនាទីសំខាន់ជាងនេះ គឺការបណ្តុះបណ្តាលមនុស្ស និងការកសាងស្មារតីដល់ពលរដ្ឋ។ ក្នុងសម័យដែលសង្គមជាច្រើន កំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាវិន័យ ការញៀនបច្ចេកវិទ្យា អំពើហិង្សា គ្រឿងញៀន និងវប្បធម៌ ខ្លួនឯងជាមជ្ឈមណ្ឌល ការបណ្តុះបណ្តាលបែបយោធា អាចក្លាយជាសាលាវិន័យដ៏ធំមួយសម្រាប់យុវជន។ សង្គមសម័យទំនើប កំពុងផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងលឿន ហើយការផ្លាស់ប្តូរនោះ មិនមែននាំមកតែអត្ថប្រយោជន៍ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបង្កើតបញ្ហាសង្គម និងបញ្ហាអាកប្បកិរិយាជាច្រើនក្នុងចំណោមយុវជនផងដែរ។

ពាក្យថា «ការញៀនបច្ចេកវិទ្យា» គឺសំដៅលើការដែលយុវជនមួយចំនួន ចំណាយពេលច្រើនពេកលើទូរស័ព្ទ បណ្តាញសង្គម ហ្គេម ឬពិភពអនឡាញ រហូតបាត់បង់វិន័យក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ ការសិក្សា និងទំនួលខុសត្រូវផ្ទាល់ខ្លួន។

ចំណែក «វប្បធម៌ខ្លួនឯងជាមជ្ឈមណ្ឌល» មានន័យថា មនុស្សមួយចំនួន ចាប់ផ្តើមគិតតែពីផលប្រយោជន៍ និងសេរីភាពផ្ទាល់ខ្លួន ដោយមិនសូវយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះសង្គម វិន័យសាធារណៈ ឬកាតព្វកិច្ចចំពោះអ្នកដទៃឡើយ។

នៅក្នុងបរិបទបែបនេះ ការបណ្តុះបណ្តាលបែបយោធា ត្រូវបានគេមើលឃើញថា អាចជួយកែប្រែទម្លាប់ និងអាកប្បកិរិយារបស់យុវជនមួយចំនួន តាមរយៈការបង្កើតវិន័យ និងទម្លាប់រស់នៅដែលមានរបៀបរៀបរយ។ ដូច្នេះនៅក្នុងបរិយាកាសនៃការបំពេញកាតព្វកិច្ចយោធា យុវជននឹងរៀនអំពី ការគោរពពេលវេលា ការទទួលខុសត្រូវ ការងារជាក្រុម ការស្តាប់បញ្ជា និងគោរពវិន័យ ការលះបង់ផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន និងស្មារតីចេះជួយគ្នា។ មនុស្សម្នាក់ អាចចូលទៅក្នុងជំរុំហ្វឹកហាត់ជាយុវជនធម្មតា ប៉ុន្តែអាចចេញមកវិញ ជាពលរដ្ឋដែលមានវិន័យ និងមានការយល់ដឹងកាន់តែច្បាស់អំពីតម្លៃនៃជាតិ និងសង្គម។

នេះហើយជាហេតុផលដែលរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បានលើកឡើងថា ទោះបីអ្នកខ្លះមិនត្រូវបានជ្រើសរើសបន្តជាកងទ័ពក៏ដោយ ក៏យ៉ាងហោចណាស់ ពួកគេបានឆ្លងកាត់ការបណ្តុះបណ្តាល ដែលអាចធ្វើឱ្យពួកគេក្លាយជាពលរដ្ឋមានវិន័យ និងមានទំនួលខុសត្រូវ និងស្មារតីចូលរួមចំពោះសង្គមជាងពេលមុន។

