(ភ្នំពេញ)៖ តាមរយៈបណ្ដាញព័ត៌មាន Fresh News លោកបណ្ឌិត ញិល រដ្ឋា អ្នកជំនាញភូមិសាស្ត្រនយោបាយ បានលើកឡើងថា នៅក្នុងបរិបទនៃអធិបតេយ្យភាពជាតិ និងសន្តិសុខដែនដី ផែនទីមិនមែនគ្រាន់តែជាក្រដាសគំនូរភូមិសាស្ត្រ ឬជាឧបករណ៍សម្រាប់តម្រង់ទិសដៅនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជា «អាវុធការទូត និងជាបន្ទាត់បន្ទាយយុទ្ធសាស្ត្រដ៏ស្រួចស្រាវបំផុត»។

បន្ថែមពីនេះលោកបណ្ឌិត ក៏បានបញ្ជាក់ថា ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃវិវាទព្រំដែនរវាងកម្ពុជា និងសៀម(ថៃ) ជុំវិញតំបន់ប្រាសាទព្រះវិហារ គឺជាឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែង និងជានិមិត្តរូបនៃ «សង្គ្រាមផែនទី» ដែលនៅលើសមរភូមិនេះ វិទ្យាសាស្ត្រកាតូក្រាហ្វិក (គំនូរផែនទី) នៃមាត្រដ្ឋាន និងគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិ ត្រូវបានយកមកក្រឡុកបង្កើតជាល្បែងនយោបាយ និងយុទ្ធសាស្ត្រការពារជាតិយ៉ាងស្វិតស្វាញ។

១. ប្រវត្តិ និងការប្រើប្រាស់សាកល៖ គ្រឹះគណិតវិទ្យានៃអធិបតេយ្យភាព
ប្រព័ន្ធកាតូក្រាហ្វិកសកល (ដូចជាប្រព័ន្ធស្តង់ដារសូវៀត SK-42/SK-95 ឬប្រព័ន្ធបំបែកសន្លឹកបែប Gauss-Kruger Projection) បានកំណត់ចំណាត់ថ្នាក់ផែនទីយ៉ាងតឹងរ៉ឹងទៅតាមមុខងារចម្ងាយ និងទំហំភាគបែង ដោយបែងចែកដាច់ស្រឡះរវាងយុទ្ធសាស្ត្រម៉ាក្រូ និងយុទ្ធវិធីវាល៖

- ក្រុមផែនទីយុទ្ធសាស្ត្រ និងទិដ្ឋភាពទូទៅ (១/២០០,០០០ ដល់ ១/១,០០០,០០០)៖ ប្រើប្រាស់សម្រាប់រូបភាពម៉ាក្រូកម្រិតជាតិ និងការសិក្សាពីភូមិសាស្ត្រនយោបាយ (Geopolitics)។ នៅក្នុងខ្នាតមាត្រដ្ឋាន ១/២០០,០០០ នេះ រាល់ទំហំ ១សង់ទីម៉ែត្រ លើក្រដាសផែនទី គឺស្មើនឹង ២គីឡូម៉ែត្រ (២,០០០ម៉ែត្រ) នៅលើដីជាក់ស្តែង ដោយមានកម្រិតភាពច្បាស់នៃគំនូស (១មីលីម៉ែត្រលើផែនទី) ស្មើនឹង ២០០ម៉ែត្រលើដីពិត។

- ក្រុមផែនទីភូមិសាស្ត្រដីគោក (១/១០,០០០ ដល់ ១/១០០,០០០)៖ ប្រើប្រាស់សម្រាប់យុទ្ធសាស្ត្រការពារជាតិ ការហែទ័ព និងកំណត់ព្រំប្រទល់រដ្ឋបាលខេត្ត/ស្រុក។ ឧទាហរណ៍ មាត្រដ្ឋាន ១/៥០,០០០ មានផលធៀប ១សង់ទីម៉ែត្រ = ៥០០ម៉ែត្រ លើដីពិត និងមានកម្រិតភាពច្បាស់លម្អិតខ្ពស់រហូតដល់ ៥០ម៉ែត្រ លើដី (ពោលគឺខ្លាំងជាងខ្នាតប្រវត្តិសាស្ត្ររហូតដល់៤ដង)។

នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រជម្លោះខ្មែរ-សៀម ឫសគល់នៃសង្គ្រាមនេះបានចាប់ផ្តើមឡើងពីការអនុវត្តប្រព័ន្ធកាតូក្រាហ្វិកទាំងនេះ នៅក្នុងសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម ឆ្នាំ ១៩០៤ (១៣ កុម្ភៈ ១៩០៤) និង ១៩០៧។ មាត្រា ៣ នៃសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៩០៤ បានចែងឲ្យប្រើប្រាស់ «ខ្សែបែងចែកទឹកធម្មជាតិ» (Watershed Line) នៅលើជួរភ្នំដងរែក ដែលជាទ្រឹស្តីធម្មជាតិ។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែងនាសម័យនោះ ភាគីសៀមខ្វះបច្គេកទេស គណៈកម្មការចម្រុះក៏បានយល់ព្រមឱ្យមន្ត្រីភូមិសាស្ត្របារាំងជាអ្នកវាស់វែង និងគូរផែនទីចំនួន១១សន្លឹក ក្នុងឆ្នាំ១៩០៧ ដែលក្នុងនោះរួមមាន «ផែនទីសន្លឹកដងរែក» ឬ «ផែនទីឧបសម្ព័ន្ធទី១» (Annex I Map) ក្នុងខ្នាតមាត្រដ្ឋាន ១/២០០,០០០ (១សង់ទីម៉ែត្រ= ២គីឡូម៉ែត្រ)។

ផែនទីនេះមានការប្រែប្រួលបច្ចេកទេសដោយគូរវាងខ្សែព្រំដែនចេញពីខ្សែបែងចែកទឹកពិតប្រាកដ ដោយដាក់បញ្ចូលប្រាសាទព្រះវិហារមកក្នុងទឹកដីកម្ពុជា។ នៅពេលបារាំងប្រគល់ទិន្នន័យនេះជូនរដ្ឋាភិបាលសៀមក្នុងឆ្នាំ១៩០៨ ភាគីសៀមបានទទួលយក និងយកទៅប្រើប្រាស់ដោយស្ងប់ស្ងាត់ និងគ្មានការតវ៉ាឡើយ (Estoppel) ក្នុងរយៈពេលរាប់សិបឆ្នាំ ដែលនេះបានបំប្លែងផែនទីបច្ចេកទេសឱ្យទៅជា «ឯកសារចងកាតព្វកិច្ចច្បាប់អន្តរជាតិ» ជំនួសអត្ថបទសន្ធិសញ្ញាដើម។

២. ចំណុចខ្លាំង-ចំណុចខ្សោយ៖ ទ្រឹស្តីដីជាក់ស្តែង ទល់នឹងគតិយុត្តក្រដាសសង្គ្រាមផែនទីឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យឃើញពីការជល់គ្នារវាងចំណុចខ្លាំង និងចំណុចខ្សោយនៃប្រព័ន្ធផែនទីនីមួយៗ៖

ក. ផែនទីឧបសម្ព័ន្ធទី ១ (មាត្រដ្ឋាន ១/២០០,០០០)

- ចំណុចខ្លាំង (ខែលការពារច្បាប់)៖ មានតម្លៃគតិយុត្តខ្ពស់បំផុតនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។ វាជាឯកសារទ្វេភាគីដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយការអនុវត្តជាក់ស្តែង (Effectivités) យោងតាមសាលក្រមតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ឆ្នាំ១៩៦២។ គោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិ Estoppel (ការបដិសេធមិនឱ្យដើរហើរក្រឡាស់សម្តី) បានធ្វើឱ្យចំណុចនេះក្លាយជាមហាកំពែងការពារអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា។

- ចំណុចខ្សោយ (កំហុសបច្ចេកទេស)៖ ដោយសារវាជាផែនទីមាត្រដ្ឋានតូច (ផលធៀប ១សង់ទីម៉ែត្រ = ២គីឡូម៉ែត្រលើដី) វាមានកម្រិតនៃការសម្រួលព័ត៌មានលម្អិត (Generalization) ខ្ពស់ បង្កឱ្យមាន «កំហុសរង្វាស់ និងការខូចទ្រង់ទ្រាយ» (Cartographic Distortions) នៃខ្សែរលកកម្ពស់ដី បើធៀបនឹងបច្ចេកវិទ្យាផ្កាយរណបទំនើប។ តាមទ្រឹស្តីគំនូរផែនទី រាល់កំហុសឆ្គងត្រឹម ១មីលីម៉ែត្រលើក្រដាសនៃផែនទីខ្នាតនេះ នឹងបង្កើតឱ្យមានគម្លាតខុសគ្នានៅលើដីរហូតដល់ ២០០ម៉ែត្រ។

