(ភ្នំពេញ)៖ ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក មានសង្គ្រាមជាច្រើន ដែលចំណាយប្រាក់ដើម្បីចាប់ផ្តើម។ ប៉ុន្តែសង្គ្រាមអាមេរិក-អ៊ីរ៉ង់ ឆ្នាំ២០២៦ អាចនឹងត្រូវបានចងចាំខុសពីសង្គ្រាមដទៃទៀត។ វាអាចក្លាយជាសង្គ្រាមមួយ ដែលអាមេរិកត្រូវចំណាយប្រាក់យ៉ាងច្រើនដើម្បីធ្វើសង្គ្រាម ហើយបន្ទាប់មក ត្រូវចំណាយប្រាក់ដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ថែមទៀតដើម្បីបញ្ចប់វា។

Fresh Exclusive មានអត្ថបទវិភាគស៊ីជម្រៅមួយជុំវិញបញ្ហានេះ៖

ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសង្គ្រាម ភាគីឈ្នះជាធម្មតារំពឹងថា នឹងទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ផ្នែកនយោបាយ សន្តិសុខ ឬសេដ្ឋកិច្ច ពីជ័យជម្នះរបស់ខ្លួន។ ប៉ុន្តែក្នុងសង្គ្រាមរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ ឆ្នាំ២០២៦ សំណួរមួយកំពុងលេចឡើងកាន់តែច្បាស់៖

តើអាមេរិកពិតជាទទួលបានផលចំណេញពីសង្គ្រាមនេះមែនឬទេ?

បន្ទាប់ពីចំណាយធនធានយោធាយ៉ាងច្រើនក្នុងការប្រឈមមុខជាមួយអ៊ីរ៉ង់ ដែលត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថា អាចអស់ប្រមាណ ៣០០ ពាន់លានដុល្លារ សម្រាប់សង្គ្រាមធំរយៈពេលប្រមាណពីរខែ អាមេរិកពេលនេះ កំពុងពិចារណាបន្ធូរទណ្ឌកម្ម ដោះលែងទ្រព្យសម្បត្តិអ៊ីរ៉ង់ និងអនុញ្ញាតឱ្យអ៊ីរ៉ង់ចូលប្រើមូលនិធិអភិវឌ្ឍន៍ ដែលអាចមានទំហំរហូតដល់ ៣០០ ពាន់លានដុល្លារ ប្រសិនបើកិច្ចព្រមព្រៀងត្រូវបានអនុវត្តដោយជោគជ័យ។

នេះមានន័យថា ប្រសិនបើសង្គ្រាមមានតម្លៃថ្លៃ ការបញ្ចប់សង្គ្រាមនេះ ក៏អាចមានតម្លៃថ្លៃមិនចាញ់គ្នាឡើយ។ ជំនួសឱ្យការទទួលផលពីជ័យជម្នះ អាមេរិកអាចកំពុងប្រឈមនឹងសំណួរដ៏ពិបាកមួយ៖ តើខ្លួនកំពុងទិញសន្តិភាព ឬកំពុងបង់ថ្លៃសង្គ្រាមដល់ទៅពីរលើក?

*សង្គ្រាមដែលមិនថោកសម្រាប់អាមេរិក
អស់រយៈពេលជាច្រើនខែកន្លងមក សហរដ្ឋអាមេរិក បានដាក់ពង្រាយកម្លាំងយោធាយ៉ាងធំនៅមជ្ឈិមបូព៌ា ដើម្បីប្រឈមមុខនឹងអ៊ីរ៉ង់ និងការពារផលប្រយោជន៍យុទ្ធសាស្ត្ររបស់ខ្លួនក្នុងតំបន់។ នាវាផ្ទុកយន្តហោះ យន្តហោះប្រយុទ្ធ ប្រព័ន្ធការពារមីស៊ីល និងប្រតិបត្តិការការពារសុវត្ថិភាពចរាចរណ៍សមុទ្រនៅច្រក Hormuz សុទ្ធតែត្រូវការធនធាន និងថវិកាយ៉ាងច្រើន។

