(ភ្នំពេញ)៖ ក្តីរំពឹងក្នុងការបញ្ចប់សង្គ្រាមអាមេរិក-អ៊ីរ៉ង់ ហាក់ដូចជាកំពុងរត់ទៅជួបឧបសគ្គម្តងហើយម្តងទៀត។ ពេលនេះ លីបង់ និងក្រុម Hezbollah បានក្លាយជាចំណុចសាកល្បងដ៏ធំបំផុតមួយសម្រាប់កិច្ចចរចាសន្តិភាព។ ខណៈការវាយប្រហារគ្នារវាងអ៊ីស្រាអែល និង Hezbollah នៅតែបន្ត អ៊ីរ៉ង់បានព្រមានបិទច្រកសមុទ្រហ័រមូស ខណៈលោក ដូណាល់ ត្រាំ ក៏បានព្រមានថា នឹងវាយប្រហារលើអ៊ីរ៉ង់សាជាថ្មី ប្រសិនបើកិច្ចព្រមព្រៀងមិនអាចសម្រេចបាន។

Fresh Exclusive មានអត្ថបទស៊ីជម្រៅមួយជុំវិញបញ្ហានេះ៖

ខណៈអ្នកចរចាអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ កំពុងអង្គុយជជែកគ្នានៅប្រទេសស្វីស ដើម្បីស្វែងរកកិច្ចព្រមព្រៀងចុងក្រោយមួយក្នុងរយៈពេល ៦០ថ្ងៃ សមរភូមិមួយផ្សេងទៀតនៅចម្ងាយរាប់ពាន់គីឡូម៉ែត្រ កំពុងបន្តឆាបឆេះ។ នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសលីបង់ គ្រាប់បែកនៅតែធ្លាក់ កងទ័ពនៅតែមិនដកថយ ហើយការបាញ់ប្រហាររវាងអ៊ីស្រាអែល និងក្រុម Hezbollah នៅតែបន្ត។ ស្ថានការណ៍នេះកំពុងបង្កើតសំណួរដ៏ធំមួយសម្រាប់ការទូតអន្តរជាតិ៖ តើលីបង់អាចក្លាយជាទីកន្លែងដែលបំផ្លាញកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពអាមេរិក-អ៊ីរ៉ង់ដែរឬទេ?

*លីបង់៖ ឧបសគ្គធំបំផុតចំពោះការចរចា
ទោះបីជាការចរចានៅប្រទេសស្វីស ត្រូវបានអ្នកសម្របសម្រួលពិពណ៌នាថា «មានភាពវិជ្ជមាន និងស្ថាបនា» ក៏ដោយ ប៉ុន្តែបញ្ហាលីបង់នៅតែជាចំណុចជាប់គាំងដ៏ធំបំផុត។ អ៊ីរ៉ង់បានទាមទារយ៉ាងច្បាស់ថា កិច្ចព្រមព្រៀងណាមួយ ត្រូវតែរួមបញ្ចូលការបញ្ឈប់ប្រតិបត្តិការយោធាទាំងអស់នៅលីបង់។ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអ៊ីរ៉ង់ លោក Abbas Araghchi បានសរសេរនៅលើបណ្តាញសង្គម X ថា៖ «The first real test will be the Lebanon deconfliction cell.»មានន័យថា៖ «ការសាកល្បងពិតប្រាកដលើកដំបូង នឹងស្ថិតនៅលើយន្តការបញ្ចៀសការប៉ះទង្គិចនៅលីបង់»។

សារនេះបង្ហាញថា ទីក្រុងតេហេរ៉ង់ ចាត់ទុកស្ថានការណ៍នៅលីបង់ថាជាសូចនាករសំខាន់បំផុត ក្នុងការវាស់ស្ទង់ភាពស្មោះត្រង់ និងការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៃកិច្ចព្រមព្រៀង។ ផ្ទុយទៅវិញ អ៊ីស្រាអែល បានប្រកាសថា ខ្លួននឹងបន្តរក្សាវត្តមានយោធានៅភាគខាងត្បូងលីបង់ ដើម្បីការពារសន្តិសុខរបស់ខ្លួន ដរាបណាខ្លួននៅតែយល់ថា មានភាពចាំបាច់។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល លោក Benjamin Netanyahu បានថ្លែងថា កងទ័ពអ៊ីស្រាអែល៖ «will remain in southern Lebanon for as long as necessary» មានន័យថាកងទ័ពអ៊ីស្រាអែល «នឹងបន្តមានវត្តមាននៅភាគខាងត្បូងលីបង់ ដរាបណាចាំបាច់»។