ខ. ផែនទីស៊េរីថ្មី L7017 របស់ថៃ (មាត្រដ្ឋាន ១/៥០,០០០)

- ចំណុចខ្លាំង (យុទ្ធវិធីដីជាក់ស្តែង)៖ មានភាពលម្អិត និងត្រឹមត្រូវខ្ពស់ខ្លាំង ដោយសារវាជាផែនទីមាត្រដ្ឋានធំជាងមុន ៤ ដង (១សង់ទីម៉ែត្រ= ៥០០ម៉ែត្រ ឬ ១មីលីម៉ែត្រ= ៥០ម៉ែត្រលើដី) ដើរស្របតាមវណ្ឌទម្រង់ដី (Contours) និងខ្សែបែងចែកទឹកពិតប្រាកដ។ វាជាឧបករណ៍ដ៏មានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់វិស័យយោធាក្នុងការដាក់ពង្រាយកម្លាំង និងយុទ្ធសាស្ត្រវាល។

- ចំណុចខ្សោយ (មោឃភាពផ្លូវច្បាប់)៖ វាជា «ផែនទីឯកតោភាគី» (Unilateral Map) ដែលគូរឡើងដោយគ្មានការព្រមព្រៀងពីប្រទេសជិតខាង។ តាមច្បាប់អន្តរជាតិ ផែនទីប្រភេទនេះគ្មានតម្លៃគតិយុត្តក្នុងការយកមកកែប្រែ ឬលុបលាងសន្ធិសញ្ញាព្រំដែនប្រវត្តិសាស្ត្រឡើយ។

៣. មាត្រដ្ឋានក្នុងយោធា និងនយោបាយ៖ ល្បែងបន្លំ និងយុទ្ធសាស្ត្រការទូតនៅក្នុងឆាកនយោបាយ និងយោធា ភាគីថៃបានព្យាយាមប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រ «ជំនួសមាត្រដ្ឋាន» ដើម្បីបម្រើផលប្រយោជន៍ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងវិបត្តិផ្ទៃក្នុងរបស់ខ្លួន។

ក. សមរភូមិទី១៖ សាលក្រមតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ឆ្នាំ១៩៦២
នៅឆ្នាំ១៩៥៤ ថៃបានបញ្ជូនទ័ពមកកាន់កាប់ប្រាសាទព្រះវិហារ។ ក្រោមព្រះរាជកិច្ចដឹកនាំរបស់ព្រះបាទសម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ កម្ពុជាបានដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅកាន់តុលាការ ICJ នៅទីក្រុងឡាអេ ក្នុងឆ្នាំ១៩៥៩។

សាលក្រមថ្ងៃទី១៥ មិថុនា ១៩៦២៖ តុលាការ ICJ បានសម្រេចក្នុងសំឡេង៩ទល់នឹង៣ ថា ប្រាសាទព្រះវិហារស្ថិតនៅក្នុងទឹកដីក្រោមអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា ដោយសំអាងថា ថៃបានទទួលស្គាល់ផែនទីឧបសម្ព័ន្ធទី១ រួចទៅហើយតាមរយៈការរក្សានូវភាពស្ងៀមស្ងាត់ (Qui tacet consentire videtur - អ្នកដែលស្ងៀមស្ងាត់ គឺយល់ព្រម)។

ខ. សមរភូមិទី២៖ ការចុះបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោក និងជម្លោះឆ្នាំ ២០០៨-២០១១

នៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ជម្លោះឆ្នាំ២០០៨-២០១១ នៅពេលកម្ពុជាស្នើដំឡើងឋានៈប្រាសាទព្រះវិហារជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការ UNESCO ភាគីថៃបានលើកយកផែនទីមាត្រដ្ឋាន ១/៥០,០០០ (L7017) មកធ្វើជាសំអាង ដោយព្យាយាមរុញច្រានខ្សែព្រំដែនឱ្យមកផ្អែកលើខ្សែបែងចែកទឹកធម្មជាតិវិញ។ ល្បែងនយោបាយនៅពីក្រោយយុទ្ធសាស្ត្រនេះគឺ៖