ជាងនេះទៅទៀត ភាពតានតឹងនៅច្រកសមុទ្រ Hormuz ដែលជាសរសៃឈាមថាមពលដ៏សំខាន់របស់ពិភពលោក បានធ្វើឱ្យទីផ្សារប្រេង និងសេដ្ឋកិច្ចសកលរងការរង្គោះរង្គើជាបន្តបន្ទាប់។ រាល់ថ្ងៃ ដែលជម្លោះអូសបន្លាយ មិនត្រឹមតែបង្កើនចំណាយយោធាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបង្កើនថ្លៃដើមនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនផងដែរ។

ជាការពិត អាមេរិកប្រហែលមិនមែនជាភាគីចាញ់ក្នុងសង្គ្រាមនេះទេ។ អ៊ីរ៉ង់ក៏មិនអាចបង្ហាញថា ខ្លួនបានយកឈ្នះលើមហាអំណាចយោធាពិភពលោកបានដែរ។ ប៉ុន្តែសំណួរសំខាន់មិនមែនថា «នរណាចាញ់?» ឬ «នរណាឈ្នះ?» នោះទេ។ សំណួរសំខាន់គឺថា តើជ័យជម្នះមួយដែលត្រូវចំណាយថ្លៃដើមរាប់រយពាន់លានដុល្លារ អាចចាត់ទុកថាជាជ័យជម្នះពេញលេញបានដែរឬទេ?

ប្រសិនបើអាមេរិកត្រូវចំណាយប្រាក់យ៉ាងច្រើនដើម្បីធ្វើសង្គ្រាម ហើយបន្ទាប់មកត្រូវបន្ធូរទណ្ឌកម្ម ដោះលែងទ្រព្យសម្បត្តិ និងបើកផ្លូវឱ្យអ៊ីរ៉ង់ទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច ដើម្បីរក្សាសន្តិភាព នោះសង្គ្រាមនេះ ប្រហែលមិនមែនជារឿងនៃការឈ្នះ ឬចាញ់តែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជារឿងនៃ តម្លៃដែលត្រូវបង់សម្រាប់ការបញ្ចប់វា។

*តម្លៃនៃសន្តិភាព
អ្វីដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ជាងនេះ គឺថា កិច្ចព្រមព្រៀងដែលកំពុងត្រូវបានចរចា មិនផ្តោតតែលើការទប់ស្កាត់កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់ប៉ុណ្ណោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាក៏ភ្ជាប់ជាមួយនឹងអត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំធេង ដែលអាចជាកម្លាំងជំរុញឱ្យទីក្រុងតេហេរ៉ង់ព្រមបន្តដំណើរលើផ្លូវការទូត។

យោងតាមការរាយការណ៍របស់ CNN កិច្ចព្រមព្រៀងថ្មីរវាងអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ អាចរួមមានការបន្ធូរទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចមួយចំនួន ការដោះលែងទ្រព្យសម្បត្តិអ៊ីរ៉ង់ដែលត្រូវបានបង្កក ក៏ដូចជាការបង្កើតមូលនិធិស្តារនិងអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច ដែលអាចមានទំហំរហូតដល់ ៣០០ ពាន់លានដុល្លារ ដោយមានការចូលរួមពីបណ្តាប្រទេសអារ៉ាប់ និងដៃគូអន្តរជាតិផ្សេងៗ ប្រសិនបើអ៊ីរ៉ង់អនុវត្តតាមការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់ខ្លួន។

ពីទស្សនៈរបស់ទីក្រុងតេហេរ៉ង់ នេះអាចត្រូវបានមើលឃើញថា ជារង្វាន់សម្រាប់ការវិលត្រឡប់មករកតុចរចា និងជាឱកាសដើម្បីស្តារសេដ្ឋកិច្ចដែលរងសម្ពាធពីទណ្ឌកម្មអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ។

ប៉ុន្តែពីទស្សនៈរបស់អ្នករិះគន់នៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន រូបភាពមើលទៅខុសគ្នាទាំងស្រុង។ សម្រាប់ពួកគេ វាហាក់ដូចជាស្ថានភាពមួយដែលអាមេរិកបានចំណាយធនធានយ៉ាងច្រើនដើម្បីធ្វើសង្គ្រាម ហើយនៅទីបញ្ចប់ ត្រូវផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយបន្ថែមទៀត ដើម្បីធានាថាសន្តិភាពអាចបន្តស្ថិតស្ថេរ។

