(ភ្នំពេញ)៖ នៅក្នុងបរិបទនៃនយោបាយសកល និងច្បាប់អន្តរជាតិសម័យទំនើប ការការពារអធិបតេយ្យភាពជាតិមិនត្រឹមតែពឹងផ្អែកលើកម្លាំងយោធាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងត្រូវពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍គតិយុត្តឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងទាន់ពេលវេលា។ សម្រាប់ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ការបន្តជំហរតវ៉ា និងការប្រើប្រាស់យន្តការការទូតយ៉ាងសកម្មចំពោះរាល់ការរំលោភបំពាន ឬការឈ្លានពានណាមួយនៅតាមព្រំដែន គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏វៃឆ្លាតបំផុតដែលរាជរដ្ឋាភិបាលបានប្រកាន់យក។

សម្រាប់លោក ទិត ប៉ារូស ក្នុងនាមជាអ្នកស្រាវជ្រាវច្បាប់អន្តរជាតិ មូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏សំខាន់ដែលតម្រូវឱ្យកម្ពុជា ត្រូវតែបន្តប្រតិកម្មតាមផ្លូវការទូតយ៉ាងដាច់ខាតនោះ គឺដើម្បីបង្ការនូវគ្រោះថ្នាក់នៃគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិមួយដែលគេហៅថា «ការព្រមព្រៀងដោយស្ងប់ស្ងាត់» ឬ ជាភាសាអង់គ្លេស «Acquiescence»។ គោលការណ៍នេះចែងថា ប្រសិនបើរដ្ឋមួយដឹងថាមានសកម្មភាពរំលោភបំពានលើសិទ្ធិ ឬទឹកដីរបស់ខ្លួនពីសំណាក់រដ្ឋដទៃ ប៉ុន្តែបែរជារក្សាភាពស្ងៀមស្ងាត់ ឬមិនបានបញ្ចេញប្រតិកម្មតវ៉ាក្នុងរយៈពេលសមស្របណាមួយ នោះតុលាការអន្តរជាតិអាចនឹងបកស្រាយថា ភាពស្ងៀមស្ងាត់នោះគឺជាការ «យល់ព្រម» ឬ «ការបោះបង់» សិទ្ធិអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួនទៅឱ្យភាគីម្ខាងទៀតដោយស្ម័គ្រចិត្ត។ ហេតុដូច្នេះហើយ ការចេញកំណត់ទូតតវ៉ា (Note of Protest) នីមួយៗរបស់កម្ពុជា គឺជាកិច្ចការចាំបាច់ដើម្បី «បញ្ឈប់នាឡិកា» នៃភាពស្ងៀមស្ងាត់ និងបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ទៅកាន់សហគមន៍អន្តរជាតិថា កម្ពុជាមិនដែលទទួលស្គាល់ការចូលកាន់កាប់ខុសច្បាប់ណាមួយឡើយ។

មេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រដែលជាតឹកតាងមិនអាចប្រកែកបាន គឺករណីវិវាទប្រាសាទព្រះវិហារដែលត្រូវបានកាត់សេចក្តីដោយតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) កាលពីឆ្នាំ១៩៦២។ ក្នុងសាលក្រមជាប្រវត្តិសាស្ត្រនោះ តុលាការបានផ្តល់តម្លៃខ្ពស់ដល់គោលការណ៍ «Acquiescence» និងគោលការណ៏Estoppel ( មិនអាចបកក្រោយ ឬបដិសេធអ្វីដែលខ្លួនធ្លាប់បានធ្វើ ឬនិយាយ ដើម្បីគេចវេសពីការទទួលខុសត្រូវឡើយ) ដោយសម្រេចឱ្យកម្ពុជាឈ្នះក្តី ដោយសារតែភាគីថៃបានដឹងពីអត្ថិភាពនៃផែនទីដងរែក ដែលបង្ហាញថាប្រាសាទព្រះវិហារស្ថិតនៅក្នុងដីខ្មែរ ប៉ុន្តែភាគីថៃ មិនបានធ្វើការតវ៉ាផ្លូវការណាមួយអស់រយៈពេលរាប់សិបឆ្នាំ។ តុលាការបានចាត់ទុកថា ភាពស្ងៀមស្ងាត់របស់ថៃនាពេលនោះ គឺជាការយល់ព្រមតាមខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនដែលបារាំងបានគូស។ នេះជាការបញ្ជាក់របស់អ្នកស្រាវជ្រាវច្បាប់អន្តរជាតិខាងលើ។

