(ភ្នំពេញ)៖ នៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលអនុទិន កាន់តែប្រព្រឹត្តផ្ទុយពីច្បាប់អន្តរជាតិ ប៉ុន្តែបែរជាជះ កំហឹងដាក់មកលើកម្ពុជា និងចោទថា ខ្លួនឯងដើរមិនទាន់ហ្គេមនយោបាយរបស់កម្ពុជានោះ, សាស្រ្តាចារ្យ «អក្ខរាភុង ខាំឃុន» Akaraphong Khamkhun អ្នកជំនាញផ្នែកកិច្ចការអាស៊ាន និងការសិក្សាបញ្ហាវិវាទព្រំដែនថៃ-កម្ពុជា បាននិយាយព្រមានថា សង្គមថៃជាសង្គម ដែលរស់នៅក្នុងភាពស្រមើស្រមៃ និងមិនសូវអានសៀវភៅឡើយ។ Fresh Exclusive មានអត្ថបទស៊ី ជម្រៅ មួយជុំវិញបញ្ហានេះ៖

នៅពេលដែលអ្នកជំនាញថៃខ្លួនឯង ចាប់ផ្តើមចេញមុខរិះគន់សង្គម និងអ្នកដឹកនាំរបស់ខ្លួនថា «មិនយល់ច្បាប់អន្តរជាតិ» និង «ដោះស្រាយបញ្ហាខុសចំណុច» នោះ វាមានន័យថា វិវាទកម្ពុជា-ថៃពេលនេះ បានឆ្លងផុតដំណាក់កាលនៃការប្រឈមមុខដោយអារម្មណ៍ជាតិនិយម ហើយកំពុងឈានចូលសមរភូមិថ្មីមួយ គឺសមរភូមិច្បាប់ និងនីតិវិធីអន្តរជាតិ។

នេះមិនមែនជាការប្រកួតថា អ្នកណាស្រែកខ្លាំងជាង អ្នកណាមានយោធាច្រើនជាង ឬអ្នកណាអាចបញ្ឆេះអារម្មណ៍ស្នេហាជាតិ បានខ្លាំងជាងទៀតទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាកំពុងក្លាយជាការប្រកួតនៅលើសង្វៀនអន្តរជាតិ ដែលសួរថា តើអ្នកណាគោរពច្បាប់, អ្នកណាមានភស្តុតាង, អ្នកណាអាចឈរនៅលើស្តង់ដារនៃសណ្តាប់ធ្នាប់អន្តរជាតិដែលផ្អែកលើច្បាប់ បានរឹងមាំជាង និងអ្នកណាកំពុងប្រើនយោបាយផ្ទៃក្នុង និងអារម្មណ៍ជាតិនិយម ដើម្បីបំផ្លាញស្ថិរភាពនៃវិវាទនេះ?

នោះហើយជាមូលហេតុដែលការវិភាគរបស់លោកសាស្ត្រាចារ្យ Akaraphong Khamkhun អ្នកជំនាញផ្នែកកិច្ចការអាស៊ាន និងការសិក្សាវិវាទព្រំដែនថៃ-កម្ពុជា មិនមែនគ្រាន់តែជាការរិះគន់ធម្មតាមួយឡើយ។ វាជាសញ្ញានយោបាយដ៏សំខាន់ ដែលបង្ហាញថា សូម្បីតែអ្នកវិភាគថៃខ្លួនឯង ក៏ចាប់ផ្តើមទទួលស្គាល់ថា បញ្ហាធំបំផុតរបស់ថៃ ប្រហែលមិនមែនកម្ពុជា ដើរហ្គេមលឿនជាងទេ ប៉ុន្តែគឺថៃខ្លួនឯង មិនទាន់យល់ថា ហ្គេមនេះ បានផ្លាស់ប្តូរពីសង្គ្រាមអារម្មណ៍ និង នយោបាយផ្ទៃក្នុង ទៅជាសង្គ្រាមច្បាប់អន្តរជាតិ និងការប្រកួតលើភាពស្របច្បាប់នៅលើឆាកពិភពលោករួចទៅហើយនោះទេ។