* សន្តិភាព ត្រូវការកម្លាំងការពារ

ពិភពលោកសព្វថ្ងៃ កំពុងស្ថិតក្នុងសភាព ដែលកាន់តែគ្មានភាពប្រាកដប្រជា។ ជម្លោះភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ការប្រកួតប្រជែងអំណាចរវាងមហាអំណាច វិបត្តិសន្តិសុខតំបន់ និងការកើនឡើងនៃការគំរាមកំហែងទាំងបែបប្រពៃណី និងមិនប្រពៃណី កំពុងធ្វើឱ្យប្រទេសជាច្រើន ចាប់ផ្តើមពិនិត្យឡើងវិញ អំពីសមត្ថភាពការពារខ្លួន និងការត្រៀមខ្លួនរបស់ជាតិ។

នៅក្នុងពិភពលោកបែបនេះ ប្រទេសដែលចង់បានសន្តិភាពយូរអង្វែង មិនអាចពឹងផ្អែកតែលើការពឹងលើប្រទេសដទៃ ឬការបួងសួងឱ្យពិភពលោកស្ងប់ស្ងាត់នោះទេ។ សន្តិភាព ត្រូវការកម្លាំងការពារ។ ហើយកម្លាំងការពារ ក៏មិនមែនសំដៅតែលើអាវុធទំនើប ឬកម្លាំងយោធាប៉ុណ្ណោះដែរ ប៉ុន្តែថែមទាំងសំដៅទៅលើពលរដ្ឋដែលមានវិន័យ មានការត្រៀមខ្លួន និងមានស្មារតីការពារជាតិផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក បានបង្ហាញជាញឹកញាប់ថា ប្រទេសដែលខ្សោយក្នុងការរៀបចំសមត្ថភាពការពារខ្លួន ជាញឹកញាប់ ក្លាយជាប្រទេសដែលងាយរងសម្ពាធ ឬរងការគំរាមកំហែងពីខាងក្រៅ។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រទេសដែលមានការត្រៀមខ្លួនល្អ និងមានពលរដ្ឋដែលយល់អំពីកាតព្វកិច្ចចំពោះជាតិ ជាធម្មតាអាចរក្សាស្ថិរភាព និងសន្តិភាពរបស់ខ្លួនបានយូរអង្វែងជាង។

សម្រាប់កម្ពុជា ដែលធ្លាប់ឆ្លងកាត់ប្រវត្តិសាស្ត្រឈឺចាប់នៃសង្គ្រាម និងការបាត់បង់សន្តិភាពអស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍, ការរៀបចំប្រព័ន្ធកាតព្វកិច្ចយោធា អាចត្រូវបានមើលឃើញថា ជាការរៀបចំសមត្ថភាពការពារសន្តិភាព មិនមែនជាការរៀបចំសម្រាប់សង្គ្រាមនោះទេ។ និយាយម្យ៉ាងទៀត កាតព្វកិច្ចយោធា អាចត្រូវបានយល់ថា ជាផ្នែកមួយនៃយុទ្ធសាស្ត្រការពារជាតិរយៈពេលវែង ដែលមានគោលបំណងធានាថា កម្ពុជា មានទាំងកម្លាំងការពារ និងធនធានមនុស្សគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីរក្សាសន្តិភាព អធិបតេយ្យភាព និងស្ថិរភាពរបស់ខ្លួន ក្នុងពិភពលោក ដែលកាន់តែគ្មានភាពមិនប្រាកដប្រជា។

* សិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ច ត្រូវដើរជាមួយគ្នា

នៅក្នុងរដ្ឋទំនើប ពលរដ្ឋមិនត្រឹមតែមានសិទ្ធិប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏មានកាតព្វកិច្ចផងដែរ។ សិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ច គឺជាផ្នែកពីរដែលត្រូវដើរជាមួយគ្នា ដើម្បីធានាថា សង្គមមួយអាចដំណើរការបានដោយស្ថិរភាព និងមានរបៀបរៀបរយ។ ពលរដ្ឋគ្រប់រូប តែងចង់ឱ្យរដ្ឋការពារសន្តិសុខ ការពារទឹកដី ការពារសន្តិភាព និងធានាស្ថិរភាពសង្គម។ ប៉ុន្តែការការពារទាំងនេះ មិនអាចកើតឡើងដោយស្វ័យប្រវត្តិឡើយ ប្រសិនបើពលរដ្ឋខ្លួនឯង មិនចូលរួមទទួលខុសត្រូវចំពោះជាតិ និងសង្គមវិញ។

