(ភ្នំពេញ)៖ ត្រឹមតែ៩ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ បន្ទាប់ពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ បានចុះហត្ថលេខាលើអនុស្សរណៈយោគយល់ ឬ MoU ដែលបើកផ្លូវឱ្យមានការចរចាកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពរយៈពេល ៦០ថ្ងៃ, ការវាយប្រហារមួយលើនាវាពាណិជ្ជកម្ម ក៏បានកើតឡើងនៅច្រកសមុទ្រ Hormuz ដែលជាផ្លូវដឹកជញ្ជូនប្រេងដ៏សំខាន់បំផុតមួយរបស់ពិភពលោក។

គួរបញ្ជាក់ថា អនុស្សរណៈ MoU រវាងអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបានចុះហត្ថលេខានៅថ្ងៃទី១៧ ខែមិថុនា ក្នុងប្រទេសស្វីស ខណៈការវាយប្រហារលើនាវានោះ បានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី២៥ ខែមិថុនា។ តើកិច្ចព្រមព្រៀងអាមេរិក-អ៊ីរ៉ង់ កំពុងនាំទៅរកសន្តិភាពពិតប្រាកដ ឬគ្រាន់តែជាការពន្យារពេលសង្គ្រាម?

Fresh Exclusive មានអត្ថបទស៊ីជម្រៅមួយជុំវិញបញ្ហានេះ៖

នៅពេលដែលពិភពលោកគិតថា ច្រកសមុទ្រ Hormuz បានត្រឡប់ទៅរកភាពស្ងប់ស្ងាត់វិញ បន្ទាប់ពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ បានចុះអនុស្សរណៈយោគយល់ (MoU) ដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាម និងបើកផ្លូវឆ្ពោះទៅរកសន្តិភាព នាវាពាណិជ្ជកម្មមួយ ក៏ត្រូវបានរងការវាយប្រហារនៅច្រកសមុទ្រដ៏សំខាន់បំផុតរបស់ពិភពលោកនេះ។

មន្ត្រីអាមេរិកម្នាក់បានប្រាប់ CNN ថា ការវាយប្រហារកាលពីថ្ងៃទី២៥មិថុនា ត្រូវបានធ្វើឡើងដោយដ្រូនរបស់អ៊ីរ៉ង់ ប៉ុន្តែរហូតមកដល់ពេលនេះ ក្រុង Tehran មិនទាន់ទទួលស្គាល់ការទទួលខុសត្រូវជាផ្លូវការនៅឡើយទេ។

ការវាយប្រហារនេះ មិនត្រឹមតែធ្វើឱ្យអង្គការសមុទ្រអន្តរជាតិ (IMO) ផ្អាកផែនការជម្លៀសនាវា និងនាវិករាប់ពាន់នាក់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងធ្វើឱ្យតម្លៃប្រេងពិភពលោកកើនឡើងវិញ និងរំឭកដល់ពិភពលោកថា សន្តិភាពនៅមជ្ឈិមបូព៌ា នៅតែស្ថិតក្នុងស្ថានភាពផុយស្រួយ។ Reuters និង AP បានរាយការណ៍ថា IMO បានផ្អាកផែនការជម្លៀសនាវានៅ Hormuz បន្ទាប់ពីនាវាមួយត្រូវបានវាយប្រហារ ខណៈផែនការនោះមានគោលបំណងជួយនាវា និងនាវិកដែលជាប់គាំងក្នុងតំបន់ឈូងសមុទ្រ។

សំណួរនៅចំពោះមុខនេះគឺ៖ តើកិច្ចព្រមព្រៀងអាមេរិក-អ៊ីរ៉ង់ កំពុងនាំទៅរកសន្តិភាពពិតប្រាកដ ឬគ្រាន់តែជាការពន្យារពេលសង្គ្រាមមួយតែប៉ុណ្ណោះទេ?

បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមដ៏តានតឹងរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក អ៊ីរ៉ង់ និងសម្ព័ន្ធមិត្តក្នុងតំបន់, ភាគីទាំងពីរបានឈានដល់អនុស្សរណៈយោគយល់ ១៤ ចំណុច ដែលមានគោលបំណងបញ្ឈប់ការប្រយុទ្ធ បើកច្រកសមុទ្រ Hormuz ឡើងវិញ និងបើកការចរចារយៈពេល ៦០ថ្ងៃ ដើម្បីសម្រេចកិច្ចព្រមព្រៀងចុងក្រោយ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងពេលដែលការចរចាបច្ចេកទេសគ្រោងចាប់ផ្តើម បញ្ហាធំៗជាច្រើននៅតែមិនទាន់ដោះស្រាយបាន រួមមានច្រក Hormuz, ប្រទេសលីបង់, កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរ, ទ្រព្យសម្បត្តិបង្កករបស់អ៊ីរ៉ង់ និងការព្រួយបារម្ភរបស់ប្រទេសអារ៉ាប់ឈូងសមុទ្រ។ បញ្ហាទាំងនេះ នឹងក្លាយជាកត្តាសម្រេចថា តើបទឈប់បាញ់បច្ចុប្បន្ន នឹងក្លាយជាសន្តិភាព ឬជាការផ្អាកសង្គ្រាមជាបណ្តោះអាសន្ន។