*ពីវិវាទព្រំដែន ទៅសង្គ្រាមច្បាប់
ចំណុចសំខាន់បំផុតនៅក្នុងការវិភាគរបស់លោក Akaraphong គឺការរិះគន់ថា ថៃកំពុង «ដោះស្រាយបញ្ហាខុសចំណុច» និងកំពុងយកអារម្មណ៍នយោបាយផ្ទៃក្នុង មកជំនួសការគ្រប់គ្រងវិវាទតាមគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិ។
បញ្ហាដែលកើតឡើងកាលពីខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ គឺជាបញ្ហាដែលកើតឡើងនៅតំបន់ Chong Bok ដែលជាតំបន់ព្រំដែនគោក។ ប៉ុន្តែជំនួសឱ្យការដោះស្រាយបញ្ហានៅលើដី តាមយន្តការដែលមានស្រាប់ ដូចជាអនុស្សរណៈ MOU 2000, គណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅ (GBC) និងគណៈកម្មាធិការព្រំដែនភូមិភាគ (RBC), ភាគីថៃ បែរជាសម្រេចទៅលុបចោល MOU 44 ឆ្នាំ២០០១ ឬ MoU 2001 ដែលជាកិច្ចព្រមព្រៀងទ្វេភាគី ស្តីពីតំបន់ទាមទារសិទ្ធិត្រួតគ្នាលើបាតសមុទ្រ។

បើយោងតាមការវិភាគរបស់អ្នកជំនាញថៃរូបនេះ នយោបាយរបស់លោកអនុទិនក្នុងពេលនេះ គឺជាកំហុសយុទ្ធសាស្ត្រដ៏ធំមួយ។ ហេតុអ្វី?

ព្រោះ MOU 44 គឺជារបាំងនយោបាយ និងច្បាប់ ដែលរក្សាឱ្យភាគីទាំងពីរ បន្តចរចាទ្វេភាគី។ ប៉ុន្តែនៅពេលថៃលុបវាដោយឯកតោភាគី, កម្ពុជា ក៏មានលទ្ធភាពចាប់ផ្តើមយន្តការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំ (Compulsory Conciliation) ក្រោមអនុសញ្ញា UNCLOS បានភ្លាមៗ។
នោះមានន័យថា កម្ពុជាមិនបាន “បង្កើតហ្គេមថ្មី” ទេ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែប្រើប្រាស់ចន្លោះច្បាប់ ដែលកើតឡើងក្រោយការលុប MOU 44 តែប៉ុណ្ណោះ។

នេះហើយជាចំណុច ដែលអ្នកជំនាញថៃរូបនេះ ព្យាយាមព្រមានសង្គមរបស់ខ្លួនថា បញ្ហាធំបំផុតរបស់ថៃ មិនមែនកម្ពុជាដើរហ្គេមលឿនជាងទេ ប៉ុន្តែគឺថៃខ្លួនឯង កំពុងដោះស្រាយវិវាទខុសទិស និងមិនយល់ថា វិវាទនេះ បានផ្លាស់ពីសង្គ្រាមអារម្មណ៍ ទៅជាសង្គ្រាមច្បាប់អន្តរជាតិរួចទៅហើយនោះទេ។

*ភស្តុតាងដែលបង្ហាញថា កម្ពុជាកំពុងដើរតាមច្បាប់
ចំណុចដែលធ្វើឱ្យការវិភាគរបស់លោកសាស្ត្រាចារ្យ Akaraphong Khamkhun មានទម្ងន់នយោបាយ និងផ្នែកច្បាប់ខ្លាំង គឺព្រោះលោក មិនបានបដិសេធនីតិវិធីរបស់កម្ពុជានោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ លោកបានទទួលស្គាល់ដោយត្រង់ៗថា អ្វីដែលកម្ពុជាកំពុងធ្វើ គឺជាការអនុវត្តទៅតាមនីតិវិធីដែលមានចែងក្នុងអនុសញ្ញា UNCLOS។

នេះមានន័យថា សូម្បីតែអ្នកវិភាគថៃខ្លួនឯង ក៏ចាប់ផ្តើមទទួលស្គាល់ថា កម្ពុជា មិនបានដើរចេញក្រៅក្របខណ្ឌច្បាប់អន្តរជាតិឡើយ ប៉ុន្តែកំពុងប្រើប្រាស់យន្តការដែលអនុសញ្ញាអន្តរជាតិបានបើកផ្លូវឱ្យ។ ភស្តុតាងជាក់ស្តែងមានដូចខាងក្រោម៖

