(ភ្នំពេញ)៖ សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានមានប្រសាសន៍លាតត្រដាងជាលើកដំបូង អំពីឧបសគ្គ និងវិញ្ញាសាដ៏ស្មុគស្មាញជាច្រើន ដែលរាជរដ្ឋាភិបាលអាណត្តិទី៧ បានប្រឈមមុខក្នុងរយៈពេលជាងពីរឆ្នាំកន្លះ កន្លងមកនេះ។ ចាប់ពីវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច សង្គ្រាមព្រំដែន រហូតដល់សង្គ្រាមការពារកេរ្តិ៍ឈ្មោះជាតិ, តើរាជរដ្ឋាភិបាលបានរត់គេចពីបញ្ហាទាំងនេះដែរឬទេ? ឬមួយបានជ្រើសរើសការប្រឈមមុខ និងស្វែងរកដំណោះស្រាយ?

Fresh Exclusive មានអត្ថបទស៊ីជម្រៅមួយ សូមអញ្ជើញស្តាប់ដូចតទៅ៖

ក្នុងការដឹកនាំប្រទេស មេរៀនខ្លះ អាចរៀនបានពីសៀវភៅ។ មេរៀនខ្លះអាចរៀនបានពីប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ប៉ុន្តែមានមេរៀនខ្លះទៀត ដែលគ្មានសាលាណាបង្រៀនបានឡើយ។ នោះគឺ មេរៀននៃការសម្រេចចិត្ត នៅពេលប្រទេសជាតិឈរនៅមាត់ជ្រោះនៃវិបត្តិ។

ប្រសាសន៍របស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត នៅថ្ងៃទី២៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ ចំពោះមុខអ្នកចូលរួមរាប់ពាន់នាក់ ក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ បានបង្ហាញភាពម៉ឺងម៉ាត់មួយក្នុងភាពជាអ្នកដឹកនាំ៖ «ការសម្រេចចិត្តត្រូវតែធ្វើ… ហើយសុទ្ធតែអត់មានមេរៀនណា ដែលបង្រៀនមេរៀនហ្នឹងទេ»។

ប្រសាសន៍នេះ មិនមែនជាពាក្យធម្មតារបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីម្នាក់ទេ។ វាជាការលាតត្រដាងអារម្មណ៍ពិតរបស់មេដឹកនាំម្នាក់ ដែលត្រូវទទួលបន្ទុកធ្ងន់បំផុត៖ ការពារជាតិ ការពារប្រជាជន ការពារទឹកដី ការពារសេដ្ឋកិច្ច និងការពារកេរ្តិ៍ឈ្មោះប្រទេស ក្នុងពេលដែលវិបត្តិជាច្រើនបានមកដល់ផ្ទួនៗគ្នា។

*ពីមរតករឹងមាំ ទៅវិញ្ញាសាសតវត្ស
ចាប់តាំងពីខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣ មក រាជរដ្ឋាភិបាលអាណត្តិទី៧ មិនបានចាប់ផ្តើមដំណើររបស់ខ្លួនក្នុងបរិយាកាសស្ងប់ស្ងាត់នោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ រាជរដ្ឋាភិបាលថ្មីនេះ បានចូលកាន់អំណាចនៅពេលដែលពិភពលោកកំពុងរងរបួសពីវិបត្តិកូវីដ-១៩ សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន ការប្រែប្រួលសេដ្ឋកិច្ចសកល ការប្រកួតប្រជែងកាន់តែខ្លាំងរវាងមហាអំណាច និងភាពមិនប្រាកដប្រជាថ្មីៗជាច្រើនទៀត។

ទន្ទឹមនឹងបញ្ហាសកល កម្ពុជាក៏ត្រូវប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាក្នុងស្រុកផងដែរ។ សេដ្ឋកិច្ចត្រូវការការស្ដារឡើងវិញក្រោយវិបត្តិកូវីដ។ វិស័យអចលនទ្រព្យបន្តរងសម្ពាធ។ ចលនាបំផុសបំផុលជុំវិញបញ្ហា CLV-DTA បានបង្កឱ្យមានការព្រួយបារម្ភ និងភាពមិនច្បាស់លាស់ក្នុងសង្គម។

មិនទាន់បានប៉ុន្មានផង កម្ពុជាក៏ត្រូវប្រឈមមុខនឹងគោលនយោបាយពន្ធបដិការបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលបានធ្វើឱ្យវិស័យនាំចេញរបស់កម្ពុជា ប្រឈមនឹងហានិភ័យដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ។

បើអត្រាពន្ធ ៤៩ភាគរយ នៅតែបន្តដដែល រោងចក្រមួយចំនួនអាចផ្លាស់ទីទៅប្រទេសផ្សេង ការងាររាប់សែនអាចប្រឈមនឹងការបាត់បង់ ហើយប្រាក់ចំណូលរបស់គ្រួសារជាច្រើនក៏អាចរងផលប៉ះពាល់ផងដែរ។

