(ភ្នំពេញ)៖ ក្រោយពីកម្ពុជា ប្រកាសជាផ្លូវការ នូវការចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់ «យន្តការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំ» ក្រោមអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីនីតិសមុទ្រ UNCLOS ដើម្បីដោះស្រាយវិវាទដែនសមុទ្រជាមួយថៃ ពេលនេះ ភាគីថៃ ក៏បានចេញសារដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍មួយដែរ។ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃ លោក ស៊ីហាសាក់ ភួងកេតកែវ បានថ្លែងថា ថៃ «បានត្រៀមខ្លួនយ៉ាងពេញលេញ ដើម្បីចាត់វិធានការចាំបាច់ ស្របតាមអនុសញ្ញា UNCLOS»។ សេចក្តីថ្លែងការណ៍នេះ កំពុងបង្កើតសំណួរធំមួយថា៖ តើនេះជាការទទួលស្គាល់ដោយប្រយោលថា វិវាទនេះ បានផ្លាស់ប្តូរពី «ការប្រឈមមុខនយោបាយ» ទៅជា «ដំណើរការច្បាប់អន្តរជាតិ» រួចហើយឬ?

Fresh Exclusive មានអត្ថបទស៊ីជម្រៅមួយជុំវិញបញ្ហានេះ៖

អស់រយៈពេលជាច្រើនខែកន្លងមកនេះ កម្ពុជា បានព្យាយាមបញ្ជូនសារយ៉ាងច្បាស់ទៅកាន់សហគមន៍អន្តរជាតិថា វិវាទដែនសមុទ្រជាមួយថៃ មិនគួរត្រូវបានដោះស្រាយតាមរយៈការបង្ហាញអំណាច សម្ពាធនយោបាយ ឬការបកស្រាយឯកតោភាគីនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាគួរត្រូវបានដោះស្រាយតាមរយៈច្បាប់អន្តរជាតិ សន្ធិសញ្ញាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងយន្តការសន្តិវិធីដែលពិភពលោកទទួលស្គាល់។
ការប្រកាសរបស់សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត នៅថ្ងៃទី២ មិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ ថា កម្ពុជា បានចាប់ផ្តើម «យន្តការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំ» (Compulsory Conciliation) ក្រោមអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីនីតិសមុទ្រ UNCLOS នោះ គឺជាចំណុចបម្លែងដ៏សំខាន់មួយ។ ព្រោះវាមានន័យថា កម្ពុជា បានបម្លែងវិវាទនេះ ពី “ការប្រឈមមុខផ្នែកនយោបាយ” ទៅជា “ដំណើរការច្បាប់អន្តរជាតិ” ជាផ្លូវការ ហើយបាននាំយកបញ្ហានេះ ចូលទៅក្នុងក្របខណ្ឌ ដែលផ្អែកលើសន្ធិសញ្ញា គោលការណ៍ច្បាប់ និងយន្តការដែលសហគមន៍អន្តរជាតិទទួលស្គាល់។

ប៉ុន្តែអ្វីដែលកាន់តែគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ជាងនេះទៅទៀត គឺការឆ្លើយតបពីភាគីថៃ។ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃ លោក ស៊ីហាសាក់ ភួងកេតកែវ បានថ្លែងនៅថ្ងៃទី៣ មិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ ថា៖ «ប្រទេសថៃ បានត្រៀមខ្លួនយ៉ាងពេញលេញ ក្នុងការចាត់វិធានការចាំបាច់ទាំងឡាយ ស្របតាមអនុសញ្ញា UNCLOS ខណៈពេលដូចគ្នានេះ ក៏ផ្តល់អាទិភាពខ្ពស់បំផុតដល់ការការពារផលប្រយោជន៍ជាតិរបស់ថៃ»។

សម្តីនេះ អាចស្តាប់ទៅដូចជាការការពារជំហរជាតិធម្មតា។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងភាសានយោបាយ និងច្បាប់អន្តរជាតិ វាមានពាក្យបង្កប់ដ៏ជ្រាលជ្រៅជាងនោះ។ ព្រោះជាលើកដំបូងហើយ ក្នុងបរិបទនៃវិវាទដែនសមុទ្រនេះ ដែលភាគីថៃ មិនបានបដិសេធយន្តការផ្លូវច្បាប់ដែលកម្ពុជា កំពុងប្រើប្រាស់ឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ទីក្រុងបាងកក បានប្រកាសក្នុងពេលនេះថា ខ្លួន «ត្រៀមខ្លួនស្របតាមអនុសញ្ញា UNCLOS»។