ការប្រកាសនេះកំពុងបង្ហាញពីគម្លាតដ៏ធំមួយរវាងជំហររបស់អ៊ីស្រាអែល និងអ៊ីរ៉ង់ ជាពិសេសជុំវិញអនាគតសន្តិសុខនៅលីបង់។ ភាពផ្ទុយគ្នានេះបង្ហាញថា សង្គ្រាមនៅលីបង់មិនមែនជាបញ្ហាដាច់ដោយឡែកនោះទេ ប៉ុន្តែជាផ្នែកមួយនៃការប្រកួតប្រជែងភូមិសាស្ត្រនយោបាយដ៏ធំរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក អ៊ីស្រាអែល និងអ៊ីរ៉ង់។ ដូច្នេះ លីបង់ អាចក្លាយជាសមរភូមិដែលនឹងកំណត់ថា តើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពអាមេរិក-អ៊ីរ៉ង់អាចឈានទៅរកជោគជ័យ ឬបរាជ័យ។

*Hezbollah៖ តួអង្គដែលអាចកំណត់ជោគវាសនាកិច្ចព្រមព្រៀង
បញ្ហាសំខាន់មួយទៀត គឺតួនាទីរបស់ក្រុម Hezbollah។ សម្រាប់ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន និងអ៊ីស្រាអែល ក្រុម Hezbollah ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាកម្លាំងប្រដាប់អាវុធដែលទទួលការគាំទ្រពីអ៊ីរ៉ង់ និងជាប្រភពអស្ថិរភាពមួយនៅក្នុងតំបន់។ ប៉ុន្តែសម្រាប់អ៊ីរ៉ង់ Hezbollah គឺជាផ្នែកមួយនៃយុទ្ធសាស្ត្រការពារជាតិ និងជាខ្សែការពារដ៏សំខាន់ប្រឆាំងនឹងអ៊ីស្រាអែល។ ជំហរនេះត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ដោយមេដឹកនាំ Hezbollah លោក Naim Qassem ដែលបានប្រកាសថា៖ «Any violation, we will confront. Any violation, we will fight.» មានន័យថា៖ «រាល់ការរំលោភបំពាន យើងនឹងប្រឈមតបទៅវិញ។ រាល់ការរំលោភបំពាន យើងនឹងប្រយុទ្ធ»។

ការប្រកាសនេះបង្ហាញថា ទោះបីជាមានការចរចានៅប្រទេសស្វីសក៏ដោយ ស្ថានការណ៍នៅលីបង់នៅតែអាចផ្ទុះឡើងវិញគ្រប់ពេល ប្រសិនបើភាគីណាមួយចាត់ទុកថា បទឈប់បាញ់ត្រូវបានរំលោភបំពាន។

ស្ថានភាពនេះ មានន័យថា ការទាមទាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកឱ្យអ៊ីរ៉ង់បញ្ឈប់ការគាំទ្រ Hezbollah មិនមែនគ្រាន់តែជាបញ្ហាយោធាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាបញ្ហាយុទ្ធសាស្ត្រដែលពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់ទៅនឹងឥទ្ធិពលរបស់អ៊ីរ៉ង់នៅមជ្ឈិមបូព៌ាទាំងមូល។

សម្រាប់ទីក្រុងតេហេរ៉ង់ ការបោះបង់ Hezbollah អាចមានន័យស្មើនឹងការបាត់បង់ឧបករណ៍ដ៏សំខាន់មួយក្នុងការទប់ទល់នឹងឥទ្ធិពលរបស់អ៊ីស្រាអែល និងសហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់។ ដូច្នេះ ការចរចាលើបញ្ហានេះ មិនត្រឹមតែពាក់ព័ន្ធនឹងអនាគតរបស់លីបង់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងពាក់ព័ន្ធនឹងតុល្យភាពអំណាចនៅមជ្ឈិមបូព៌ាទាំងមូលផងដែរ។

ប្រសិនបើការប្រយុទ្ធនៅលីបង់នៅតែបន្ត អ្នកវិភាគជាច្រើនព្រមានថា ក្រុមដែលប្រឆាំងនឹងការសម្របសម្រួល នៅក្នុងប្រទេសទាំងពីរ អាចប្រើប្រាស់ស្ថានការណ៍នេះ ដើម្បីប្រឆាំងនឹងការចរចា និងធ្វើឱ្យកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពស្ថិតក្នុងហានិភ័យកាន់តែខ្លាំង។