*ច្រក Hormuz — សន្តិភាពនៅលើទឹកមិនទាន់កើតមាន
ច្រកសមុទ្រ Hormuz គឺជាបេះដូងថាមពលរបស់ពិភពលោក។ តាមទិន្នន័យរបស់រដ្ឋបាលព័ត៌មានថាមពលសហរដ្ឋអាមេរិក ច្រកនេះគឺជាច្រកប្រេងសំខាន់បំផុតមួយរបស់ពិភពលោក ដោយមានប្រេងប្រមាណ ២០ភាគរយ នៃការប្រើប្រាស់ប្រេងរាវសកល ឆ្លងកាត់តំបន់នេះជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ នេះហើយជាមូលហេតុដែលការវាយប្រហារនាវាមួយ ឬការព្រមានរបស់អ៊ីរ៉ង់ អាចធ្វើឱ្យទីផ្សារប្រេងអន្តរជាតិរង្គោះរង្គើភ្លាមៗ។

អនុស្សរណៈយោគយល់ MoU បានកំណត់ថា ច្រក Hormuz ត្រូវបើកឡើងវិញដោយគ្មានការយកថ្លៃឆ្លងកាត់ក្នុងរយៈពេល ៦០ថ្ងៃ។ ប៉ុន្តែ ការវាយប្រហារនាវាចុងក្រោយ និងការព្រមានរបស់កងឆ្មាំបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់ (IRGC) ថា នាវាទាំងឡាយត្រូវប្រើប្រាស់ផ្លូវដែលអ៊ីរ៉ង់អនុញ្ញាត បង្ហាញថា ក្រុង Tehran នៅតែចាត់ទុកច្រក Hormuz ជាឧបករណ៍សម្ពាធភូមិសាស្ត្រនយោបាយដ៏សំខាន់បំផុតមួយរបស់ខ្លួន។

ម្យ៉ាងវិញទៀត រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក Marco Rubio បានប្រកាសយ៉ាងច្បាស់ថា សហរដ្ឋអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តឈូងសមុទ្រ នឹងមិនទទួលយកការបង់តម្លៃ ឬការរឹតបន្តឹងណាមួយលើការឆ្លងកាត់ច្រក Hormuz ឡើយ។ នេះបង្ហាញថា ការប្រឈមមុខគ្នាជុំវិញច្រក Hormuz នៅតែបន្តកើតមាន ទោះបីមានអនុស្សរណៈយោគយល់ MoU ក៏ដោយ។

*ប្រទេសលីបង់៖ សមរភូមិដែលអាចបំផ្លាញកិច្ចព្រមព្រៀង
Al Jazeera បានរាយការណ៍ថា អ៊ីស្រាអែលនៅតែបន្តវាយប្រហារនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសលីបង់ ខណៈនាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល លោក Benjamin Netanyahu បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា កងទ័ពអ៊ីស្រាអែល «នឹងមិនដកខ្លួន» ចេញពីតំបន់ដែលខ្លួនកំពុងកាន់កាប់ឡើយ។ ចំណុចនេះ បានធ្វើឱ្យការប្តេជ្ញាក្នុងអនុស្សរណៈយោគយល់ MoU អំពីការបញ្ចប់ការប្រយុទ្ធលើគ្រប់មុខសមរភូមិ រួមទាំងលីបង់ ក្លាយជាការសាកល្បងដ៏ធំមួយ។

ក្រុម Hezbollah ក្នុងប្រទេសលីបង់ បានចោទប្រកាន់អ៊ីស្រាអែលថា បានវាយប្រហារលើជនស៊ីវិលដែលកំពុងវិលត្រឡប់ទៅកាន់លំនៅឋានរបស់ពួកគេវិញ។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះ កិច្ចចរចារវាងអ៊ីស្រាអែល និងលីបង់ ដែលសហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងសម្របសម្រួល ក៏នៅតែបន្តដោយគ្មានលទ្ធផលច្បាស់លាស់ឡើយ។

