(ភ្នំពេញ)៖ លោកសាស្ត្រាចារ្យ ផាន់ វណ្ណរ័ត្ន អគ្គព្រះរាជអាជ្ញារងនៃមហាអយ្យការអមតុលាការកំពូល បានឲ្យដឹងថា នៅក្នុងរយៈពេល ៥ ទៅ ៦ ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ពិភពលោកទាំងមូល រួមទាំងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បាននិងកំពុងឆ្លងកាត់របត់សេដ្ឋកិច្ចដ៏ខ្មៅងងឹតបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រទំនើប។ វិបត្តិសកលដែលកើតឡើងជាន់ៗគ្នា បានបង្កើតជាព្យុះសេដ្ឋកិច្ចដ៏ខ្លាំងក្លា បោកបក់បំផ្លាញក្តីសង្ឃឹម និងការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់អ្នកវិនិយោគ និងអាជីវករគ្រប់កម្រិត ក្នុងនោះវិស័យទេសចរណ៍ដែលធ្លាប់ជា «មាសបៃតង» របស់ជាតិ បានរងការវាយប្រហារធ្ងន់ធ្ងរជាងគេ។

១៖ ព្យុះវិបត្តិជាន់គ្នា៖ ពីជំងឺរាតត្បាត ដល់ភ្លើងសង្គ្រាម
សេដ្ឋកិច្ចទូទៅបានចាប់ផ្តើមដួលរំលំជាបន្តបន្ទាប់ដោយសារខ្សែសង្វាក់នៃវិបត្តិ៖
* វិបត្តិជំងឺកូវីដ-១៩៖ បានធ្វើឱ្យពិភពលោកទាំងមូលត្រូវបិទច្រកព្រំដែន ការធ្វើដំណើរត្រូវកាត់ផ្តាច់ អាជីវកម្មទេសចរណ៍ស្ទើរតែទាំងស្រុងត្រូវគាំងដំណើរការ។
* សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន៖ វិបត្តិនេះបានរុញច្រានតម្លៃប្រេងឥន្ធនៈ អតិផរណា និងតម្លៃទំនិញគ្រប់មុខឱ្យហក់ឡើងខ្ពស់កប់ពពក ដែលធ្វើឱ្យកម្លាំងទិញ និងកញ្ចប់ថវិកាសម្រាប់ការកម្សាន្តរបស់ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិត្រូវរួមតូច។
* វិបត្តិនៅមជ្ឈិមបូព៌ា និងស្រមោលអតីតកាល៖ អស្ថិរភាពនយោបាយសកល បានធ្វើឱ្យលំហូរភ្ញៀវទេសចរធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុក។ ជាងនេះទៅទៀត សម្រាប់អាជីវកម្មខ្លះដែលធ្លាប់បានរងឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានតាំងពីដំណាក់កាលជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ នាអតីតកាលមកនោះ គឺប្រៀបដូចជាការបន្ថែមបន្ទុកទៅលើរបួសចាស់ ដែលមិនទាន់ជាសះស្បើយទាំងស្រុង។

២៖ ការប៉ាន់ស្មានខុសយុទ្ធសាស្ត្រ៖ ការសម្រេចចិត្តលើគម្រោងសណ្ឋាគារថ្មី
នៅក្នុងសហគ្រិនភាព ការមើលឃើញឱកាសក្នុងវិបត្តិ គឺជាភាពក្លាហាន។ ខ្ញុំ និងភរិយា ក៏ដូចជាអ្នកវិនិយោគជាច្រើនទៀតដែរ បានបង្កើតកំហុសយុទ្ធសាស្ត្រមួយដោយសារការវាយតម្លៃស្ថានភាពសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនខុស។ យើងធ្លាប់គិតថា សង្គ្រាមមួយនេះនឹងបញ្ចប់ទៅក្នុងរយៈពេលខ្លី ហើយនៅពេលវិបត្តិកូវីដ-១៩ ត្រូវបានធូរស្រាល វិស័យទេសចរណ៍នឹងងើបឡើងវិញភ្លាមៗ។