*Trump និងការទូតក្រោមការគំរាម
ស្ថានភាពកាន់តែស្មុគស្មាញឡើង នៅពេលប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក Donald Trump បានគំរាមថា សហរដ្ឋអាមេរិកអាចវាយប្រហារអ៊ីរ៉ង់ម្តងទៀត ប្រសិនបើទីក្រុងតេហេរ៉ង់មិនទប់ស្កាត់សកម្មភាពរបស់ក្រុម Hezbollah ឬមិនគោរពតាមកិច្ចព្រមព្រៀង។
ក្នុងបទសម្ភាសន៍ជាមួយ Fox News លោក Trump បានព្រមានថា សហរដ្ឋអាមេរិកអាច «hit Iran very hard again» ឬមានន័យថា «វាយប្រហារអ៊ីរ៉ង់យ៉ាងខ្លាំងម្តងទៀត» ប្រសិនបើទីក្រុងតេហេរ៉ង់មិនអនុវត្តតាមការប្តេជ្ញារបស់ខ្លួន។

ការគំរាមនេះ បានធ្វើឱ្យគណៈប្រតិភូចរចាអ៊ីរ៉ង់ប្រតិកម្មយ៉ាងខ្លាំង ហើយស្ទើរតែធ្វើឱ្យការចរចានៅស្វីសជាប់គាំងទៀតផង។ជាការឆ្លើយតប ប្រធានអ្នកចរចាអ៊ីរ៉ង់ លោក Mohammad Bagher Ghalibaf បានប្រតិកម្មតបវិញថា៖ «If their threats had any effect, they wouldn't be in this desperate situation today.»។ មានន័យថា៖ «ប្រសិនបើការគំរាមរបស់ពួកគេមានប្រសិទ្ធភាពមែននោះ ពួកគេមិនស្ថិតក្នុងស្ថានភាពអស់សង្ឃឹមដូចសព្វថ្ងៃនេះទេ»។

ការឆ្លើយតបនេះបង្ហាញថា ទីក្រុងតេហេរ៉ង់មិនត្រឹមតែបដិសេធការគំរាមរបស់អាមេរិកប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងចាត់ទុកការគំរាមនោះថាជាសញ្ញានៃភាពអស់សង្ឃឹមរបស់ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនផងដែរ។

ទោះបីជាការប្រើសម្ពាធអាចជាយុទ្ធសាស្ត្រមួយក្នុងការចរចាក៏ដោយ ប៉ុន្តែប្រវត្តិសាស្ត្របង្ហាញថា ការចរចាក្រោមការគំរាមប្រើកម្លាំង ច្រើនតែពិបាកបង្កើតសន្តិភាពយូរអង្វែង។ ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការទូត និងការគំរាមប្រើកម្លាំង អាចជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរបាត់បង់ទំនុកចិត្តគ្នាទៅវិញទៅមក និងធ្វើឱ្យកិច្ចព្រមព្រៀងស្ថិតក្នុងស្ថានភាពផុយស្រួយកាន់តែខ្លាំង។

ជាក់ស្តែង ការចរចានៅស្វីសកំពុងបង្ហាញថា សន្តិភាពនៅមជ្ឈិមបូព៌ា មិនអាស្រ័យតែលើហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងប៉ុណ្ណោះទេ,វាអាស្រ័យលើសមត្ថភាពរបស់ភាគីទាំងអស់ ក្នុងការកសាងទំនុកចិត្ត និងកាត់បន្ថយភាសាគំរាមគំហែងផងដែរ។

*សន្តិភាពលើក្រដាស និងសង្គ្រាមលើដី
ការចរចានៅប្រទេសស្វីស បានបង្កើតយន្តការថ្មីៗជាច្រើន រួមមានគណៈកម្មាធិការជាន់ខ្ពស់ ផែនទីបង្ហាញផ្លូវរយៈពេល ៦០ថ្ងៃ និងយន្តការសម្របសម្រួល ដើម្បីទប់ស្កាត់ការប៉ះទង្គិចនៅលីបង់។ ប៉ុន្តែ ប្រវត្តិសាស្ត្រមជ្ឈិមបូព៌ាបានបង្ហាញម្តងហើយម្តងទៀតថា កិច្ចព្រមព្រៀងមិនបរាជ័យដោយសារខ្វះហត្ថលេខានោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាច្រើនតែបរាជ័យដោយសារការអនុវត្តមិនបានពេញលេញ ការខ្វះទំនុកចិត្តរវាងភាគី និងសកម្មភាពរបស់តួអង្គដែលមិនចង់ឱ្យសន្តិភាពកើតឡើង។