នៅក្នុងន័យនេះ កាតព្វកិច្ចយោធា អាចត្រូវបានមើលឃើញថា ជាទម្រង់មួយនៃការចូលរួមរបស់ពលរដ្ឋ ក្នុងការការពារជាតិ និងការពារសន្តិភាពរួម។ វាបង្ហាញថា ការការពារប្រទេស មិនមែនជាភារកិច្ចរបស់កងទ័ព ឬរដ្ឋតែម្នាក់ឯងទេ ប៉ុន្តែជាការទទួលខុសត្រូវរួមរបស់ពលរដ្ឋទាំងមូល។ ជាក់ស្តែង នៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន កាតព្វកិច្ចយោធា ត្រូវបានគេចាត់ទុកថា ជាផ្នែកមួយនៃស្មារតីពលរដ្ឋ ព្រោះវាបង្រៀនឱ្យមនុស្សម្នាក់ យល់ថាការរស់នៅក្នុងសង្គម មិនមែនមានតែការទទួលផលប្រយោជន៍ពីរដ្ឋប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ត្រូវមានការលះបង់ និងការចូលរួមសម្រាប់ផលប្រយោជន៍រួមផងដែរ។ នេះហើយជាអត្ថន័យជ្រាលជ្រៅបំផុតនៃពាក្យថា «កាតព្វកិច្ចយោធា» ពីព្រោះ វាមិនមែនគ្រាន់តែជាកាតព្វកិច្ចចំពោះរដ្ឋប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាកាតព្វកិច្ចចំពោះសង្គម ចំពោះសន្តិភាព និងចំពោះអនាគតរបស់ជាតិផងដែរ។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖ កាតព្វកិច្ចយោធា គឺជាការកសាងជាតិ

ជាតិមួយ មិនអាចខ្លាំង ដោយសារមានអាវុធទំនើបប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែដោយសារមានពលរដ្ឋ ដែលយល់ថា ការការពារជាតិ គឺជាកាតព្វកិច្ច និងការទទួលខុសត្រូវរបស់ខ្លួន។ កម្លាំងពិតប្រាកដរបស់ប្រទេសមួយ មិនស្ថិតត្រឹមនៅលើចំនួនអាវុធ ឬទំហំកងទ័ពប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅលើគុណភាពមនុស្ស វិន័យសង្គម និងស្មារតីរួមរបស់ពលរដ្ឋ។ ក្នុងន័យនេះ កាតព្វកិច្ចយោធា មិនគួរ ត្រូវបានមើលឃើញត្រឹមជាការហ្វឹកហាត់បែបយោធាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាផ្នែកមួយនៃការកសាងមនុស្ស និងការកសាងជាតិ។ វាជាការបណ្តុះឱ្យយុវជនរៀនអំពីវិន័យ ការលះបង់ ការងារជាក្រុម និងការយល់ដឹងថា សន្តិភាព និងស្ថិរភាពជាតិ មិនមែនជារឿងដែលអាចរក្សាបានដោយគ្មានការត្រៀមខ្លួននោះឡើយ។

កាតព្វកិច្ចយោធា អាចមិនផ្លាស់ប្តូរពិភពលោកទាំងមូល ប៉ុន្តែវាអាចផ្លាស់ប្តូរយុវជនម្នាក់ ឱ្យក្លាយជាពលរដ្ឋដែលមានវិន័យ មានទំនួលខុសត្រូវ និងស្គាល់តម្លៃនៃពាក្យថា «ជាតិ»។ ហើយនៅក្នុងពិភពលោក ដែលកាន់តែគ្មានភាពមិនប្រាកដប្រជាថែមទៀតនេះ ប្រទេសដែលមានពលរដ្ឋបែបនេះ ទើបជាប្រទេសដែលអាចការពារសន្តិភាព អធិបតេយ្យភាព និងអនាគតរបស់ខ្លួនបានយូរអង្វែង៕