ដោយសារក្តីសង្ឃឹមនេះ យើងបានសម្រេចចិត្តបោះទុនសាងសង់សណ្ឋាគារថ្មីមួយ ដើម្បីត្រៀមខ្លួនទទួលភ្ញៀវទេសចរក្រោយយុគសម័យកូវីដ។ ប៉ុន្តែ តថភាពជាក់ស្តែងគឺផ្ទុយស្រឡះ៖
* សង្គ្រាមអូសបន្លាយមិនចេះចប់ វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចកាន់តែជ្រៅទៅៗ។ សណ្ឋាគារថ្មីដែលសាងសង់ជិតរួចរាល់មិនត្រឹមតែមិនអាចបើកដំណើរការបានប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងបានក្លាយជាបន្ទុកបំណុល និងការចំណាយយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ អ្វីដែលកាន់តែខ្លោចចិត្តជាងនេះទៅទៀត សូម្បីតែសណ្ឋាគារ ៧ និងអាជីវកម្មចាស់ៗផ្សេងទៀតដែលធ្លាប់ដំណើរការ និងបានពុះពារឆ្លងកាត់ការលំបាកតាំងពីដំណាក់កាលជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ក៏ត្រូវបានបង្ខំចិត្តបិទទ្វារជាបន្តបន្ទាប់ ដោយសារតែការខាតបង់ជង់គ្នាគ្រប់ទិសទី។

៣៖ ឥទ្ធិពលដូមីណូ (Domino Effect)៖ គ្មាននរណាម្នាក់អាចនៅលីវបានឡើយ
ការខាតបង់ និងការដួលរំលំនេះ បើមើលមួយភ្លែត ហាក់ដូចជាកើតឡើងតែចំពោះគ្រួសាររបស់ខ្ញុំ ឬអាជីវកម្មផ្ទាល់ខ្លួនរបស់សហគ្រិនម្នាក់ៗប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែនៅក្នុងប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច អាជីវកម្មទាំងអស់មានទំនាក់ទំនងគ្នាដូចជាល្បែងដូមីណូ (Domino) អញ្ចឹង៖

* ខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ត្រូវកាត់ផ្តាច់៖ នៅពេលសណ្ឋាគារមួយត្រូវបិទទ្វារ ដៃគូរកស៊ីពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ចាប់ផ្តើមរងគ្រោះតៗគ្នា៖ ចាប់តាំងពីអ្នកផ្គត់ផ្គង់បន្លែត្រីសាច់ ក្រុមហ៊ុនដឹកជញ្ជូន ក្រុមជាងម៉ៅការសំណង់ ក្រុមហ៊ុនផ្គត់ផ្គង់គ្រឿងសង្ហារិម រហូតដល់បុគ្គលិករាប់រយនាក់ត្រូវបាត់បង់ការងារធ្វើ។
* ការធ្លាក់ចុះនៃលំហូរសាច់ប្រាក់ក្នុងសង្គម៖ នៅពេលមនុស្សភាគច្រើនបាត់បង់ចំណូល ការចំណាយទូទៅក្នុងសង្គមក៏ត្រូវកាត់បន្ថយ ដែលធ្វើឱ្យអាជីវកម្មខ្នាតតូច និងមធ្យមផ្សេងទៀតត្រូវស្ងាត់ជ្រងំតាមៗគ្នា។
* ផលប៉ះពាល់ដល់ចំណូលរដ្ឋ៖ ប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច និងរដ្ឋាភិបាល គឺជាអ្នកទទួលផលចុងក្រោយនៃខ្សែសង្វាក់នេះ។ នៅពេលអាជីវកម្មស្ទះការរកស៊ី មិនអាចបង្កើតប្រាក់ចំណេញ នោះចំណូលពន្ធដាររបស់រដ្ឋក៏ត្រូវធ្លាក់ចុះ ចរន្តសេដ្ឋកិច្ចជាតិទាំងមូលក៏ជួបការយឺតយ៉ាវ។

