(ភ្នំពេញ)៖ នៅពេលដែលគេគិតដល់ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ មនុស្សភាគច្រើនជារឿយៗតែងតែស្រមៃឃើញផ្សែងហុយចេញពីបំពង់ផ្សែងរោងចក្រ យានយន្ត និងរោងចក្រផលិតថាមពល។

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អ្នករួមចំណែកដ៏ធំបំផុតមួយក្នុងការភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ ដែលជារឿយៗត្រូវបានគេមើលរំលងនោះ គឺជាអ្វីដែលយើងជួបប្រទះជារៀងរាល់ថ្ងៃ ពោលគឺ «កាកសំណល់» (សំរាម)។

រាល់ថង់ប្លាស្ទិកដែលត្រូវបានបោះចោល រាល់កម្ទេចអាហារដែលត្រូវបានគ្រវែងចោល រាល់គំនរសំរាមដែលមិនមានការគ្រប់គ្រងត្រឹមត្រូវ និងរាល់ការឆេះទីលានចាក់សំរាម សុទ្ធតែរួមចំណែកតាមរបៀបផ្សេងៗគ្នាដល់ការធ្លាក់ចុះគុណភាពបរិស្ថាន និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។

នៅពេលដែលចំនួនប្រជាជនកើនឡើង ហើយសេដ្ឋកិច្ចមានការរីកចម្រើន បរិមាណនៃការបង្កើតកាកសំណល់ក៏កំពុងកើនឡើងនៅទូទាំងពិភពលោកផងដែរ ដែលធ្វើឱ្យសកម្មភាពអាកាសធាតុនៅក្នុងវិស័យកាកសំណល់មានសារៈសំខាន់ជាងពេលណាៗទាំងអស់។

កាកសំណល់រួមចំណែកដល់ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុជាចម្បង តាមរយៈការភាយចេញនូវឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។ នៅពេលដែលសំណល់សរីរាង្គ ដូចជា កម្ទេចអាហារ សំណល់កសិកម្ម និងសំណល់សួនច្បារ រលួយរលាយនៅក្នុងទីលានចាក់សំរាមដោយគ្មានអុកស៊ីសែនគ្រប់គ្រាន់ វានឹងផលិតចេញនូវឧស្ម័នមេតាន ដែលជាឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់មានអានុភាពខ្លាំងជាងឧស្ម័នកាបូនិករហូតដល់ទៅជាង ២៥ដង ក្នុងរយៈពេល ១០០ឆ្នាំ។

លើសពីនេះ ការដុតសំរាមនៅទីចំហភាយចេញនូវឧស្ម័នកាបូនិក ធាតុបង្កើមកាបូនខ្មៅ (Black Carbon) និងសារធាតុបំពុលពុលៗចូលទៅក្នុងបរិយាកាស។ ដោយឡែក សំណល់ប្លាស្ទិក បាននិងកំពុងបង្កការគំរាមកំហែងទ្វេដង ពោលគឺវាបំពុលដី ផ្លូវទឹក និងមហាសមុទ្រ ព្រមទាំងរួមចំណែកដល់ការភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពេញមួយវដ្តជីវិតរបស់វា ចាប់តាំងពីដំណាក់កាលផលិត ការដឹកជញ្ជូន រហូតដល់ការបោះចោល។

សកម្មភាពអាកាសធាតុនៅក្នុងវិស័យកាកសំណល់ ចាប់ផ្តើមឡើងជាមួយនឹងគោលការណ៍សាមញ្ញមួយ៖ «បង្កើតកាកសំណល់ឱ្យបានកាន់តែតិច»។

ការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ដែលមិនចាំបាច់ ការចៀសវាងប្លាស្ទិកប្រើបានតែម្តង ការជ្រើសរើសផលិតផលដែលអាចប្រើឡើងវិញបាន និងការចាប់យករបៀបរស់នៅប្រកបដោយចីរភាព អាចកាត់បន្ថយបរិមាណកាកសំណល់ដែលហូរចូលទៅក្នុងបរិស្ថានបានយ៉ាងច្រើន។ ការផ្លាស់ប្តូរតូចតាចនៅក្នុងទម្លាប់ប្រចាំថ្ងៃ នៅពេលដែលមនុស្សរាប់លាននាក់រួមគ្នាអនុវត្ត នឹងអាចបង្កើតជាផលប្រយោជន៍បរិស្ថានយ៉ាងធំធេង។

សកម្មភាពអាកាសធាតុទីពីរ គឺការញែកសំរាមឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។
យើងមិនត្រូវមើលឃើញកាកសំណល់ជាគំនរសំរាមលាយឡំគ្នានោះឡើយ។ សំណល់សរីរាង្គ សម្ភារដែលអាចកែច្នៃឡើងវិញបាន សំណល់ប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ និងសំណល់ដែលនៅសេសសល់ សុទ្ធសឹងតែទាមទារវិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងខុសៗគ្នា។