១. កម្ពុជា បានចាប់ផ្តើមនីតិវិធីជាផ្លូវការ តាម UNCLOS
កម្ពុជា បានផ្ញើលិខិតជាផ្លូវការទៅភាគីថៃ និងអគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ ដើម្បីចាប់ផ្តើមយន្តការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំ (Compulsory Conciliation)។

នេះមិនមែនជាសកម្មភាពនយោបាយតាមអារម្មណ៍ទេ ប៉ុន្តែជានីតិវិធីដែលមានចែងយ៉ាងច្បាស់នៅក្នុងឧបសម្ព័ន្ធទី៥ (Annex V) នៃអនុសញ្ញា UNCLOS ដែលអនុញ្ញាតឱ្យរដ្ឋភាគីអាចចាប់ផ្តើមដំណើរការផ្សះផ្សា នៅពេលដែលការចរចាទ្វេភាគីមិនអាចបន្តទៅមុខបាន។ នោះមានន័យថា កម្ពុជា មិនបាន “បង្កើតច្បាប់ថ្មី” ឬ “បង្កើតល្បែងថ្មី” នោះទេ ប៉ុន្តែកំពុងប្រើប្រាស់សិទ្ធិនីតិវិធី ដែលមានស្រាប់នៅក្នុងអនុសញ្ញាអន្តរជាតិ។

២. កម្ពុជា បានអនុវត្តតាមនីតិវិធីនៃការបង្កើតគណៈកម្មការផ្សះផ្សាកម្ពុជា បានតែងតាំងអ្នកជំនាញច្បាប់ចំនួន២រូប ជាតំណាងរបស់ខ្លួន ហើយបានទុកពេល៣សប្តាហ៍ឱ្យភាគីថៃ តែងតាំងតំណាង២រូប ដើម្បីជ្រើសរើសប្រធានគណៈកម្មការផ្សះផ្សា។

ចំណុចនេះ មានសារៈសំខាន់ណាស់ ព្រោះអ្នកជំនាញថៃខ្លួនឯង បានបញ្ជាក់ថា ការកំណត់ពេល៣សប្តាហ៍នេះ មិនមែនជាការកំណត់ដោយកម្ពុជា តាមអំពើចិត្តនោះទេ ប៉ុន្តែជាការអនុវត្តតាមនីតិវិធីដែលមានចែងក្នុងឧបសម្ព័ន្ធទី៥ នៃអនុសញ្ញា UNCLOS។ នេះជាភស្តុតាងមួយបង្ហាញថា កម្ពុជា កំពុងព្យាយាមរក្សាដំណើរការនេះ ឱ្យស្ថិតនៅក្នុងក្របខណ្ឌច្បាប់ និងស្តង់ដារអន្តរជាតិ ជាជាងការប្រើអារម្មណ៍នយោបាយ ឬសម្ពាធជាតិនិយម។

៣. មាត្រា 83(3) និងគោលការណ៍នៃការដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី
អ្នកជំនាញថៃរូបនេះ ក៏បានលើកឡើងផងដែរថា ការដែលកម្ពុជា ចូលទៅប្រើយន្តការ UNCLOS មិនមែនជាបច្ចេកទេសច្បាប់ដ៏ស្មុគស្មាញ ឬជាល្បិចនយោបាយអ្វីឡើយ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែជាការអនុវត្តតាមមាត្រា 83 (3) នៃអនុសញ្ញា UNCLOS ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការគ្រប់គ្រង និងដោះស្រាយតំបន់ទាមទារសិទ្ធិត្រួតគ្នា។

មាត្រានេះ ផ្តោតលើគោលការណ៍សំខាន់មួយ គឺការជំរុញឱ្យរដ្ឋភាគី ដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី តាមច្បាប់ និងតាមយន្តការដែលទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ។

