(ភ្នំពេញ)៖ អ្នកជំនាញសន្តិសុខ និងច្បាប់អន្តរជាតិរបស់ថៃ កំពុងបង្ហាញក្តីបារម្ភយ៉ាងខ្លាំង បន្ទាប់ពីបានឃើញរដ្ឋាភិបាលថៃខ្លួនឯង ធ្វើសកម្មភាព ដែលអាចផ្ទុយពីគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិ ខណៈដែលកំពុងប្រឈមការតតាំងផ្លូវច្បាប់ជាមួយកម្ពុជា លើបញ្ហាព្រំដែន។
លោក ស៊ូរ៉ាឆាត បំរុងស៊ុក អ្នកជំនាញផ្នែកសន្តិសុខ កិច្ចការយោធា និងភូមិសាស្ត្រនយោបាយអាស៊ីអាគ្នេយ៍ នៃ សកលវិទ្យាល័យជូឡាឡុងកន បានព្រមានថា អាកប្បកិរិយានយោបាយរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ អាចនឹងកំពុងនាំប្រទេស ដើរចូល “អន្ទាក់ផ្លូវច្បាប់” ដែលអាចឈានទៅរកការចាញ់ក្តីជាលើកទីបី ចំពោះកម្ពុជា នៅក្នុងតុលាការអន្តរជាតិ។

Fresh Exclusive មានអត្ថបទស៊ីជម្រៅជុំវិញសង្គ្រាមផែនទី សង្គ្រាមផ្លូវច្បាប់ និងការព្រមានដ៏ក្តៅគគុកពីអ្នកជំនាញថៃខ្លួនឯង៖

សង្គ្រាមសម័យថ្មី មិនចាំបាច់ចាប់ផ្តើមដោយសំឡេងគ្រាប់កាំភ្លើងទេ។ ពេលខ្លះ វាចាប់ផ្តើមពី “ផែនទីមួយសន្លឹក” និង “សម្តីមួយឃ្លា” តែប៉ុណ្ណោះ។

នៅពេលដែលនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោក Anutin Charnvirakul ប្រកាសថា «បើកម្ពុជានៅតែប្រើផែនទីខ្នាត 1:200,000 គឺមិនបាច់មកជជែកជាមួយថៃឡើយ» ដែលសម្តីនោះ បានបង្កឱ្យមានការភ្ញាក់ផ្អើលមួយ នៅក្នុងស្រទាប់អ្នកជំនាញសន្តិសុខ និងច្បាប់អន្តរជាតិរបស់ថៃខ្លួនឯង។
មូលហេតុ ព្រោះតែសម្រាប់អ្នកជំនាញទាំងនោះ បញ្ហានេះ មិនមែនជារឿងនយោបាយធម្មតាទៀតឡើយ។ វាគឺជាសញ្ញាមួយ ដែលអាចនាំឱ្យថៃ “ដើរចូលអន្ទាក់ផ្លូវច្បាប់” ដូចដែលធ្លាប់កើតឡើងនៅក្នុងសំណុំរឿងប្រាសាទព្រះវិហារឆ្នាំ១៩៦២ និងការបកស្រាយសាលក្រមឆ្នាំ២០១៣។
ហើយអ្វីដែលធ្វើឱ្យរឿងនេះកាន់តែគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ គឺអ្នកចេញមុខព្រមាន មិនមែនជាអ្នកវិភាគកម្ពុជាទេ។ ប៉ុន្តែជាអ្នកជំនាញសន្តិសុខថៃដ៏ល្បីឈ្មោះម្នាក់ គឺលោក Surachart Bamrungsuk។

អត្ថបទវិភាគរបស់លោក Surachart Bamrungsuk ដែលត្រូវបានសម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែនចែករំលែក កាលពីយប់ថ្ងៃទី៤ មិថុនា មិនមែនគ្រាន់តែជាការរិះគន់ផ្លូវនយោបាយទៅលើរដ្ឋាភិបាលថៃប៉ុណ្ណោះទេ។ តាមពិត វាគឺជាការព្រមានដ៏ធ្ងន់ធ្ងរមួយថា នៅក្នុងសង្គ្រាមផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិ “ភាពត្រឹមត្រូវខាងផ្លូវច្បាប់” មានទម្ងន់ធ្ងន់ជាង “ភាពលម្អិតខាងយោធា” ទៅទៀត។