ការញែកសំរាមតាំងពីប្រភពដើម អនុញ្ញាតឱ្យយើងប្រមូលយកវត្ថុធាតុមានតម្លៃមកប្រើប្រាស់ឡើងវិញ ព្រមទាំងកាត់បន្ថយបរិមាណសំរាមដែលត្រូវបញ្ជូនទៅទីលានចាក់សំរាម។
ការកែច្នៃឡើងវិញ (Recycling) ក៏ជាសកម្មភាពអាកាសធាតុដ៏សំខាន់មួយទៀតដែរ។

ជាទូទៅ ការផលិតទំនិញពីសម្ភារកែច្នៃឡើងវិញ ចំណាយថាមពលនិងធនធានធម្មជាតិតិចជាងការផលិតចេញពីវត្ថុធាតុដើមធម្មជាតិ។ ការកែច្នៃក្រដាសឡើងវិញ ជួយកាត់បន្ថយសម្ពាធលើព្រៃឈើ។

ការកែច្នៃលោហៈ ជួយកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថាមពលក្នុងចង្វាក់ផលិតកម្ម។ ការកែច្នៃប្លាស្ទិក ជួយកាត់បន្ថយតម្រូវការផលិតប្លាស្ទិកថ្មី និងជួយទប់ស្កាត់ការបំពុល។ ការគ្រប់គ្រងសំណល់សរីរាង្គ ផ្តល់នូវឱកាសដ៏ធំបំផុតមួយសម្រាប់សកម្មភាពអាកាសធាតុ។

ជំនួសឱ្យការបញ្ជូនសំណល់អាហារ និងវត្ថុធាតុសរីរាង្គទៅកាន់ទីលានចាក់សំរាម យើងអាចយកពួកវាទៅធ្វើជាជីកំប៉ុស និងបំប្លែងទៅជាជីដែលមានតម្លៃខ្ពស់។

ការធ្វើជីកំប៉ុសជួយកាត់បន្ថយការភាយឧស្ម័នមេតាន លើកកម្ពស់សុខភាពដី និងគាំទ្រដល់វិស័យកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាព។ អ្វីដែលធ្លាប់តែត្រូវបានចាត់ទុកថាជាកាកសំណល់ បានក្លាយទៅជាធនធានដ៏មានប្រយោជន៍។ ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងកាកសំណល់ទំនើប ក៏ដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ផងដែរ។

ទីលានចាក់សំរាមដែលមានលក្ខណៈស្តង់ដារបច្ចេកទេស បច្ចេកវិទ្យាចាប់យកឧស្ម័នមេតាន ប្រព័ន្ធប្រព្រឹត្តិកម្មទឹកកខ្វក់ និងបរិក្ខារបំប្លែងសំណល់ទៅជាថាមពល (Waste-to-energy) អាចកាត់បន្ថយការភាយបានយ៉ាងច្រើន ខណៈពេលដែលជួយការពារសុខភាពសាធារណៈ និងបរិស្ថាន។ ដូច្នេះ ការវិនិយោគលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធកាកសំណល់ គឺការវិនិយោគលើភាពធន់នឹងអាកាសធាតុ និងការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព។

សម្រាប់ប្រទេសដូចជាកម្ពុជា សកម្មភាពអាកាសធាតុក្នុងវិស័យកាកសំណល់ គឺត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹងការចូលរួមរបស់សាធារណជន។

កិច្ចការពារបរិស្ថានមិនអាចពឹងផ្អែកតែលើគោលនយោបាយ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរបស់រដ្ឋាភិបាលតែមួយមុខនោះទេ។ វាទាមទារឱ្យមានការចូលរួមយ៉ាងសកម្មពីសហគមន៍ សាលារៀន អាជីវកម្ម និងប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូប។

យុទ្ធនាការនានាដែលលើកទឹកចិត្តប្រជាជនឱ្យកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ប្លាស្ទិក រក្សាទីធ្លាសាធារណៈឱ្យស្អាត និងគ្រប់គ្រងកាកសំណល់ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ គឺជាឧទាហរណ៍ដ៏សំខាន់នៃសកម្មភាពអាកាសធាតុនៅកម្រិតមូលដ្ឋាន។ រាល់ថង់ប្លាស្ទិកដែលត្រូវបានបដិសេធមិនប្រើ រាល់កម្ទេចសំរាមដែលត្រូវបានរើសទុកដាក់ និងរាល់ក្រុមគ្រួសារដែលបានញែកសំរាម សុទ្ធសឹងតែរួមចំណែកដល់បរិស្ថានដែលមានសុខភាពល្អ និងអនាគតមួយប្រកបដោយចីរភាព។

កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់កម្ពុជាក្នុងការលើកកម្ពស់ភាពស្អាត និងការកាត់បន្ថយសំណល់ប្លាស្ទិក បានបង្ហាញឱ្យឃើញថា យុទ្ធនាការបរិស្ថានអាចវិវឌ្ឍខ្លួនទៅជាចលនាសង្គមយ៉ាងដូចម្តេច។

គំនិតផ្តួចផ្តើមនានា ដូចជា យុទ្ធនាការ «ថ្ងៃនេះ ខ្ញុំមិនប្រើថង់ប្លាស្ទិកទេ»យុទ្ធនាការ«កម្ពុជាស្អាត ខ្មែរធ្វើបាន» និងយុទ្ធនាការ «ផ្លូវជាតិគ្មានសំណល់ប្លាស្ទិក» សុទ្ធសឹងតែជំរុញឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថ ខណៈពេលដែលរួមចំណែកដល់គោលដៅអាកាសធាតុកាន់តែទូលំទូលាយ។

តាមរយៈការកាត់បន្ថយការបង្កើតកាកសំណល់ និងការលើកកម្ពស់ការបោះចោលសំរាមដោយមានការទទួលខុសត្រូវ គំនិតផ្តួចផ្តើមទាំងនេះបានជួយកាត់បន្ថយការភាយ និងពង្រឹងការគ្រប់គ្រងបរិស្ថាន។

ឧស្សាហកម្មកែច្នៃឡើងវិញ ការផលិតជីកំប៉ុស សេវាកម្មប្រមូលកាកសំណល់ សហគ្រិនភាពបៃតង និងគំនិតផ្តួចផ្តើមសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំ អាចបង្កើតឱកាសការងារបានយ៉ាងច្រើន ខណៈពេលដែលជួយកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន។

យើងមិនគួរមើលឃើញកាកសំណល់ត្រឹមតែជាបញ្ហាដែលត្រូវបោះចោលនោះទៀតទេ។ វាគួរតែត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាធនធានដែលអាចប្រមូលមកវិញ ប្រើប្រាស់ឡើងវិញ និងបំប្លែងទៅជាតម្លៃសេដ្ឋកិច្ច។ សកម្មភាពអាកាសធាតុក្នុងវិស័យកាកសំណល់ គឺជារឿងនៃការផ្លាស់ប្តូររបៀបគិតរបស់យើង។

អស់រយៈពេលជាយូរមកហើយ សង្គមបានដើរតាមគំរូសេដ្ឋកិច្ចខ្សែបន្ទាត់ (Linear Model)៖ ទាញយកមកប្រើប្រាស់ ប្រើប្រាស់ រួចបោះចោល។ អនាគតប្រកបដោយចីរភាព ទាមទារឱ្យមានវិធីសាស្ត្របែបវិលជុំ (Circular Approach) ដែលវត្ថុធាតុទាំងឡាយត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយមានប្រសិទ្ធភាព កាកសំណល់ត្រូវបានកាត់បន្ថយមកត្រឹមកម្រិតទាបបំផុត ហើយធនធាននានានៅតែបន្តស្ថិតក្នុងវដ្តនៃការប្រើប្រាស់ឱ្យបានយូរបំផុតតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន។

ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ គឺជាបញ្ហាប្រឈមដ៏ធំមួយសម្រាប់មនុស្សជំនាន់យើង ប៉ុន្តែដំណោះស្រាយមានរួចជាស្រេចនៅក្នុងផ្ទះ សាលារៀន កន្លែងធ្វើការ និងសហគមន៍របស់យើង។ វិស័យកាកសំណល់រំលឹកយើងថា ការទទួលខុសត្រូវចំពោះបរិស្ថាន ជារឿយៗចាប់ផ្តើមចេញពីជម្រើសសាមញ្ញៗប្រចាំថ្ងៃរបស់យើង។

អនាគតដែលយើងប្រាថ្នាចង់បាន ពិភពលោកដែលស្អាត បៃតង និងមាននិរន្តរភាព នឹងមិនមែនកសាងឡើងតែតាមរយៈការទម្លាយភាពទាល់ច្រកនៃបច្ចេកវិទ្យាធំៗនោះឡើយ។ វាក៏នឹងត្រូវកសាងឡើងតាមរយៈទម្លាប់ដែលយើងអនុវត្ត កាកសំណល់ដែលយើងកាត់បន្ថយ និងការទទួលខុសត្រូវដែលយើងបង្ហាញចំពោះបរិស្ថានរបស់យើង។

កាកសំណល់ អាចមើលទៅហាក់ដូចជាចំណុចបញ្ចប់នៃជីវិតរបស់ផលិតផលមួយ។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងតថភាពជាក់ស្តែង វាអាចជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃដំណោះស្រាយអាកាសធាតុ៕