នេះមានន័យថា ទោះបីថៃ នៅតែបន្តបញ្ជាក់នូវភាសាបង្កប់អំពី “ការការពារផលប្រយោជន៍ជាតិ” របស់ខ្លួនក៏ដោយ ប៉ុន្តែពាក្យសម្តីដែលខ្លួនបានប្រើ គឺជាភាសានៃ “ការឆ្លើយតបតាមក្របខណ្ឌច្បាប់អន្តរជាតិ” មិនមែនជាភាសានៃ “ការបដិសេធយន្តការអន្តរជាតិ” នោះទេ។
និយាយម្យ៉ាងទៀត សេចក្តីថ្លែងការណ៍នេះ អាចត្រូវបានមើលឃើញថា ជាការទទួលស្គាល់ដោយប្រយោលមួយថា វិវាទនេះ បានឈានចូលដល់ «ដំណាក់កាលច្បាប់អន្តរជាតិ» រួចហើយ ហើយការប្រកួតប្រជែងរវាងប្រទេសទាំងពីរ កំពុងផ្លាស់ប្តូរពីឆាកនយោបាយ ទៅកាន់ឆាកច្បាប់ ដែលផ្អែកលើ UNCLOS សន្ធិសញ្ញា និងភាពស្របច្បាប់ដែលសហគមន៍អន្តរជាតិទទួលស្គាល់។

*ពីការលុប MoU 2001 ទៅការប្រឈមមុខជាមួយ UNCLOS

អស់រយៈពេលជាង២៥ឆ្នាំកន្លងមកនេះ អនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នា ឆ្នាំ២០០១ បានដើរតួនាទីជាក្របខណ្ឌទ្វេភាគីដ៏សំខាន់ សម្រាប់ការចរចា ការគ្រប់គ្រង និងការស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីលើតំបន់ដែនសមុទ្រត្រួតស៊ីគ្នារវាងកម្ពុជា និងថៃ។ ទោះបីជាការចរចាមិនអាចឈានទៅរកដំណោះស្រាយចុងក្រោយក៏ដោយ ប៉ុន្តែយ៉ាងហោចណាស់ MoU 2001 នៅតែជាយន្តការដែលរក្សា «ទ្វារចរចា» ឱ្យនៅបើកចំហ។

ប៉ុន្តែនៅពេលដែលភាគីថៃ សម្រេចលុបចោល MoU 2001 ដោយខ្លួនឯង វាមានន័យថា ក្របខណ្ឌទ្វេភាគី ដែលធ្លាប់ជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការចរចាអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍ បានចាប់ផ្តើមបាត់បង់សុពលភាពផ្នែកនយោបាយ និងភាពជឿជាក់។ និយាយម្យ៉ាងទៀត នៅពេលដែល «ផ្លូវចរចាទ្វេភាគី» ត្រូវបានបិទ ឬរងការខូចខាតដោយភាគីម្ខាង នោះវិវាទនេះ ជៀសមិនផុតពីការរុញខ្លួនចូលទៅក្នុង «ក្របខណ្ឌច្បាប់អន្តរជាតិ» នោះឡើយ។

ប៉ុន្តែអ្វីដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់ គឺនៅក្នុងស្ថានភាពដែលអាចនាំឱ្យមានការកើនឡើងនៃភាពតានតឹងនេះ កម្ពុជា មិនបានជ្រើសរើសការបង្ហាញអំណាចយោធា ការគំរាមកំហែង ឬការបង្កើនសម្ពាធនយោបាយឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បានជ្រើសរើសអនុសញ្ញា UNCLOS ដែលទាំងកម្ពុជា និងថៃ សុទ្ធតែជារដ្ឋភាគីទទួលស្គាល់ដូចគ្នា។