៤៖ ក្នុងគ្រាក្រ ទើបស្គាល់ចិត្តមនុស្ស៖ តម្រងជីវិតដែលជម្រុះ «មនុស្សក្លែងក្លាយ»
នៅក្នុងភាពងងឹតនៃវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច អ្វីដែលយើងទទួលបានមកវិញ មិនមែនមានតែការខាតបង់ទឹកប្រាក់នោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជា «មេរៀនចិត្តមនុស្ស» ដ៏មានតម្លៃបំផុត។ ចាស់បុរាណលោកពោលមិនខុសឡើយ៖ «មាសល្អមើលក្នុងភ្លើង មិត្តល្អមើលក្នុងគ្រាក្រ»។

វិបត្តិមួយនេះបានដើរតួជាតម្រងជីវិត ជួយឱ្យយើងមើលឃើញកាន់តែច្បាស់ថា៖ នរណាជាមនុស្សល្អពិតប្រាកដដែលនៅក្បែរយើង និងនរណាជាមនុស្សក្លែងក្លាយ (Fake People) ដែលមកក្បែរយើងតែក្នុងពេលយើងមានបាន។

ការពិតនេះអាចធ្វើឱ្យយើង «ឈឺចាប់» ប៉ុន្តែវាបានធ្វើឱ្យយើង «រឹងមាំ» ជាងមុន។ យើងនឹងមិនចំណាយពេល ឬឱ្យតម្លៃទៅលើមនុស្សក្លែងក្លាយទាំងនោះទៀតឡើយ។ កុំអស់សង្ឃឹមនឹងចិត្តមនុស្ស ព្រោះនៅលើលោកនេះ មនុស្សល្អៗជាច្រើននៅមានរាប់មិនអស់ ដែលពួកគាត់កំពុងរង់ចាំរាប់អាន ចែករំលែក និងដើរលើផ្លូវដ៏ត្រឹមត្រូវជាមួយយើងនៅថ្ងៃខាងមុខ។

៥៖ ពន្លឺក្នុងភាពងងឹត៖ «ទេវតាមិនបិទផ្លូវមនុស្សប្រឹងប្រែងឡើយ»
ទោះបីជាការខាតបង់មានទំហំធំធេង និងហត់នឿយយ៉ាងណាក៏ដោយ មេរៀនដ៏សំខាន់បំផុតដែលខ្ញុំបានរៀនសូត្រពីវិបត្តិនេះគឺ៖ «ទោះជាជួបឧបសគ្គធំប៉ុនណាក៏ដោយ ក៏វាមិនមែនជាផ្លូវទាល់នោះដែរ»។

ក្នុងនាមជាអ្នកប្រយុទ្ធនៅលើសមរភូមិសេដ្ឋកិច្ច អ្វីដែលយើងត្រូវរក្សាឱ្យបានល្អបំផុតនៅពេលនេះ គឺសុខភាពផ្លូវកាយ (ជាកម្លាំងថាមពលដើម្បីបន្តដំណើរ) និងសុខភាពផ្លូវចិត្ត (ជារបាំងការពារ និងពន្លឺបញ្ញាដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហា)។ ចាស់បុរាណលោកតែងពោលថា «ទេវតាមិនដែលបិទផ្លូវមនុស្សដែលខិតខំប្រឹងប្រែងនោះទេ»។ ទ្វារមួយបិទ ទ្វារមួយទៀតនឹងបើក អោយតែយើងមិនលះបង់ក្តីសង្ឃឹម។

រីឯចំពោះសេដ្ឋកិច្ចជាតិវិញ មិនខុសពីវិស័យឯកជនឡើយ ទោះបីជារដ្ឋត្រូវបាត់បង់ចំណូលពន្ធមួយផ្នែកពីវិស័យទេសចរណ៍ ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលក៏មិនខ្វះយុទ្ធសាស្ត្រ និងមធ្យោបាយក្នុងការស្តារ និងស្វែងរកប្រភពចំណូលថ្មីៗនោះដែរ ឱ្យតែយើងទាំងអស់គ្នារួមកម្លាំងគ្នាប្រឹងប្រែង និងបត់បែនតាមកាលៈទេសៈ។