នេះហើយជាចំណុចដែលបង្កឱ្យមានការជជែកដេញដោលខ្លាំងបំផុតនៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក។ សម្រាប់អ្នកអភិរក្សនិយមជាច្រើន បញ្ហាមិនមែនស្ថិតនៅត្រង់ថា អ៊ីរ៉ង់ទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍អ្វីខ្លះនោះទេ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅត្រង់ថា ហេតុអ្វីបានជាអាមេរិកត្រូវចំណាយថ្លៃសង្គ្រាមដ៏មហាសាលរួចហើយ ប៉ុន្តែចុងក្រោយនៅតែត្រូវផ្តល់រង្វាន់សេដ្ឋកិច្ចដល់ភាគីដែលខ្លួនទើបតែធ្វើសង្គ្រាមជាមួយ?

សម្រាប់ពួកគេ សំណួរពិតប្រាកដមិនមែនថា «តើសន្តិភាពមានតម្លៃប៉ុន្មាន?» នោះទេ ប៉ុន្តែថា «តើសន្តិភាពនេះ មានតម្លៃខ្ពស់ពេកសម្រាប់អាមេរិកដែរឬទេ?»

*បញ្ហា ៣០០ ពាន់លានដុល្លាររបស់ Trump
បញ្ហាធំបំផុតមួយសម្រាប់ប្រធានាធិបតី Donald Trump ប្រហែលមិនមែនស្ថិតនៅក្នុងទីក្រុងតេហេរ៉ង់ទេ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅក្នុងទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនឯណោះ។

អស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ លោក Trump បានរិះគន់កិច្ចព្រមព្រៀងនុយក្លេអ៊ែរឆ្នាំ២០១៥ របស់អតីតប្រធានាធិបតី Barack Obama ដោយចោទថា កិច្ចព្រមព្រៀងនោះបានផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ហិរញ្ញវត្ថុយ៉ាងច្រើនដល់អ៊ីរ៉ង់ ខណៈអាមេរិកទទួលបានការធានាតិចតួចជាថ្នូរ។

សព្វថ្ងៃនេះ លោក Trump កំពុងព្យាយាមបញ្ចុះបញ្ចូលសាធារណមតិថា កិច្ចព្រមព្រៀងថ្មីនេះ «មិនមែនជាកិច្ចព្រមព្រៀងអូបាម៉ា ២.០» នោះទេ។ រដ្ឋបាលរបស់លោកអះអាងថា អ៊ីរ៉ង់នឹងទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច លុះត្រាតែអនុវត្តតាមការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់ខ្លួនជាមុនសិន ហើយអាមេរិកនឹងមិនផ្តល់អ្វីដោយឥតលក្ខខណ្ឌឡើយ។

ប៉ុន្តែអ្នកគាំទ្រ និងអ្នករិះគន់ជាច្រើន កំពុងមើលឃើញរូបភាពមួយផ្សេងទៀត។ ពួកគេអះអាងថា បើទោះបីមិនមានការផ្ទេរប្រាក់ដោយផ្ទាល់ពីរដ្ឋាភិបាលអាមេរិកក៏ដោយ ការដោះលែងទ្រព្យសម្បត្តិដែលត្រូវបានបង្កក ការបន្ធូរទណ្ឌកម្ម និងការបើកផ្លូវឱ្យអ៊ីរ៉ង់ទទួលបានការវិនិយោគអន្តរជាតិ គឺសុទ្ធតែមានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំធេងសម្រាប់ទីក្រុងតេហេរ៉ង់។

នេះហើយជាបញ្ហានយោបាយដ៏ស្មុគស្មាញសម្រាប់លោក Trump។ ពីព្រោះអស់រយៈពេលជាងមួយទសវត្សរ៍មកនេះ លោកបានកសាងអាជីពនយោបាយមួយផ្នែកលើការរិះគន់ថា មេដឹកនាំអាមេរិកមុនៗ «ផ្តល់ច្រើនពេក ហើយទទួលបានតិចពេក» ពីអ៊ីរ៉ង់។ ប៉ុន្តែពេលនេះ រដ្ឋបាលរបស់លោកផ្ទាល់កំពុងគាំទ្រក្របខណ្ឌកិច្ចព្រមព្រៀងមួយ ដែលអាចអនុញ្ញាតឱ្យអ៊ីរ៉ង់ទទួលបានការបន្ធូរទណ្ឌកម្ម ការចូលប្រើទ្រព្យសម្បត្តិ និងឱកាសវិនិយោគទ្រង់ទ្រាយធំ ប្រសិនបើកិច្ចព្រមព្រៀងត្រូវបានអនុវត្តដោយជោគជ័យ។