នេះហើយជាចំណុចដែលធ្វើឱ្យសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃ ក្លាយជាសញ្ញានយោបាយ និងផ្លូវច្បាប់ដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់។ ព្រោះនៅពេលដែលថៃ ប្រកាសថា ខ្លួន «បានត្រៀមខ្លួនស្របតាម UNCLOS” នោះ វាបង្ហាញថា ទីក្រុងបាងកក ក៏កំពុងទទួលស្គាល់ដោយប្រយោលដែរថា UNCLOS បានក្លាយជា “ក្របខណ្ឌកណ្តាល” នៃវិវាទនេះរួចទៅហើយ»។

និយាយម្យ៉ាងទៀត ការប្រកួតប្រជែងរវាងប្រទេសទាំងពីរ កំពុងផ្លាស់ប្តូរពី “ការតស៊ូនយោបាយ” ទៅជា “ការប្រកួតប្រជែងលើភាពស្របច្បាប់”។ ហើយនៅក្នុងឆាកថ្មីនេះ សំណួរសំខាន់ មិនមែនថា “អ្នកណាមានសម្លេងជាតិនិយមខ្លាំងជាង” នោះទេ ប៉ុន្តែគឺថា អ្នកណាអាចឈរនៅលើច្បាប់អន្តរជាតិ និងការទទួលស្គាល់ពីសហគមន៍អន្តរជាតិបានរឹងមាំជាង។

*បញ្ហាមិនមែនត្រឹម «អធិបតេយ្យភាព» ប៉ុន្តែជា «ភាពស្របច្បាប់»

អ្វីដែលកាន់តែគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍នៅក្នុងការវិវត្តថ្មីនៃវិវាទនេះ គឺសូម្បីតែនៅក្នុងប្រទេសថៃខ្លួនឯង ក៏ចាប់ផ្តើមមានសំឡេងព្រមានអំពី «ហានិភ័យផ្លូវច្បាប់» កាន់តែច្បាស់ឡើងផងដែរ។ នេះបង្ហាញថា ការជជែកដេញដោលជុំវិញវិវាទកម្ពុជា–ថៃ នៅពេលនេះ មិនមែនស្ថិតត្រឹមលើអារម្មណ៍ជាតិនិយម ឬការប្រកួតប្រជែងផ្នែកនយោបាយប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែកំពុងឈានចូលដល់សំណួរដ៏ធំបំផុតមួយនៅលើឆាកអន្តរជាតិ នោះគឺ «អ្នកណាកំពុងឈរលើភាពស្របច្បាប់ ដែលអាចទទួលបានការជឿទុកចិត្តពីពិភពលោកបានជាង»។

អ្នកជំនាញផ្នែកសន្តិសុខ និងភូមិសាស្ត្រនយោបាយថៃ លោក Surachart Bamrungsuk បានព្រមានថា ការបោះបង់ចោលផែនទី 1:200,000 ដែលភ្ជាប់ជាមួយសន្ធិសញ្ញាប្រវត្តិសាស្ត្រ គណៈកម្មការខណ្ឌសីមា និងការទទួលស្គាល់ផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិ ហើយងាកទៅប្រើផែនទីឯកតោភាគី 1:50,000 របស់ថៃនោះ អាចធ្វើឱ្យថៃប្រឈមនឹង «អន្ទាក់ច្បាប់» ម្តងទៀត ដូចករណីសាលដីកាតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ឆ្នាំ១៩៦២ និងឆ្នាំ២០១៣។

ការព្រមាននេះ មានន័យជ្រាលជ្រៅជាងការជជែកអំពី «ខ្នាតផែនទី» ទៅទៀត។ ព្រោះនៅក្នុងវិវាទអន្តរជាតិ បញ្ហាសំខាន់ មិនមែនស្ថិតនៅលើថា ផែនទីមួយមានទំហំតូច ឬធំនោះទេ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅលើថា ផែនទីមួយណា មាន «សុពលភាពផ្លូវច្បាប់» និង «ការទទួលស្គាល់ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ»។