ដូច្នេះ អ្វីដែលកម្ពុជាកំពុងធ្វើ ពិតប្រាកដទៅ គឺការប្រើយុទ្ធសាស្ត្រដែលផ្អែកលើច្បាប់ (Rule-Based Strategy) មិនមែនជាយុទ្ធសាស្ត្រដែលផ្អែកលើអារម្មណ៍នយោបាយ ឬជាតិនិយម (Emotion-Based Strategy) នោះទេ។ ហើយនេះហើយជាចំណុចដែលធ្វើឱ្យអ្នកវិភាគថៃខ្លួនឯង ចាប់ផ្តើមព្រមានថា បញ្ហាធំបំផុតរបស់ថៃ ពេលនេះ ប្រហែលមិនមែនកម្ពុជា ដើរហ្គេមលឿនជាងទេ ប៉ុន្តែគឺថៃខ្លួនឯង ដែលមិនទាន់យល់ថា វិវាទនេះ បានផ្លាស់ពីសង្គ្រាមអារម្មណ៍ ទៅជាសង្គ្រាមច្បាប់អន្តរជាតិរួចទៅហើយ។

*ជាតិនិយម ដែលគ្មានការគិត អាចក្លាយជាគ្រោះថ្នាក់
ចំណុចដែលធ្ងន់បំផុតនៅក្នុងអត្ថបទរបស់វិភាគនេះ គឺពាក្យដែលលោក Akaraphong បាននិយាយដោយត្រង់ថា៖ «អ្នកដែលស្រែកថាស្នេហាជាតិប៉ុន្តែគ្មានខួរក្បាល គឺជាអ្នកបំផ្លាញជាតិពិតប្រាកដ»។ នេះមិនមែនជាពាក្យជេរប្រមាថតាមអារម្មណ៍ទេ។ វាជាការព្រមានផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រនយោ បាយ និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ។ ព្រោះនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក ជម្លោះជាច្រើន មិនបានផ្ទុះឡើងដោយសារការខ្វះកម្លាំងយោធានោះទេ ប៉ុន្តែផ្ទុះឡើងដោយសារការគណនាខុស ដែលកើតចេញពីអារម្មណ៍ជាតិនិយម និងនយោបាយផ្ទៃក្នុង។

នៅពេលដែលរដ្ឋ ឬសង្គម មិនដឹកនាំវិវាទដោយច្បាប់និងហេតុផល ប៉ុន្តែបែរជាប្រើអារម្មណ៍ស្អប់ខ្ពើម និងការប្រកួតប្រជែងជាតិនិយម ជាឧបករណ៍នយោបាយ, វាអាចនាំទៅរកគ្រោះថ្នាក់ធំៗជាច្រើន ដូចជា៖ ការគណនាយុទ្ធសាស្ត្រខុស, ការបាត់បង់ភាពស្របច្បាប់នៅលើឆាកអន្តរជាតិ, ការកើនឡើងនៃភាពតានតឹងយោធា និងការផ្ទុះជម្លោះដោយមិនចាំបាច់។

អ្វីដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ខ្លាំង គឺលោក Akaraphong បានព្រមានថា រដ្ឋាភិបាលថៃពេលនេះ ហាក់ដូចជាកំពុង «ចង់យកឈ្នះលើកម្ពុជា» ជាជាង «ចង់ដោះស្រាយបញ្ហា»។ នេះគឺជាភាពខុសគ្នាដ៏ធំមួយ។

ពីព្រោះការដោះស្រាយបញ្ហា វាត្រូវការច្បាប់, នីតិវិធី, ការចរចា និងការគោរពស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ ប៉ុន្តែការចង់ឈ្នះ លើប្រទេសមួយទៀត តែងតែរុញនយោបាយឱ្យធ្លាក់ចូលទៅក្នុងអន្ទាក់អារម្មណ៍ និងការប្រកួតប្រជែងជាតិនិយម ដែលអាចធ្វើឱ្យការគ្រប់គ្រងវិវាទបាត់បង់ទិសដៅ។
ជាក់ស្តែង អ្នកជំនាញថៃរូបនេះ បានរិះគន់ថា សង្គមថៃកំពុងយកការស្អប់ខ្ពើម និងអារម្មណ៍ផ្ទាល់ខ្លួន មកជំនួសការយល់ដឹងអំពីច្បាប់អន្តរជាតិ និងយន្តការគ្រប់គ្រងវិវាទ។ ក្នុងស្ថានភាពបែបនេះ បញ្ហាដែលគួរតែដោះស្រាយតាមផ្លូវច្បាប់ និងការទូត អាចត្រូវបានបម្លែងទៅជាវិបត្តិនយោបាយ និងសន្តិសុខដោយមិនចាំបាច់។