លោក ទិត ប៉ារូស បានបន្តថា ផ្អែកលើបុព្វហេតុនេះ រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានរៀនសូត្រយ៉ាងច្បាស់ថា ការរក្សាឱ្យបាននូវ «ការតវ៉ា» គឺជាខែលការពារដ៏រឹងមាំបំផុត។ ទោះបីជាក្នុងស្ថានភាពជាក់ស្តែង ការរំលោភបំពានខ្លះមិនទាន់អាចដោះស្រាយបានភ្លាមៗក៏ដោយ ក៏ការតវ៉ាជាប់ជានិច្ចបានធ្វើឱ្យការកាន់កាប់ជាក់ស្តែងទាំងនោះក្លាយជា «សកម្មភាពដែលមានវិវាទ និងខុសច្បាប់» ជានិរន្តរ៍ ដែលមិនអាចវិវត្តទៅជាអធិបតេយ្យភាពស្របច្បាប់បានឡើយ។ នេះគឺជាការការពារអនាគតជាតិ ព្រោះរាល់ឯកសារតវ៉ាទាំងអស់នឹងក្លាយជាភស្តុតាងដ៏មានតម្លៃបំផុត ប្រសិនបើជម្លោះត្រូវឈានដល់ការកាត់សេចក្តីតាមផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិនៅថ្ងៃណាមួយ។ លើសពីនេះទៅទៀត ការបន្តការទូតយ៉ាងសកម្មក៏មានគោលបំណងបន្សាបយុទ្ធសាស្ត្រ «បង្កើតការពិតនៅលើដី» ដែលភាគីម្ខាងទៀតតែងតែព្យាយាមអនុវត្តតាមរយៈការសាងសង់សំណង់ ការដាក់កម្លាំងទ័ព ឬការរៀបចំរដ្ឋបាលខុសច្បាប់លើដែនអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា។

មួយវិញទៀតនៅក្នុងច្បាប់អន្តរជាតិ ការកាន់កាប់ជាក់ស្តែងអាចក្លាយជាអំណះអំណាងសម្រាប់ទាមទារកម្មសិទ្ធិ លុះត្រាតែម្ចាស់ដីដើមមិនបានតវ៉ា។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលកម្ពុជាបន្តតស៊ូតាមផ្លូវការទូត សកម្មភាពទាំងនោះនឹងបាត់បង់តម្លៃផ្លូវច្បាប់ភ្លាមៗ ព្រោះវាមិនមែនជាការគ្រប់គ្រងដោយសន្តិវិធី និងដោយគ្មានការជំទាស់ឡើយ ការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍ (រក្សាស្ថានភាពដដែលតាមច្បាប់) និងការការពារសន្ធិសញ្ញាព្រំដែនបារាំង-សៀម ឆ្នាំ១៩០៤ និង ១៩០៧ បង្ហាញពីភាពចាស់ទុំ និងភាពម៉ឺងម៉ាត់របស់រាជរដ្ឋាភិបាលក្នុងការការពារបូរណភាពទឹកដីដោយសន្តិវិធី។ សរុបមក ការដែលកម្ពុជាមិនជ្រើសរើសភាពស្ងៀមស្ងាត់ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រមាសដែលបង្ហាញពីស្មារតីទទួលខុសត្រូវខ្ពស់បំផុតចំពោះជាតិ និងប្រជាជន ដើម្បីធានាថាទឹកដីដែលជាមរតកដូនតានឹងមិនត្រូវបានបាត់បង់ដោយសារអន្ទាក់នៃគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិមួយដែលគេហៅថា «ការព្រមព្រៀងដោយស្ងប់ស្ងាត់» ឬ ជាភាសាអង់គ្លេស Acquiescence ឡើយ ហើយកិត្យានុភាពនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជានឹងត្រូវបានរក្សាដោយជឿជាក់លើកម្លាំងនៃយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ។