៦៖ ស្មារតីតស៊ូ៖ មេរៀនព្រំដែន និងការដណ្តើមយកជោគជ័យមកវិញ
សូមបងប្អូនអាជីវករ សហគ្រិន និងប្រជាជនទាំងអស់ រក្សាស្មារតីតស៊ូ និងមានក្តីសង្ឃឹមជានិច្ច។ ជីវិតរកស៊ីក៏មិនខុសពីកិច្ចការការពារជាតិ និងទឹកដីនោះដែរ។
សូមក្រឡេកទៅមើលប្រវត្តិសាស្ត្រនៃជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ៖ ទោះបីជាមានដំណាក់កាលខ្លះ គេអាចមកឈ្លានពាន ឬយកដីរបស់យើងទៅក្នុងពេលណាមួយក៏ដោយ ក៏ស្មារតីខ្មែរមិនដែលចុះចាញ់ឡើយ។ យើងត្រូវតែអត់ធ្មត់ ក្រវាត់ចង្កេះ តស៊ូតាមគ្រប់មធ្យោបាយ ទាំងយុទ្ធសាស្ត្រ ច្បាប់ និងការទូត រហូតដល់យើងអាចការពារ និងយកទឹកដីរបស់យើងមកវិញបានជាដាច់ខាត!

នៅក្នុងសមរភូមិសេដ្ឋកិច្ចបច្ចុប្បន្នក៏ដូចគ្នាដែរ៖
* ថ្ងៃនេះយើងអាចនឹងដួល... ប៉ុន្តែថ្ងៃស្អែកយើងនឹងក្រោកឈរ!
* ថ្ងៃនេះយើងអាចនឹងបាត់បង់... ប៉ុន្តែយើងត្រូវតែតស៊ូគ្រប់មធ្យោបាយ ដើម្បីដណ្តើមយកភាពជោគជ័យ និងសេដ្ឋកិច្ចរបស់យើងមកវិញឱ្យបានទ្វេដង!
សូមចូលរួមចែករំលែកដើម្បីបង្កើតកម្លាំងចិត្ត៖
១៖ ចុះបងប្អូនវិញ? ក្នុងរយៈពេល ៥-៦ ឆ្នាំនៃវិបត្តិជើងក្អែកនេះ តើបងប្អូនបានបាត់បង់អ្វីខ្លះ ហើយទទួលបានមេរៀនជីវិត ឬស្គាល់ចិត្តមនុស្សជុំវិញខ្លួនច្បាស់កម្រិតណា? សូមបញ្ចេញមតិ និងចែករំលែករឿងរ៉ាវរបស់បងប្អូននៅខាងក្រោមនេះ ដើម្បីផ្តល់ជាកម្លាំងចិត្តឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមក។ យើងមិនមែនដើរលើផ្លូវដ៏លំបាកនេះតែម្នាក់ឯងនោះទេ!
២៖ គេថា ‘ចង់ដឹងមិត្តល្អ ឬមិនល្អ គឺមើលក្នុងគ្រាក្រ’។ តើបងប្អូនធ្លាប់ឆ្លងកាត់អារម្មណ៍ឈឺចាប់ដោយសារ ‘មនុស្សក្លែងក្លាយ’ ហក់ចេញពីជីវិតក្នុងពេលយើងធ្លាក់កូដ ហើយបែរជាជួប ‘មនុស្សល្អពិត’ ហុចដៃមកជួយក្នុងពេលមិននឹកស្មានដល់ដែរឬទេ? បើធ្លាប់... តើបងប្អូនឆ្លងកាត់វាដោយរបៀបណា?
៣៖ សង្គ្រាមមិនទាន់ចប់ យុទ្ធជនមិនត្រូវទម្លាក់អាវុធឡើយ! បើអ្នកជឿជាក់ថា ‘ទេវតាមិនបិទផ្លូវមនុស្សប្រឹងប្រែង’ ហើយប្តេជ្ញាចិត្តថានឹងក្រោកឈរតស៊ូដណ្តើមជោគជ័យមកវិញឱ្យបាន ទោះដួលប៉ុន្មានដងក៏ដោយ... សូមចុច Share អត្ថបទនេះ និងវាយពាក្យថា «តស៊ូដើម្បីជោគជ័យ!» ម្នាក់មួយមក ដើម្បីជាសាក្សីនៃក្តីសង្ឃឹមរបស់យើង!៕