នេះហើយជាហេតុផលដែលលោក Akaraphong ព្រមានថា ជាតិនិយមដែលគ្មានការគិត មិនត្រឹមតែមិនអាចការពារជាតិបានទេ ប៉ុន្តែអាចក្លាយជាកម្លាំង ដែលរុញប្រទេសខ្លួនឯង ឱ្យធ្លាក់ចូលក្នុងការបាត់បង់ភាពស្របច្បាប់ និងវិបត្តិដែលពិបាកគ្រប់គ្រងនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។

*សង្គ្រាម គឺជាសញ្ញានៃភាពបរាជ័យ

ចំណុចចុងក្រោយ ដែលមានទម្ងន់នយោបាយ និងសន្តិសុខធ្ងន់បំផុត នៅក្នុងការវិភាគរបស់លោកសាស្ត្រាចារ្យ Akaraphong Khamkhun គឺការព្រមានថា៖ «សង្គ្រាម គឺជានិមិត្តរូបនៃភាពបរាជ័យក្នុងការគ្រប់គ្រងវិវាទ»។

នេះមិនមែនជាការនិយាយបែបទស្សនវិជ្ជាទូទៅនោះទេ។ វាជាគោលការណ៍ស្នូលមួយនៅក្នុងទ្រឹស្តីទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ។ ព្រោះនៅពេលដែលរដ្ឋមិនអាចគ្រប់គ្រងវិវាទតាមយន្តការច្បាប់ ការទូត និងការចរចាបានទេ នោះហានិភ័យនៃការប៉ះទង្គិចយោធា ក៏នឹងកើនឡើងដោយជៀសមិនរួច។
អ្វីដែលធ្វើឱ្យការព្រមាននេះ កាន់តែគួរឱ្យបារម្ភ គឺព្រោះលោក Akaraphong មិនត្រឹមតែ និយាយរិះគន់លើការដោះស្រាយបញ្ហាខុសទិសប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបង្ហាញក្តីបារម្ភថា ភាពចម្រូងចម្រាសតាមព្រំដែន កំពុងត្រូវបានយកមកប្រើប្រាស់ជាឧបករណ៍នយោបាយថែមទៀត។

លោកបានព្រមានយ៉ាងច្បាស់ថា មនុស្សមួយចំនួន កំពុងគិតថា ការរក្សាបញ្ហាខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនឱ្យនៅតែមានភាពមិនច្បាស់លាស់ និងចម្រូងចម្រាស អាចយកមកប្រើប្រាស់ដើម្បីពង្រឹងអំណាចនយោបាយ និងបញ្ឆេះអារម្មណ៍ជាតិនិយមនៅក្នុងសង្គម។ នេះហើយដែលជាចំណុចគ្រោះថ្នាក់ដ៏ខ្លាំងបំផុត។

ពីព្រោះនៅពេលដែលវិវាទព្រំដែន ត្រូវបានបម្លែងពីបញ្ហាច្បាប់ និងការទូត ទៅជាឧបករណ៍សម្រាប់ការប្រកួតប្រជែងអំណាចនយោបាយ នោះការគ្រប់គ្រងវិវាទ ក៏អាចបាត់បង់ទិសដៅ ហើយហានិភ័យនៃការប៉ះទង្គិចយោធា ក៏អាចកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់។ លោក Akaraphong ថែមទាំងបានព្រមានដោយក្តីបារម្ភទៀតថា ប្រសិនបើល្បិចនយោបាយបែបនេះ នៅតែបន្តប្រើប្រាស់ មានន័យថា «រក្សាបញ្ហាព្រំដែនឱ្យនៅតែមានភាពចម្រូងចម្រាស ដើម្បីយកមកធ្វើជាឧបករណ៍ពង្រឹងអំណាចនយោបាយ នោះ «ខ្ញុំគិតថា នឹងត្រូវមានការបាញ់បោះដាក់គ្នាម្តងទៀតជាក់ជាមិនខានឡើយ»។