និយាយឱ្យសាមញ្ញ ផែនទីដែលច្បាស់ជាង ឬលម្អិតជាង មិនប្រាកដថា មានអំណាចផ្លូវច្បាប់ជាងនោះឡើយ។ នៅក្នុងតុលាការអន្តរជាតិ ចៅក្រមមិនកាត់សេចក្តីតាមថា តើផែនទីណាស្អាតជាង ឬទំនើបជាងនោះទេ ប៉ុន្តែកាត់សេចក្តីតាមថា តើផែនទីណាមានមូលដ្ឋានសន្ធិសញ្ញា មានការទទួលស្គាល់រួម និងមានសុពលភាពផ្លូវច្បាប់ជាង។

អ្វីនេះហើយ គឺជាចំណុចដែលធ្វើឱ្យអ្នកជំនាញថៃមួយចំនួន ចាប់ផ្តើមបារម្ភថា ប្រទេសរបស់ខ្លួន អាចនឹងកំពុងដើរជាន់ដានប្រវត្តិសាស្ត្រឆ្នាំ១៩៦២ និងឆ្នាំ២០១៣ ម្តងទៀត។

*ពេលផែនទីយោធា ប៉ះទង្គិចនឹងផែនទីផ្លូវច្បាប់
លោក Surachart បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា ផែនទីខ្នាត 1:50,000 ដែលថៃយកមកអះអាងនោះ មិនមែនជាផែនទីបោះបង្គោលព្រំដែន ដែលកើតចេញពីសន្ធិសញ្ញារវាងរដ្ឋទាំងពីរនោះទេ។ តាមការពន្យល់របស់លោក វាគឺជាផែនទីយោធា ដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយកងទ័ពអាមេរិក ក្នុងយុគសម័យសង្គ្រាមវៀតណាម សម្រាប់គោលបំណងយុទ្ធសាស្ត្រ និងប្រតិបត្តិការយោធា មិនមែនសម្រាប់កំណត់អធិបតេយ្យភាពព្រំដែនអន្តរជាតិឡើយ។

ផ្ទុយទៅវិញ ផែនទីខ្នាត 1:200,000 គឺមានប្រភពចេញពីដំណើរការបោះបង្គោលព្រំដែន ក្រោមសន្ធិសញ្ញារវាងសៀម និងបារាំង ហើយត្រូវបានផ្ញើជាផ្លូវការទៅកាន់រដ្ឋាភិបាលសៀមតាំងពីឆ្នាំ១៩០៨។ ចំណុចសំខាន់បំផុត គឺផែនទីនេះ មិនមែនគ្រាន់តែជារូបគំនូរភូមិសាស្ត្រលើក្រដាសទេ ប៉ុន្តែជាឯកសារដែលភ្ជាប់ជាមួយប្រវត្តិសាស្ត្រ សន្ធិសញ្ញា និងការទទួលស្គាល់របស់រដ្ឋ។

នេះហើយជាមូលហេតុ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកជំនាញថៃមួយចំនួនចាប់ផ្តើមបារម្ភ។ ព្រោះនៅក្នុងវេទិកាតុលាការអន្តរជាតិ ចៅក្រមមិនកាត់សេចក្តីតាមអារម្មណ៍ជាតិនិយម ឬតាមថា ផែនទីណាលម្អិតជាង ស្អាតជាង ឬមើលទៅទំនើបជាងនោះឡើយ។ តុលាការពិនិត្យលើសំណួរមួយសាមញ្ញ ប៉ុន្តែមានទម្ងន់ធ្ងន់បំផុត៖ តើផែនទីនោះមានមូលដ្ឋានផ្លូវច្បាប់ឬទេ?