ដូច្នេះ សំណួរដែលកំពុងតាមលងរដ្ឋបាល Trump មិនមែនថា តើអ៊ីរ៉ង់នឹងទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ឬអត់នោះទេ ព្រោះចម្លើយហាក់ដូចជាច្បាស់រួចទៅហើយ។ សំណួរពិតប្រាកដគឺថា តើអត្ថប្រយោជន៍ដែលអាមេរិកទទួលបានពីសង្គ្រាម និងកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ មានតម្លៃស្មើនឹងអ្វីដែលអ៊ីរ៉ង់កំពុងទទួលបានដែរឬទេ?

ហើយប្រសិនបើចម្លើយគឺ «ទេ» នោះបញ្ហា ៣០០ ពាន់លានដុល្លារនេះ អាចក្លាយជាបញ្ហានយោបាយដ៏ធំបំផុតមួយសម្រាប់លោក Trump នៅក្នុងប្រទេសរបស់ខ្លួន។

*តើអាមេរិកកំពុងទិញសន្តិភាព ឬទិញពេលវេលា?
នៅទីបំផុត ប្រហែលជាសំណួរសំខាន់បំផុតមិនមែនថា កិច្ចព្រមព្រៀងនេះមានតម្លៃប៉ុន្មានពាន់លានដុល្លារនោះទេ។ សំណួរពិតប្រាកដគឺថា តើអាមេរិកកំពុងទិញសន្តិភាពពិតប្រាកដ ឬគ្រាន់តែទិញពេលវេលាសម្រាប់ពន្យារវិបត្តិប៉ុណ្ណោះ?

បច្ចុប្បន្ននេះ កិច្ចព្រមព្រៀងនៅមិនទាន់ជាកិច្ចព្រមព្រៀងចុងក្រោយនៅឡើយ។ មន្ត្រីអាមេរិកខ្លួនឯង ក៏បានទទួលស្គាល់ថា ឯកសារដែលមានប្រវែងត្រឹមមួយទំព័រកន្លះនេះ គ្រាន់តែជាក្របខណ្ឌនយោបាយមួយ ដើម្បីបង្កើតបរិយាកាសអំណោយផលសម្រាប់ការចរចាបច្ចេកទេសដែលនឹងបន្តនៅពេលខាងមុខ។

នោះមានន័យថា បញ្ហាសំខាន់ៗជាច្រើននៅមិនទាន់ត្រូវបានដោះស្រាយជាស្ថាពរនៅឡើយ។ តើអ៊ីរ៉ង់នឹងអនុវត្តការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់ខ្លួនដល់កម្រិតណា? តើការបន្ធូរទណ្ឌកម្មនឹងត្រូវអនុវត្តតាមដំណាក់កាលយ៉ាងដូចម្តេច? តើភាគីទាំងពីរអាចកសាងទំនុកចិត្តគ្នាបានដែរឬទេ បន្ទាប់ពីជម្លោះ និងការមិនទុកចិត្តគ្នាអស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍?

លើសពីនេះទៅទៀត ស្ថានភាពនៅមជ្ឈិមបូព៌ានៅតែមានភាពផុយស្រួយ។ ការប្រឈមមុខរវាងអ៊ីស្រាអែល និងក្រុមជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងអ៊ីរ៉ង់នៅតែបន្ត ហើយភាពតានតឹងនៅច្រកសមុទ្រ Hormuz ក៏មិនទាន់បាត់បង់ទាំងស្រុងដែរ។ ដូច្នេះ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះអាចនឹងមិនមែនជាទីបញ្ចប់នៃវិបត្តិនោះទេ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែជាការផ្អាកវិបត្តិមួយរយៈប៉ុណ្ណោះ។

ប្រសិនបើកិច្ចព្រមព្រៀងនេះអាចនាំទៅរកស្ថិរភាពយូរអង្វែង ការបន្ធូរទណ្ឌកម្ម និងអត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចដែលផ្តល់ឱ្យអ៊ីរ៉ង់ អាចត្រូវបានចាត់ទុកថាជាតម្លៃដែលសមហេតុផលសម្រាប់សន្តិភាព។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើជម្លោះផ្ទុះឡើងវិញក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានខែ ឬប៉ុន្មានឆ្នាំខាងមុខ នោះប្រវត្តិសាស្ត្រអាចនឹងមើលកិច្ចព្រមព្រៀងនេះថា មិនមែនជាការទិញសន្តិភាពទេ ប៉ុន្តែជាការទិញពេលវេលាមួយដែលមានតម្លៃថ្លៃបំផុត។