បញ្ហានេះ អាចក្លាយជាឧបសគ្គធំបំផុតមួយសម្រាប់កិច្ចព្រមព្រៀងអាមេរិក-អ៊ីរ៉ង់ ពីព្រោះក្រុង Tehran តែងតែអះអាងថា ស្ថានការណ៍នៅលីបង់ និងកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន មិនអាចបំបែកចេញពីគ្នាបានឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក Marco Rubio បានព្យាយាមបំបែកបញ្ហាលីបង់ចេញពីការចរចាជាមួយអ៊ីរ៉ង់ ដោយចាត់ទុកថា លីបង់គឺជាបញ្ហាអធិបតេយ្យភាពរបស់រដ្ឋលីបង់។

ដូច្នេះ ប្រសិនបើការប្រយុទ្ធរវាងអ៊ីស្រាអែល និង Hezbollah នៅតែបន្ត នោះសមរភូមិលីបង់ អាចក្លាយជាកត្តាដែលធ្វើឱ្យកិច្ចព្រមព្រៀងអាមេរិក-អ៊ីរ៉ង់ទាំងមូល ជួបហានិភ័យធ្ងន់ធ្ងរ។

*កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរ៖ បញ្ហាចាស់ដែលនៅតែមិនទាន់ដោះស្រាយ
ចំណុចស្នូលនៃកិច្ចព្រមព្រៀងអាមេរិក-អ៊ីរ៉ង់ គឺការប្តេជ្ញារបស់ទីក្រុង Tehran ថា នឹងមិនអភិវឌ្ឍអាវុធនុយក្លេអ៊ែរឡើយ។ ដើម្បីធានាការអនុវត្តការប្តេជ្ញានេះ អង្គការថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ (IAEA) ត្រូវបានផ្តល់ភារកិច្ចក្នុងការត្រួតពិនិត្យទីតាំងនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់។

អគ្គនាយក IAEA លោក Rafael Grossi បានបញ្ជាក់ថា ការងារបច្ចេកទេសបានចាប់ផ្តើម ហើយ ហើយអង្គការរបស់លោកសង្ឃឹមថា នឹងអាចចូលត្រួតពិនិត្យទីតាំងនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់បានក្នុងពេលឆាប់ៗខាងមុខ។ លោក Grossi បានគូសបញ្ជាក់ថា អនុស្សរណៈយោគយល់ MoU បានចែងយ៉ាងច្បាស់ថា ផ្នែកនុយក្លេអ៊ែរនៃកិច្ចព្រមព្រៀង នឹងត្រូវស្ថិតក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់អង្គការថាមពលបរមាណូ IAEA ហើយការត្រួតពិនិត្យពិតប្រាកដ មិនអាចធ្វើទៅបានឡើយ ប្រសិនបើគ្មានការចូលពិនិត្យទីតាំងជាក់ស្តែង។

ប៉ុន្តែ ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មាន Reuters បានរាយការណ៍ថា ភាគីអ៊ីរ៉ង់ នៅតែភ្ជាប់ការអនុញ្ញាតឱ្យ អង្គការIAEA ចូលត្រួតពិនិត្យពេញលេញ ទៅនឹងការសម្រេចបាននូវកិច្ចព្រមព្រៀងចុងក្រោយ និងការដកទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ នេះបង្ហាញថា បញ្ហានុយក្លេអ៊ែរ នៅតែជាប្រធានបទចរចាដ៏រសើប និងស្មុគស្មាញបំផុតមួយ។

ទោះជាយ៉ាងណា សំណួរធំៗជាច្រើន នៅតែគ្មានចម្លើយច្បាស់លាស់៖ តើអ៊ីរ៉ង់នឹងអនុញ្ញាតឱ្យមានការត្រួតពិនិត្យក្នុងកម្រិតណា? តើស្តុកអ៊ុយរ៉ាញ៉ូមសម្បូរបែបដែលអ៊ីរ៉ង់បានផលិតរួច នឹងត្រូវរក្សាទុក នាំចេញ ឬបំផ្លាញចោល? ហើយសំខាន់ជាងនេះទៅទៀត តើទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន និងទីក្រុង Tehran អាចឈានដល់ការឯកភាពគ្នាលើបញ្ហាទាំងនេះបានដែរឬទេ? ចម្លើយចំពោះសំណួរទាំងនេះ នឹងកំណត់ថា តើកិច្ចព្រមព្រៀងបច្ចុប្បន្ន អាចបម្លែងទៅជាសន្តិភាពយូរអង្វែងបានឬយ៉ាងណា។

*ទ្រព្យសម្បត្តិបង្កក៖ លុយដែលក្លាយជាសមរភូមិនយោបាយថ្មី
ការដោះលែងទ្រព្យសម្បត្តិអ៊ីរ៉ង់ ដែលត្រូវបានបង្កក គឺជាផ្នែកសំខាន់មួយនៃកិច្ចព្រមព្រៀង។ ប៉ុន្តែ ភាគីទាំងពីរ មានការបកស្រាយខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំង។