ការព្រមាននេះ មានអត្ថន័យជ្រៅណាស់ ព្រោះវាបង្ហាញថា សូម្បីតែអ្នកវិភាគថៃខ្លួនឯង ក៏ចាប់ផ្តើមបារម្ភថា ប្រសិនបើវិវាទនៅតែត្រូវបានដឹកនាំដោយអារម្មណ៍ជាតិនិយម និងនយោបាយផ្ទៃក្នុង ជំនួសការគោរពច្បាប់ និងយន្តការអន្តរជាតិ នោះការប៉ះទង្គិចថ្មីមួយ អាចក្លាយជារឿងដែលពិបាកជៀសវាងណាស់។

នេះហើយគឺជាមូលហេតុដែលអ្នកជំនាញថៃរូបនេះ កំពុងអំពាវនាវឱ្យថៃ «ត្រឡប់ទៅរកច្បាប់» និង «លេងទៅតាមស្តង់ដារ UNCLOS» ជាជាងការប្រើអារម្មណ៍នយោបាយ និងការបញ្ឆេះសង្គម ដើម្បីរកផលប្រយោជន៍ផ្ទៃក្នុង។ ពីព្រោះនៅក្នុងពិភពនយោបាយអន្តរជាតិ សង្គ្រាមមិនមែនជាសញ្ញានៃភាពខ្លាំងនោះទេ ប៉ុន្តែជាសញ្ញាបង្ហាញថា អ្នកមានអំណាច បានបរាជ័យក្នុងការគ្រប់គ្រងវិវាទ មុនពេលវាផ្ទុះទៅជាការបាញ់បោះ និងវិបត្តិសន្តិសុខ ដែលអាចបង្កផលវិបាកដល់ប្រទេសទាំងពីរ និងស្ថិរភាពក្នុងតំបន់ទាំងមូល។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖
ការវិភាគរបស់លោកសាស្ត្រាចារ្យ Akaraphong Khamkhun បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា វិវាទកម្ពុជា-ថៃពេលនេះ បានឆ្លងផុតពីការប្រឈមមុខតាមអារម្មណ៍ជាតិនិយមធម្មតា ហើយកំពុងផ្លាស់ប្តូរទៅជាការប្រកួតលើសង្វៀនច្បាប់ នីតិវិធី និងភាពស្របច្បាប់នៅលើឆាកអន្តរជាតិ។
នេះមិនមែនគ្រាន់តែជាការប្រឈមមុខរវាងប្រទេសពីរទៀតទេ ប៉ុន្តែជាការប្រឈមមុខរវាង «នយោបាយអារម្មណ៍» និង «សណ្តាប់ធ្នាប់អន្តរជាតិដែលផ្អែកលើច្បាប់»។

សារសំខាន់បំផុត ដែលអ្នកជំនាញថៃរូបនេះ កំពុងព្យាយាមផ្ញើទៅសង្គមរបស់ខ្លួន គឺថា ក្នុងពិភពលោកសម័យថ្មី អំណាចយោធា អារម្មណ៍ជាតិនិយម ឬសម្លេងស្រែកខ្លាំងៗ មិនអាចធានាជ័យជម្នះនៅលើឆាកអន្តរជាតិបានទៀតឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ អ្នកដែលអាចឈរបានយូរ និងមានភាពស្របច្បាប់ជាងគេ គឺជាអ្នក ដែលអាចឈរនៅលើច្បាប់ ភស្តុតាង នីតិវិធី និងស្តង់ដារអន្តរជាតិបានរឹងមាំជាងគេ។

ហើយប្រហែលជាមេរៀនធំបំផុត ដែលវិវាទនេះកំពុងបង្ហាញទៅកាន់តំបន់ទាំងមូល គឺថា នៅក្នុងពិភពលោក ដែលកាន់តែផ្សាភ្ជាប់គ្នា សង្គ្រាមអាចប្រើបាន តែរយៈពេលខ្លី ប៉ុន្តែមានតែច្បាប់ និងការគោរពស្តង់ដារអន្តរជាតិប៉ុណ្ណោះ ដែលអាចផ្តល់ភាពស្របច្បាប់ និងមានស្ថិរភាពបានយូរអង្វែង៕