និយាយឱ្យចំ ចំណុចសម្រេចមិនស្ថិតនៅលើ “មាត្រដ្ឋានផែនទី” ប៉ុន្តែស្ថិតនៅលើ “សុពលភាពផែនទី”។ តុលាការ នឹងពិនិត្យលើសន្ធិសញ្ញា ការទទួលស្គាល់រួម ឥរិយាបថរបស់រដ្ឋ និងភស្តុតាងផ្លូវច្បាប់។ ដូច្នេះ ផែនទីដែលលម្អិតជាង មិនប្រាកដថាឈ្នះផែនទីដែលមានមូលដ្ឋានច្បាប់រឹងមាំជាងនោះឡើយ។

*ចំណុចស្លាប់របស់ថៃ ឆ្នាំ១៩៦២
អ្វីដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍បំផុតក្នុងអត្ថបទរបស់លោក Surachart Bamrungsuk គឺការទាញយកប្រវត្តិសាស្ត្រឆ្នាំ១៩៦២ មកប្រៀបធៀបនឹងស្ថានការណ៍បច្ចុប្បន្ន ដោយលោកចង់បង្ហាញថា អ្វីដែលកំពុងកើតឡើងសព្វថ្ងៃ មានស្រមោលស្រដៀងទៅនឹងកំហុស ដែលថៃធ្លាប់ធ្វើនៅក្នុងសំណុំរឿងករណីប្រាសាទព្រះវិហារ។

នៅក្នុងសំណុំរឿងប្រាសាទព្រះវិហារ តុលាការអន្តរជាតិ មិនបានចុះទៅវាស់វែងភ្នំ ជ្រលង ឬខ្សែបែងចែកទឹកថា “ភូមិសាស្ត្រពិតប្រាកដ” ស្ថិតនៅទីណានោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ តុលាការបានផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើគោលការណ៍មួយ ដែលមានឥទ្ធិពលខ្លាំងបំផុតក្នុងច្បាប់អន្តរជាតិ គឺ៖«ការយល់ព្រមដោយប្រយោល» (Acquiescence )។

គោលការណ៍នេះ មានន័យថា នៅពេលរដ្ឋមួយ បានទទួលឯកសារ ផែនទី ឬការកំណត់ព្រំដែនណាមួយ ហើយរក្សាភាពស្ងប់ស្ងាត់ មិនធ្វើការតវ៉ា ឬជំទាស់អស់រយៈពេលយូរ នោះឥរិយាបថនោះ អាចត្រូវបានចាត់ទុកថា ជាការទទួលស្គាល់ដោយប្រយោលក្នុងផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិ។
ហើយនេះហើយ ជា “ចំណុចស្លាប់” ដែលធ្វើឱ្យថៃចាញ់ក្តីនៅឆ្នាំ១៩៦២។ ព្រោះតុលាការបានរកឃើញថា សៀមបានទទួលផែនទីបោះបង្គោលព្រំដែនខ្នាត 1:200,000 តាំងពីឆ្នាំ១៩០៨ ហើយ មិនបានធ្វើការជំទាស់ជាផ្លូវការអស់រយៈពេលជាងកន្លះសតវត្សរ៍។ លើសពីនេះ ទង្វើរបស់រដ្ឋសៀមជាច្រើន ក៏ត្រូវបានតុលាការមើលឃើញថា ជាសញ្ញានៃការទទួលស្គាល់ផែនទីនោះដោយប្រយោលផងដែរ។

ឧទាហរណ៍ដ៏សំខាន់មួយ ដែលតុលាការយកមកពិចារណា គឺដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់សម្តេចក្រុមព្រះនៃប្រទេសថៃ ព្រះអង្គម្ចាស់ Damrong Rajanubhap ទៅកាន់ប្រាសាទព្រះវិហារនៅឆ្នាំ១៩៣០ ដោយមានមន្ត្រីបារាំងធ្វើការទទួលស្វាគមន៍ក្រោមទង់ជាតិបារាំង ប៉ុន្តែភាគីថៃ មិនបានធ្វើការតវ៉ាអ្វីឡើយ។ ឥរិយាបថបែបនេះ ត្រូវបានតុលាការមើលឃើញថា ជាការទទួលស្គាល់ស្ថានភាពព្រំដែនដោយប្រយោល។