អនុប្រធានមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវ Center for International Policy Research លោក Rashid Al-Mohanadi បានលើកឡើងថា កិច្ចព្រមព្រៀងនុយក្លេអ៊ែរឆ្នាំ២០១៥ ឬ JCPOA បរាជ័យដោយសារតែវា៖ «គ្មានការចូលរួម និងការគាំទ្រពីប្រទេសក្នុងតំបន់ឡើយ» ឬ «there was zero regional buy-in.»។

លោកបានបន្ថែមទៀតថា ប៉ុន្តែស្ថានការណ៍នាពេលបច្ចុប្បន្ន មានភាពខុសប្លែកពីអតីតកាល ពីព្រោះ៖ «ពេលនេះ ប្រទេសក្នុងតំបន់បានក្លាយជាភាគីពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់ហើយ» «Now, the region has a stake.»។
ការវាយតម្លៃនេះបង្ហាញថា ការចូលរួមរបស់ប្រទេសក្នុងតំបន់ ដូចជា ប៉ាគីស្ថាន និងកាតា អាចបង្កើនឱកាសជោគជ័យនៃកិច្ចព្រមព្រៀង។ ទោះជាយ៉ាងណា សំណួរសំខាន់នៅតែមានថា តើយន្តការនានាដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅស្វីស អាចបញ្ឈប់សង្គ្រាមនៅលើដីបានដែរឬទេ ខណៈគ្រាប់បែក និងការបាញ់ប្រហារនៅលីបង់នៅតែបន្តកើតមានមិនឈប់ឈរយ៉ាងនេះ?

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន
ក្នុងរយៈពេល ៦០ថ្ងៃខាងមុខ លីបង់អាចក្លាយជាកត្តាសាកល្បងដ៏ធំបំផុតសម្រាប់កិច្ចព្រមព្រៀងអាមេរិក-អ៊ីរ៉ង់។ ប្រសិនបើការប្រយុទ្ធនៅទីនោះ អាចត្រូវបានបញ្ឈប់, នោះការចរចាអាចបន្តឆ្ពោះទៅរកសន្តិភាពយូរអង្វែង។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើសមរភូមិលីបង់នៅតែឆាបឆេះ នោះប្រទេសតូចមួយនៅឆ្នេរសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេនេះ អាចក្លាយជាកន្លែងដែលបំផ្លាញកិច្ចព្រមព្រៀងដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៅមជ្ឈិមបូព៌ា។

ដូចដែលអគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ លោក António Guterres ធ្លាប់បានព្រមានថា សន្តិភាពពិតប្រាកដមិនអាចសម្រេចបានតាមរយៈបទឈប់បាញ់តែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវការការជឿទុកចិត្តគ្នាទៅវិញទៅមក និងដំណោះស្រាយនយោបាយយូរអង្វែង។

ដូច្នេះ ការស្វែងរកសន្តិភាពនៅមជ្ឈិមបូព៌ាសព្វថ្ងៃ មិនអាចកាត់ផ្តាច់ចេញពីសន្តិសុខនៅលីបង់បានឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ស្ថានភាពនៅលីបង់អាចក្លាយជាសូចនាករដ៏សំខាន់បំផុតមួយ ក្នុងការវាស់ស្ទង់ថា តើកិច្ចព្រមព្រៀងអាមេរិក-អ៊ីរ៉ង់នឹងអាចរស់រាន និងឈានទៅរកសន្តិភាពយូរអង្វែង ឬនឹងបរាជ័យដូចកិច្ចព្រមព្រៀងជាច្រើនក្នុងអតីតកាល។

ក្នុងន័យនេះ លីបង់មិនមែនគ្រាន់តែជាសមរភូមិមួយទៀតនៅមជ្ឈិមបូព៌ានោះទេ ប៉ុន្តែអាចក្លាយជាកន្លែងដែលនឹងកំណត់ថា តើកិច្ចព្រមព្រៀងរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ នឹងរស់រាន ឬដួលបរាជ័យ៕