អ្នកស្រាវជ្រាវច្បាប់អន្តរជាតិរូបនេះ បានបញ្ជាក់ថា បើយើងវិភាគស៊ីជម្រៅលើទិដ្ឋភាពច្បាប់អន្តរជាតិបន្ថែមទៀត យើងត្រូវពិនិត្យទៅលើឥទ្ធិពលនៃ «ការតវ៉ាជាប្រព័ន្ធ» ដែលជាយុទ្ធសាស្ត្រចម្បងរបស់កម្ពុជាក្នុងការបដិសេធសិទ្ធិរបស់ភាគីម្ខាងទៀត។ នៅក្នុងច្បាប់អន្តរជាតិ សកម្មភាពដែលរដ្ឋមួយអនុវត្តលើទឹកដីដែលមានវិវាទ អាចនឹងវិវត្តទៅជាអធិបតេយ្យភាពស្របច្បាប់បាន លុះត្រាតែសកម្មភាពនោះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយ «សន្តិវិធី និងគ្មានការជំទាស់» (Peaceable and Uninterrupted)។ ហេតុដូច្នេះហើយ រាល់ពេលដែលរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍តវ៉ា ឬផ្ញើកំណត់ទូតទៅកាន់សហគមន៍អន្តរជាតិ គឺជាការដកចេញនូវលក្ខខណ្ឌ «សន្តិវិធី» នេះឯងដែលវាធ្វើឱ្យការកាន់កាប់របស់ភាគីម្ខាងទៀតក្លាយជាការកាន់កាប់ដោយបង្ខំ និងមានវិវាទជាប្រចាំ ដែលមិនអាចយកមកធ្វើជាមូលដ្ឋានគ្រឹះក្នុងការទាមទារកម្មសិទ្ធិនៅចំពោះមុខតុលាការអន្តរជាតិបានឡើយ ទោះបីជាពេលវេលាកន្លងផុតទៅយូរប៉ុណ្ណាក៏ដោយ។

លើសពីនេះទៅទៀត ការរក្សាជំហរតវ៉ាជាប់ជានិច្ច ក៏បានជួយការពារកម្ពុជាពីគោលការណ៍ Prescription ឬ «អាជ្ញាយុកាល» ក្នុងច្បាប់អន្តរជាតិ។ គោលការណ៍នេះអនុញ្ញាតឱ្យរដ្ឋមួយទទួលបានសិទ្ធិលើទឹកដី ប្រសិនបើម្ចាស់ដីដើមមិនបានបង្ហាញឆន្ទៈក្នុងការការពារ ឬតវ៉ាដណ្តើមយកមកវិញក្នុងរយៈពេលយូរអង្វែង។ តាមរយៈការប្រើប្រាស់យន្តការការទូតរបស់ កម្ពុជាបានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់នូវ «ឆន្ទៈម្ចាស់ដី» ដែលជាភស្តុតាងដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតក្នុងការបញ្ជាក់ថា យើងមិនដែលបោះបង់ ឬផ្ទេរសិទ្ធិអធិបតេយ្យភាពទៅឱ្យរដ្ឋដទៃឡើយ។ ការណ៍នេះធានាថា ទោះបីជាស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៅលើដីមានភាពស្មុគស្មាញ ប៉ុន្តែឋានៈផ្លូវច្បាប់នៃទឹកដីនោះ នៅតែស្ថិតក្រោមអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជាជានិច្ចតាមស្មារតីនៃសន្ធិសញ្ញាប្រវត្តិសាស្ត្រ។