នេះមានន័យថា តុលាការមិនបានសម្រេចថា “ផែនទីណាលម្អិតជាង” នោះទេ ប៉ុន្តែសម្រេចថា “រដ្ឋណា បានប្រព្រឹត្តខ្លួនយ៉ាងណា” ចំពោះផែនទីនិងសន្ធិសញ្ញាទាំងនោះ។

ហើយនេះហើយ ជាចំណុចដែលលោក Surachart កំពុងព្រមានថៃនៅថ្ងៃនេះ។ ប្រសិនបើថៃនៅតែយកផែនទីដែលគ្មានការទទួលស្គាល់រួម មកធ្វើជាអាវុធផ្លូវច្បាប់សំខាន់ ខណៈដែលភាគីកម្ពុជា ឈរលើផែនទីដែលភ្ជាប់ជាមួយសន្ធិសញ្ញា និងប្រវត្តិនៃការទទួលស្គាល់រដ្ឋ នោះវាអាចនឹងក្លាយជាការដើរជាន់ដានប្រវត្តិសាស្ត្រឆ្នាំ១៩៦២ ម្តងទៀត។

និយាយឱ្យចំ លោក Surachart មិនបានព្រមានពី “កម្លាំងយោធារបស់កម្ពុជា” ទេ។ លោកកំពុងព្រមានពី “កម្លាំងផ្លូវច្បាប់” ដែលអាចធ្វើឱ្យថៃធ្លាក់ចូលក្នុងស្ថានភាពដដែល ដែលធ្លាប់ចាញ់ក្តីនៅតុលាការពិភពលោករួចមកហើយ។

សង្គ្រាមសម័យថ្មី៖ ពាក្យសម្តីក៏អាចក្លាយជាភស្តុតាង
អ្វីជាចំណុចដែលស៊ីជម្រៅ និងសង្កត់លើភាពគ្រោះថ្នាក់ជាងគេ ក្នុងអត្ថបទរបស់លោក Surachart Bamrungsuk មិនមែនស្ថិតនៅលើ “ផែនទី” នោះទេ។ វាស្ថិតនៅលើ “សម្តី”។ លោក Surachart បានព្រមានថា ការប្រកាសរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោក Anutin Charnvirakul ដែលថា៖ «បើប្រើផែនទី 1:200,000 គឺមិនចាំបាច់មកជជែកគ្នា» អាចក្លាយជាភស្តុតាងដ៏សំខាន់មួយ នៅក្នុងវេទិកាតុលាការអន្តរជាតិ។ ព្រោះភាគីកម្ពុជា អាចយកសម្តីនេះទៅបង្ហាញថា “ការចរចាទ្វេភាគីបានឈានដល់ផ្លូវទាល់ច្រកហើយ” ហើយថៃជាភាគីដែលបិទទ្វារមិនព្រមបន្តការចរចា។

នៅក្នុងច្បាប់ និងការទូតអន្តរជាតិ “សម្តីរបស់មេដឹកនាំរដ្ឋ” មិនមែនគ្រាន់តែជាសុន្ទរកថានយោបាយធម្មតានោះទេ។ ពេលខ្លះ វាអាចត្រូវបានបកស្រាយថា ជា “ឥរិយាបថរបស់រដ្ឋ” “State Conduct” ដែលតុលាការអន្តរជាតិ អាចយកមកពិចារណា ក្នុងការវាយតម្លៃថា តើភាគីណាមួយបានបង្ហាញជំហរយ៉ាងណាចំពោះការចរចា ការទទួលស្គាល់ ឬការបដិសេធដំណោះស្រាយ។