និយាយម្យ៉ាងទៀត ផែនទីឯកតោភាគី 1:50,000 របស់ថៃ អាចមានតម្លៃសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ផ្នែកបច្ចេកទេស ឬយោធា ប៉ុន្តែវាមិនអាចមានទម្ងន់ស្មើនឹងផែនទី 1:200,000 ដែលភ្ជាប់ជាមួយសន្ធិសញ្ញាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងត្រូវបានយោងនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រច្បាប់អន្តរជាតិឡើយ។ ហើយនេះហើយជាចំណុចដែលធ្វើឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិ ចាប់ផ្តើមមើលឃើញថា បញ្ហានេះ មិនមែនគ្រាន់តែជាការប្រកែកអំពីព្រំដែនប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាការប្រកួតប្រជែងរវាង «ផែនទីដែលមានការទទួលស្គាល់អន្តរជាតិ» និង «ការបកស្រាយឯកតោភាគី»។

នៅក្នុងបរិបទនេះ កម្ពុជា កំពុងព្យាយាមបង្ហាញទៅកាន់ពិភពលោកថា ការការពារអធិបតេយ្យភាពជាតិ មិនចាំបាច់ត្រូវធ្វើតាមរយៈការគំរាមកំហែង ការបង្ហាញកម្លាំង ឬការបង្កើតការបកស្រាយដោយឯកតោភាគីនោះទេ ប៉ុន្តែអាចធ្វើឡើងតាមរយៈច្បាប់អន្តរជាតិ សន្ធិសញ្ញាប្រវត្តិសាស្ត្រ យន្តការសន្តិភាព និងគោលការណ៍ដែលសហគមន៍អន្តរជាតិទទួលស្គាល់។

ផ្ទុយទៅវិញ ការព្យាយាមរបស់ភាគីថៃ ក្នុងការរំលងផែនទីដែលភ្ជាប់ជាមួយសន្ធិសញ្ញា និងការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ ហើយងាកទៅពឹងផ្អែកលើផែនទីឯកតោភាគីរបស់ខ្លួន កំពុងធ្វើឱ្យមានសំណួរកាន់តែខ្លាំងឡើងថា តើនេះគឺជាការព្យាយាមការពារអធិបតេយ្យភាព ឬជាការព្យាយាមបង្កើតមូលដ្ឋានថ្មីមួយ ដើម្បីពង្រីកការអះអាងរបស់ខ្លួននៅលើទឹកដី និងដែនសមុទ្រដែលមានវិវាទ?

ហើយប្រហែលជានេះហើយ គឺជាចំណុចដែលធ្វើឱ្យជំហររបស់កម្ពុជា នៅក្នុងដំណាក់កាលនេះ កាន់តែមានទម្ងន់នៅចំពោះមុខសហគមន៍អន្តរជាតិ។ ព្រោះខណៈដែលកម្ពុជា កំពុងពឹងផ្អែកលើច្បាប់ សន្ធិសញ្ញា និងយន្តការសន្តិភាព ភាគីថៃវិញ កំពុងប្រឈមនឹងការចោទសួរកាន់តែខ្លាំងឡើងអំពីការបដិសេធឯកសារ និងផែនទីដែលមានសុពលភាពផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិ។

នៅទីបំផុត វិវាទនេះ ប្រហែលមិនត្រឹមតែជាការប្រកួតប្រជែងអំពី “អធិបតេយ្យភាព” ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាការប្រកួតប្រជែងអំពី “ភាពទៀងត្រង់ចំពោះច្បាប់អន្តរជាតិ” ផងដែរ។ ហើយនៅលើឆាកនេះ កម្ពុជា ហាក់កំពុងព្យាយាមបង្ហាញថា អាវុធដ៏មានអំណាចបំផុត មិនមែនជាកម្លាំងយោធា ឬការបកស្រាយឯកតោភាគីនោះទេ ប៉ុន្តែគឺជា “ភាពស្របច្បាប់” ដែលអាចឈរបានយ៉ាងរឹងមាំនៅចំពោះមុខប្រវត្តិសាស្ត្រ និងសហគមន៍អន្តរជាតិ។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន សេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃ លោក Sihasak Phuangketkeow ប្រហែលជាសញ្ញាដ៏សំខាន់បំផុតមួយ នៅក្នុងដំណាក់កាលថ្មីនៃវិវាទដែនសមុទ្រកម្ពុជា–ថៃ។ ព្រោះទោះបីថៃ នៅតែបន្តនិយាយអំពី «ការការពារផលប្រយោជន៍ជាតិ» របស់ខ្លួនក៏ដោយ ប៉ុន្តែការប្រកាសថា «ត្រៀមខ្លួនស្របតាម UNCLOS» បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា វិវាទនេះ មិនអាចស្ថិតនៅត្រឹមក្របខណ្ឌនយោបាយ ឬការបកស្រាយឯកតោភាគីបានទៀតឡើយ ប៉ុន្តែកំពុងឈានចូលទៅក្នុងឆាកច្បាប់អន្តរជាតិ ដែលទាមទារភស្តុតាង សន្ធិសញ្ញា និងភាពស្របច្បាប់ដែលអាចឈរបាននៅចំពោះមុខសហគមន៍អន្តរជាតិ។