- បង្កើតតំបន់ត្រួតស៊ីគ្នាខុសច្បាប់៖ ការយកមាត្រដ្ឋាន ១/៥០,០០០ (១សង់ទីម៉ែត្រ= ៥០០ម៉ែត្រ) មកលុបលើមាត្រដ្ឋាន ១/២០០,០០០ (១សង់ទីម៉ែត្រ= ២គីឡូម៉ែត្រ) របស់សន្ធិសញ្ញាដើម បានអនុញ្ញាតឱ្យថៃបង្កើត «តំបន់ជម្លោះទំហំ ៤.៦គីឡូម៉ែត្រក្រឡា» នៅជុំវិញប្រាសាទ ដើម្បីរារាំងដំណើរការអភិវឌ្ឍរបស់កម្ពុជា។

- ការប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាបង្ខំដីជាក់ស្តែង៖ នៅក្នុងវិស័យយោធា ផែនទី ១/៥០,០០០ ផ្តល់អំណោយផលដល់ការគ្រប់គ្រងរយៈកម្ពស់ខ្ពស់យុទ្ធសាស្ត្រ។ ថៃបានប្រើប្រាស់ផែនទីលម្អិតខ្នាតតូចនេះដើម្បីដាក់ពង្រាយកងទ័ព និងកម្លាំងសន្តិសុខចូលមកកាន់កាប់ចំណុចខ្ពស់ៗ ដែលនាំទៅដល់ការផ្ទុះអាវុធយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។

ទោះជាយ៉ាងណាក្រោមការដឹកនាំដោយរដ្ឋាភិបាលម្តេចតេជោ យុទ្ធសាស្ត្រការទូតរបស់កម្ពុជាដែលឈរជើងយ៉ាងរឹងមាំលើច្បាប់អន្តរជាតិ បានវាយបកវិញនៅលើសមរភូមិគតិយុត្ត។ នៅក្នុងការប្រកាសសាលក្រមបកស្រាយឡើងវិញកាលពីថ្ងៃទី១១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៣ តុលាការ ICJ បានសម្រេចជាឯកច្ឆន្ទបដិសេធផែនទីឯកតោភាគីរបស់ថៃ ហើយបានបញ្ជាក់ថា សាលក្រមឆ្នាំ១៩៦២ គឺផ្អែកលើខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែននៃផែនទីឧបសម្ព័ន្ធទី១ (មាត្រដ្ឋាន ១/២០០,០០០) ដោយប្រគល់តំបន់ដីទន្ទ្រានទាំងមូលនៃប្រាសាទព្រះវិហារមកឱ្យកម្ពុជា និងបង្គាប់ឱ្យថៃដកកងទ័ពចេញដាច់ខាត។

សន្និដ្ឋាន៖ «សង្គ្រាមផែនទីខ្មែរ-សៀម» គឺជាមេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏មានតម្លៃ ដែលបង្ហាញថា នៅក្នុងសណ្តាប់ធ្នាប់អន្តរជាតិ «ភាពត្រឹមត្រូវខាងបច្ចេកវិទ្យា និងមាត្រដ្ឋានលម្អិតរបស់យោធា ត្រូវតែចុះចាញ់អំណាចគតិយុត្តនៃសន្ធិសញ្ញាផ្លូវច្បាប់»។ ផែនទីឧបសម្ព័ន្ធទី ១ (មាត្រដ្ឋាន ១/២០០,០០០) ទោះបីជាមានកំហុសខុសឆ្គងលក្ខណៈបច្ចេកទេសកាលពី ១២០ ឆ្នាំមុនក៏ដោយ ប៉ុន្តែវាបានក្លាយជាខែលការពារអធិបតេយ្យភាពដែនដីដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតរបស់កម្ពុជា។ ប្រទេសជាតិមួយអាចការពារទឹកដីបាន មិនមែនដោយសារការរត់តាមបច្ចេកវិទ្យាផែនទីដែលគូប្រកួតអាចកែប្រែបានតាមចិត្តនោះទេ គឺការឈរឱ្យបានរឹងមាំនៅលើគ្រឹះនៃច្បាប់អន្តរជាតិ និងការសម្រេចសេចក្តីជាស្ថាពររបស់តុលាការកំពូលអន្តរជាតិ៕