ហើយនោះប្រហែលជាសំណួរដែលមិនទាន់មាននរណាអាចឆ្លើយបាននៅថ្ងៃនេះទេ៖ តើសហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងវិនិយោគលើសន្តិភាពយូរអង្វែង ឬគ្រាន់តែចំណាយប្រាក់ដើម្បីពន្យារសង្គ្រាមទៅថ្ងៃស្អែក?

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន
នៅក្នុងភ្នែករបស់អ្នកគាំទ្រលោក Donald Trump កិច្ចព្រមព្រៀងនេះអាចត្រូវបានចាត់ទុកថាជាជ័យជម្នះនយោបាយ និងយុទ្ធសាស្ត្រមួយ។ វាបានជួយបញ្ឈប់សង្គ្រាមដែលកំពុងអូសបន្លាយ កាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការរីកសាយភាយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ និងរក្សាការបើកចំហរនៃច្រកសមុទ្រ Hormuz ដែលមានសារៈសំខាន់ចំពោះសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។

ប៉ុន្តែនៅក្នុងភ្នែករបស់អ្នករិះគន់ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះអាចជាឧទាហរណ៍មួយនៃសង្គ្រាមដែលមិនបានបង្កើតផលចំណេញច្បាស់លាស់សម្រាប់ភាគីដែលបានចំណាយថ្លៃដើមច្រើនជាងគេ។ បន្ទាប់ពីចំណាយធនធានយោធា និងនយោបាយយ៉ាងច្រើន អាមេរិកនៅតែត្រូវពិចារណាបន្ធូរទណ្ឌកម្ម ដោះលែងទ្រព្យសម្បត្តិ និងបើកផ្លូវឱ្យអ៊ីរ៉ង់ទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចទ្រង់ទ្រាយធំ ដើម្បីធានាថាសន្តិភាពអាចបន្តស្ថិតស្ថេរ។

ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ មានសង្គ្រាមជាច្រើនដែលចំណាយប្រាក់ដើម្បីចាប់ផ្តើម។ ប៉ុន្តែសង្គ្រាមអាមេរិក-អ៊ីរ៉ង់ ឆ្នាំ២០២៦ អាចនឹងត្រូវបានចងចាំខុសពីសង្គ្រាមដទៃទៀត។ វាអាចក្លាយជាសង្គ្រាមមួយដែលអាមេរិកត្រូវចំណាយប្រាក់យ៉ាងច្រើនដើម្បីធ្វើសង្គ្រាម ហើយបន្ទាប់មកត្រូវចំណាយនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចថែមទៀត ដើម្បីបញ្ចប់វា។

នៅទីបញ្ចប់ ប្រហែលជាបញ្ហាពិតប្រាកដមិនមែនថា តើកិច្ចព្រមព្រៀងនេះមានតម្លៃ ៣០០ ពាន់លានដុល្លារឬអត់នោះទេ។ បញ្ហាពិតប្រាកដគឺថា តើថ្លៃដែលអាមេរិកកំពុងបង់នោះ អាចទិញបានសន្តិភាពយូរអង្វែងមួយ ឬគ្រាន់តែទិញពេលវេលា មុនពេលវិបត្តិថ្មីផ្ទុះឡើងម្តងទៀត?

ប្រសិនបើសន្តិភាពអាចស្ថិតស្ថេរបាន ការចំណាយទាំងនេះអាចត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការវិនិយោគលើស្ថិរភាព។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើជម្លោះត្រឡប់មកវិញ នោះសំណួរមួយ នឹងនៅតែបន្តតាមលងរដ្ឋបាល Trump និងអ្នកបង់ពន្ធអាមេរិកជាច្រើនឆ្នាំទៅមុខទៀត៖ តើសហរដ្ឋអាមេរិកបានទិញសន្តិភាពមួយ ឬគ្រាន់តែបានបង់ថ្លៃសង្គ្រាមដល់ទៅពីរលើក?