ទន្ទឹមនឹងនេះ ការតស៊ូតាមផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិក៏តម្រូវឱ្យមានការផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងការចងក្រងឯកសារភស្តុតាងជាប្រព័ន្ធផងដែរ រាល់សកម្មភាពរំលោភបំពានព្រំដែនដែលត្រូវបានកម្ពុជាកត់ត្រា និងតវ៉ាជាផ្លូវការ នឹងក្លាយជា «កំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ» ដែលមានតម្លៃមិនអាចកាត់ថ្លៃបាន។ វាក៏ជាសារមួយផ្ញើទៅកាន់បណ្តាប្រទេសមហាអំណាច និងអង្គការអន្តរជាតិឱ្យបានជ្រាបថា កម្ពុជាជាប្រទេសតូចតាចមែន ប៉ុន្តែជាប្រទេសដែលគោរពច្បាប់យ៉ាងតឹងរ៉ឹងបំផុត។ ការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវច្បាប់អន្តរជាតិ ដែលជួយឱ្យកម្ពុជាមានប្រៀបលើឆាកអន្តរជាតិ និងអាចទាញយកការគាំទ្រផ្នែកនយោបាយពីពិភពលោក ដើម្បីដាក់សម្ពាធឱ្យភាគីឈ្លានពានត្រូវតែវិលត្រឡប់មករកការចរចាដោយសន្តិវិធី និងគោរពបូរណភាពទឹកដីគ្នាទៅវិញទៅមកតាមគោលការណ៍នៃសហឆន្ទៈអន្តរជាតិ។

លោក ទិត ប៉ារូស ក្នុងនាមជាអ្នកស្រាវជ្រាវច្បាប់អន្តរជាតិមួយរូប បានសង្កត់ធ្ងន់ថា ក្នុងន័យបច្ចេកទេស ការការពារអធិបតេយ្យភាពតាមរយៈយុទ្ធសាស្ត្រមិនស្ងៀមស្ងាត់ ក៏ជាការត្រៀមលក្ខណៈទុកជាមុនសម្រាប់យុត្តាធិការនៃតុលាការ ICJ នាពេលអនាគត។ តុលាការតែងតែសួររកភស្តុតាងនៃ «ការតវ៉ាទាន់ពេលវេលា»។ ប្រសិនបើកម្ពុជាខកខានមិនបានតវ៉ាចំពោះសកម្មភាពណាមួយនៅថ្ងៃនេះ នោះនៅថ្ងៃអនាគត យើងនឹងបាត់បង់សិទ្ធិក្នុងការលើកយកចំណុចនោះមកជជែកដេញដោល។ ដូច្នេះ ការដែលរាជរដ្ឋាភិបាលបន្តតាមដាន និងប្រតិកម្មចំពោះគ្រប់សកម្មភាពមិនប្រក្រតីនៅតាមព្រំដែន គឺជាការបំពេញនូវកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់ដ៏ហ្មត់ចត់បំផុត ដើម្បីធានាថារាល់ជម្រើសផ្លូវច្បាប់ទាំងអស់របស់កម្ពុជា នៅតែមានសុពលភាពពេញលេញ និងមិនអាចត្រូវភាគីម្ខាងទៀតប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសច្បាប់មកបិទផ្លូវតវ៉ារបស់យើងបានឡើយ។ នេះគឺជាការតស៊ូដ៏យូរអង្វែងដែលទាមទារនូវភាពអត់ធ្មត់ ភាពវៃឆ្លាត និងការឯកភាពជាតិជាធ្លុងមួយ ដើម្បីបុព្វហេតុបូរណភាពទឹកដីដ៏វិសុទ្ធរបស់ជាតិយើង៕