ហើយនេះហើយ ជាចំណុចដែលធ្វើឱ្យអ្នកជំនាញថៃមួយចំនួនមានការបារម្ភ។ ព្រោះនៅក្នុងភូមិសាស្ត្រនយោបាយសម័យថ្មី សង្គ្រាមមិនចាំបាច់ទាល់តែចាប់ផ្តើមដោយការបាញ់មីស៊ីល ឬការបញ្ជូនរថក្រោះទៅព្រំដែននោះទេ។ សង្គ្រាមសម័យថ្មី បានពង្រីកខ្លួនទៅក្នុងភាពវិវត្តន៍ថ្មីៗជាច្រើន រួមមាន៖
• សង្គ្រាមព័ត៌មាន (Information Warfare)
• សង្គ្រាមពាក្យសម្តី និង Narrative Warfare
• សង្គ្រាមការទូត (Diplomatic Warfare)
• និងសង្គ្រាមផ្លូវច្បាប់ (Lawfare)។

នៅក្នុងពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន ពាក្យមួយឃ្លា អាចបង្កផលប៉ះពាល់ ធ្ងន់ធ្ងរជាងគ្រាប់កាំភ្លើងមួយគ្រាប់ទៀតផង។ ព្រោះគ្រាប់កាំភ្លើងអាចបំផ្លាញសមរភូមិមួយបានត្រឹមរយៈពេលខ្លី ប៉ុន្តែសម្តីរបស់មេដឹកនាំ អាចក្លាយជាភស្តុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលត្រូវបានយកទៅប្រើប្រាស់នៅក្នុងតុលាការអន្តរជាតិអស់រយៈពេលរាប់ទសវត្សរ៍។

*ពេលអ្នកជំនាញខ្លាចនិយាយការពិត
ប៉ុន្តែ អ្វីដែលធ្វើឱ្យអត្ថបទរបស់លោក Surachart Bamrungsuk កាន់តែស៊ីជម្រៅ និងមានទម្ងន់នយោបាយខ្លាំង មិនមែនស្ថិតតែលើរឿងផែនទី ឬច្បាប់អន្តរជាតិតែប៉ុណ្ណោះទេ។ វាបានបង្ហាញបញ្ហាធំមួយនៅក្នុងរដ្ឋទំនើប គឺការប៉ះទង្គិចរវាង “ចំណេះដឹងវិជ្ជាជីវៈ” និង “អំណាចនយោបាយ”។

លោក Surachart បានលើកឡើងថា មន្ត្រីជំនាញអចិន្ត្រៃយ៍ ដូចជានាយកដ្ឋានសន្ធិសញ្ញា នាយកដ្ឋានច្បាប់ ឬនាយកដ្ឋានផែនទីយោធា មិនមែនគ្រាន់តែជាមន្ត្រីរដ្ឋបាលធម្មតានោះទេ។ ពួកគេគឺជា “ការចងចាំរបស់ជាតិ” ព្រោះជាអ្នករក្សាទុកឯកសារ ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងចំណេះដឹងស្តីពីព្រំដែន ដែលបន្តពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់រាប់រយឆ្នាំ។

លោកសង្កត់ធ្ងន់ថា អ្នកនយោបាយអាចឡើងកាន់អំណាច និងចុះពីអំណាចក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំ ប៉ុន្តែការសម្រេចចិត្តខុសលើបញ្ហាព្រំដែន អាចបន្សល់ផលប៉ះពាល់រាប់សតវត្សរ៍។ នេះហើយជាមូលហេតុដែលប្រទេសជាច្រើន តែងពឹងផ្អែកលើមន្ត្រីជំនាញ និងអ្នកការទូតអាជីព ក្នុងការការពារផលប្រយោជន៍ជាតិរយៈពេលវែង។

ប៉ុន្តែ បញ្ហាដែលលោក Surachart កំពុងព្រមាន គឺស្ថិតនៅត្រង់ថា៖ តើនឹងមាននរណាហ៊ាននិយាយការពិត នៅពេលដែលការពិតនោះ អាចទាស់នឹងជំហរនយោបាយរបស់មេដឹកនាំ?