ប្រធានាធិបតី Donald Trump និងអនុប្រធានាធិបតី JD Vance អះអាងថា ទឹកប្រាក់ទាំងនេះ នឹងត្រូវប្រើសម្រាប់ទិញកសិផលអាមេរិក ដូចជា ស្រូវសាលី ពោត និងសណ្តែកសៀង ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់។

ផ្ទុយទៅវិញ អ៊ីរ៉ង់បានបដិសេធការអះអាងនេះ ដោយនិយាយថា Tehran តែម្នាក់ឯងគត់ ដែលមានសិទ្ធិសម្រេចចិត្តថា ត្រូវប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួនយ៉ាងដូចម្តេច។ ភាពខុសគ្នានៃការបកស្រាយនេះ អាចក្លាយជាបញ្ហាជម្លោះថ្មីមួយក្នុងការចរចា។

*សម្ព័ន្ធមិត្តអាមេរិកនៅឈូងសមុទ្រ កំពុងសង្ស័យ
សម្រាប់ប្រទេសអារ៉ាប់នៅតំបន់ឈូងសមុទ្រ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះ មិនមែនជាដំណឹងល្អទាំងស្រុងឡើយ។ មេដឹកនាំក្នុងតំបន់ជាច្រើន មានការព្រួយបារម្ភថា កិច្ចព្រមព្រៀងថ្មីនេះ មិនបានដោះស្រាយបញ្ហាមីស៊ីល និងបណ្តាញក្រុមសម្ព័ន្ធរបស់អ៊ីរ៉ង់ទេ ខណៈដែល Tehran បែរជាទទួលបានតួនាទីផ្លូវការក្នុងការគ្រប់គ្រងចរាចរណ៍ពាណិជ្ជកម្មនៅ Hormuz ជាមួយប្រទេសអូម៉ង់ ទៅវិញ។

លើសពីនេះ ប្រទេសឈូងសមុទ្រជាច្រើន កំពុងចាប់ផ្តើមគិតអំពីការសម្របខ្លួនជាមួយអ៊ីរ៉ង់ និងពង្រឹងសមត្ថភាពការពារខ្លួនឯង ខណៈជំនឿលើការធានាសន្តិសុខរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក កំពុងធ្លាក់ចុះ។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖
នៅពេលនេះ កិច្ចព្រមព្រៀងអាមេរិក-អ៊ីរ៉ង់ មិនទាន់ជាសន្តិភាពពិតប្រាកដនៅឡើយទេ។ វាគ្រាន់តែជាការផ្អាកសង្គ្រាមមួយ ដើម្បីផ្តល់ពេលវេលា ៦០ថ្ងៃ សម្រាប់ភាគីទាំងពីរចរចាលើបញ្ហាដ៏ស្មុគស្មាញជាច្រើន។

ច្រកសមុទ្រ Hormuz, ស្ថានការណ៍នៅប្រទេសលីបង់, កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរ, ទ្រព្យសម្បត្តិបង្កករបស់អ៊ីរ៉ង់ និងការព្រួយបារម្ភរបស់ប្រទេសអារ៉ាប់ឈូងសមុទ្រ នឹងក្លាយជាការសាកល្បងដ៏ធំបំផុតសម្រាប់អនុស្សរណៈយោគយល់ MoU នេះ។

ភស្តុតាងថ្មីៗពីការវាយប្រហារនាវានៅច្រក Hormuz, ការបន្តប្រយុទ្ធនៅលីបង់ និងការមិនទាន់មានភាពច្បាស់លាស់ ជុំវិញការត្រួតពិនិត្យកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់ បង្ហាញថា MoU ដែលភាគីទាំងពីរបានចុះហត្ថលេខា មិនមែនជាចុងបញ្ចប់នៃវិបត្តិនោះទេ ប៉ុន្តែជាក្របខណ្ឌបណ្តោះអាសន្នមួយ ដែលកំពុងត្រូវបានសាកល្បងជារៀងរាល់ថ្ងៃ។

ប្រសិនបើទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន និងទីក្រុង Tehran អាចដោះស្រាយបញ្ហាទាំងនេះបាន កិច្ចព្រមព្រៀងបច្ចុប្បន្ន អាចក្លាយជាមូលដ្ឋានសម្រាប់សន្តិភាពថ្មីមួយនៅមជ្ឈិមបូព៌ា។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើការចរចាបរាជ័យ នោះ ៦០ថ្ងៃខាងមុខ អាចមិនមែនជាផ្លូវទៅរកសន្តិភាពនោះទេ ប៉ុន្តែជាផ្លូវស្តើងមួយដែលបំបែករវាងសន្តិភាព និងសង្គ្រាមថ្មី៕