នៅក្នុងដំណាក់កាលនេះ កម្ពុជា កំពុងព្យាយាមបង្ហាញទៅកាន់ពិភពលោកថា ការការពារអធិបតេយ្យភាពជាតិ មិនចាំបាច់ត្រូវធ្វើតាមរយៈការគំរាមកំហែង ការបង្ហាញកម្លាំង ឬការបកស្រាយផែនទីដោយឯកតោភាគីនោះទេ ប៉ុន្តែអាចធ្វើឡើងតាមរយៈច្បាប់អន្តរជាតិ សន្ធិសញ្ញាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងយន្តការសន្តិភាពដែលពិភពលោកទទួលស្គាល់។

ផ្ទុយទៅវិញ អ្វីដែលកំពុងធ្វើឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិ ចាប់អារម្មណ៍កាន់តែខ្លាំង គឺការព្យាយាមរបស់ភាគីថៃ ក្នុងការចង់បដិសេធផែនទី 1:200,000 ដែលភ្ជាប់ជាមួយសន្ធិសញ្ញាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងប្រវត្តិសាស្ត្រច្បាប់អន្តរជាតិ ហើយងាកទៅពឹងផ្អែកលើផែនទីឯកតោភាគី 1:50,000 របស់ខ្លួន។ នេះមិនត្រឹមតែជាបញ្ហាបច្ចេកទេសនៃ “ខ្នាតផែនទី” ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាបញ្ហានៃ “សុពលភាពផ្លូវច្បាប់” និង “ភាពជឿជាក់” នៅចំពោះមុខពិភពលោក។

ចំណុចនេះហើយ គឺជាចំណុចដែលកំពុងធ្វើឱ្យរូបភាពរបស់ប្រទេសទាំងពីរ ចាប់ផ្តើមបែកចេញពីគ្នាកាន់តែច្បាស់នៅលើឆាកអន្តរជាតិ៖ ខណៈដែលកម្ពុជា កំពុងបង្ហាញខ្លួនជារដ្ឋមួយដែលព្យាយាមដោះស្រាយវិវាទតាមរយៈច្បាប់ និងយន្តការសន្តិភាព ភាគីថៃវិញ កំពុងត្រូវបានចោទសួរកាន់តែខ្លាំងឡើងថា តើហេតុអ្វីបានជាព្យាយាមបោះបង់ចោលសន្ធិសញ្ញា ផែនទីដែលមានការទទួលស្គាល់ និងក្របខណ្ឌអន្តរជាតិ ដែលខ្លួនធ្លាប់ទទួលយក?

នៅទីបំផុត សំណួរធំបំផុតនៅពេលនេះ ប្រហែលមិនមែនថា “អ្នកណាមានផែនទីធំជាង” នោះទេ ប៉ុន្តែគឺថា “អ្នកណាកំពុងឈរនៅលើភាពស្របច្បាប់ ដែលអាចឱ្យពិភពលោកជឿទុកចិត្តបានជាង”។ ហើយនៅក្នុងការប្រកួតប្រជែងលើភាពស្របច្បាប់នេះ កម្ពុជា ហាក់កំពុងព្យាយាមបង្ហាញថា អាវុធដ៏មានអំណាចបំផុត មិនមែនជាកម្លាំងយោធា ឬការបកស្រាយឯកតោភាគីនោះទេ ប៉ុន្តែគឺជា “ភាពទៀងត្រង់ចំពោះច្បាប់អន្តរជាតិ” ដែលអាចឈរបានយ៉ាងរឹងមាំនៅចំពោះមុខប្រវត្តិសាស្ត្រ និងសហគមន៍អន្តរជាតិ៕