នៅក្នុងប្រព័ន្ធរដ្ឋ ដែលមានសុខភាពល្អ អ្នកនយោបាយជាអ្នកកំណត់ទិសដៅ ប៉ុន្តែមន្ត្រីជំនាញត្រូវមានសេរីភាព និងភាពក្លាហានគ្រប់គ្រាន់ ក្នុងការព្រមាននិងផ្តល់យោបល់ជំទាស់ នៅពេលដែលទិសដៅនោះ អាចនាំប្រទេសដើរធ្លាក់ជ្រោះ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលដែលមន្ត្រីជំនាញចាប់ផ្តើម “លេបចំណេះដឹងរបស់ខ្លួនឯង” ដើម្បីរក្សាតំណែង ឬដើម្បីកុំឱ្យទាស់ចិត្តអ្នកនយោបាយ នោះការសម្រេចចិត្តរបស់រដ្ឋ ក៏ចាប់ផ្តើមផ្អែកលើអារម្មណ៍ និងនយោបាយខ្លីជាង ផ្អែកលើចំណេះដឹង និងយុទ្ធសាស្ត្ររយៈពេលវែង។

នេះហើយជាចំណុច ដែលធ្វើឱ្យអត្ថបទរបស់លោក Surachart លើសពីរឿងព្រំដែនធម្មតា។ វាមិនមែនគ្រាន់តែជាការពិភាក្សាថា “ផែនទីណាត្រូវ” ឬ “ប្រទេសណាឈ្នះ” ប៉ុណ្ណោះទេ។ វាក្លាយជាការពិភាក្សាអំពី “របៀបដែលរដ្ឋធ្វើការសម្រេចចិត្ត” និងអំពីថា តើរដ្ឋមួយ អាចការពារផលប្រយោជន៍ជាតិបានយ៉ាងដូចម្តេច ប្រសិនបើសម្លេងរបស់អ្នកជំនាញ ត្រូវបានបំបិទដោយអំណាចនយោបាយទៅហើយនោះ។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖
នៅទីបំផុត អ្វីដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍បំផុតក្នុងរឿងនេះ មិនមែនថា កម្ពុជានិយាយអ្វី ឬថៃប្រកាសអ្វីនោះទេ។ អ្វីដែលមានទម្ងន់ជាងគេ គឺការដែលអ្នកជំនាញថៃខ្លួនឯង កំពុងចេញមុខព្រមានថា ប្រទេសរបស់ខ្លួន អាចនឹងកំពុងដើរចូល “អន្ទាក់ផ្លូវច្បាប់” ដែលធ្លាប់ធ្វើឱ្យថៃចាញ់ក្តីនៅតុលាការពិភពលោករួចមកហើយ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រឆ្នាំ១៩៦២ និងឆ្នាំ២០១៣ បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា នៅក្នុងវេទិកាតុលាការអន្តរជាតិ កម្លាំងយោធា សម្លេងគំរាមកំហែង ឬអារម្មណ៍ជាតិនិយម មិនមែនជាអ្នកកំណត់ជ័យជម្នះនោះឡើយ។ អ្នកដែលឈ្នះ មិនមែនជាអ្នកដែលស្រែកខ្លាំងជាងគេ ឬបង្ហាញកម្លាំងខ្លាំងជាងគេនោះទេ។ ប៉ុន្តែជាអ្នកដែលមានមូលដ្ឋានផ្លូវច្បាប់រឹងមាំជាង មានសន្ធិសញ្ញាច្បាស់ លាស់ជាង និងមានឥរិយាបថរដ្ឋ ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិជាង។

ហើយនេះហើយ ជាមេរៀនដ៏សំខាន់បំផុតនៃសង្គ្រាមសម័យថ្មី៖ នៅក្នុងពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន ប្រទេសតូចមួយ អាចប្រឈមមុខនឹងប្រទេសធំបាន ប្រសិនបើខ្លួនឈរនៅលើមូលដ្ឋានច្បាប់អន្តរជាតិយ៉ាងរឹងមាំ។ ព្រោះនៅទីបញ្ចប់ តុលាការពិភពលោក មិនកាត់សេចក្តីតាមអារម្មណ៍នយោបាយនោះទេ។ វាកាត់សេចក្តីតាមភស្តុតាង សន្ធិសញ្ញា និងច្បាប់៕