ប៉ុន្តែ រាជរដ្ឋាភិបាលមិនបានជ្រើសរើសការរង់ចាំឱ្យព្យុះកន្លងផុតដោយខ្លួនឯងនោះទេ។ កម្ពុជាបានជ្រើសរើសការចរចា ការទូត និងការស្វែងរកដំណោះស្រាយជាបន្តបន្ទាប់ រហូតអាចបន្ថយសម្ពាធពន្ធពី ៤៩ភាគរយ មក ៣៦ភាគរយ ហើយបន្តធ្លាក់មកនៅត្រឹម ១៩ភាគរយ។

នេះគឺជាមេរៀនដំបូងមួយ៖ នៅពេលសេដ្ឋកិច្ចជាតិប្រឈមនឹងវិបត្តិ ការសម្រេចចិត្តមិនអាចផ្អែកលើអារម្មណ៍បានទេ។ វាទាមទារការទូត ភាពអត់ធ្មត់ សមត្ថភាពក្នុងការចរចា និងការសម្រេចចិត្តដោយចិត្តត្រជាក់។

*វិញ្ញាសាដ៏លំបាកបំផុត៖ នៅពេលជាតិឈររវាងសង្គ្រាម និងសន្តិភាព
ប៉ុន្តែវិញ្ញាសាធំបំផុត មិនមែនត្រឹមសេដ្ឋកិច្ចទេ។ វាគឺសង្គ្រាមឈ្លានពានព្រំដែន។ នេះជាវិញ្ញាសាដែលប៉ះដល់អធិបតេយ្យភាព ទឹកដី ជីវិតប្រជាពលរដ្ឋ និងអារម្មណ៍ជាតិទាំងមូល។ នៅពេលមានសង្គ្រាម មាន F-16 មានជនភៀសសឹករាប់សែននាក់ មានកុមារមិនបានចូលរៀន មានភូមិដែលប្រជាពលរដ្ឋមិនអាចត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញបាន សំណួរមួយកើតឡើងភ្លាមៗ៖ តើត្រូវឆ្លើយតបដោយកម្លាំង ឬដោយច្បាប់?

នេះមិនមែនជាសំណួរងាយទេ។ ព្រោះនៅពីក្រោយពាក្យថា “សង្គ្រាម” គឺមានម្តាយបាត់កូន កូនបាត់ឪពុក សិស្សបាត់សាលា កសិករបាត់ដីធ្វើស្រែ និងប្រទេសបាត់ទំនុកចិត្តពីទេសចរ និងវិនិយោគិន។

ការចេញទៅចរចាសន្តិភាព ដូចដែលសម្តេចធិបតីបានរំលឹកថា ខ្លួនធ្លាប់តែអានពីសៀវភៅសម្តេចតេជោ ប៉ុន្តែឥឡូវត្រូវធ្វើដោយខ្លួនឯង គឺជារឿងមានន័យជ្រៅ។ វាបង្ហាញថា ប្រវត្តិសាស្ត្រ មិនមែនគ្រាន់តែអានទេ។ ថ្ងៃមួយ ប្រវត្តិសាស្ត្រអាចដាក់មេដឹកនាំម្នាក់ ឱ្យចូលទៅសរសេរទំព័រថ្មីដោយដៃខ្លួនឯង។

*សង្គ្រាមដែលមិនឮស្នូរកាំភ្លើង៖ ការប្រយុទ្ធដើម្បីកេរ្តិ៍ឈ្មោះជាតិ
បន្ទាប់មក កម្ពុជាក៏ត្រូវប្រឈមមុខនឹងសង្គ្រាមមួយទៀត ដែលគ្មានគ្រាប់បែក គ្មានសមរភូមិប្រយុទ្ធ និងគ្មានស្នូរកាំភ្លើង ប៉ុន្តែអាចបង្កការខូចខាតមិនចាញ់សង្គ្រាមប្រដាប់អាវុធនោះទេ។ នោះគឺជា «សង្គ្រាមការពារកេរ្តិ៍ឈ្មោះជាតិ»។

ដូចប្រសាសន៍របស់សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានគូសបញ្ជាក់យ៉ាងដូច្នេះថា៖

«បន្ទាប់មក មានសង្គ្រាមមួយទៀត សង្គ្រាមការពារកេរ្តិ៍ឈ្មោះ គឺសង្គ្រាមស្កែមអនឡាញ ដែលគេចាប់ផ្ដើមយកកម្ពុជាធ្វើជា... ប្រទេសផ្សេងៗក្នុងតំបន់ក៏មានបញ្ហា តែកម្ពុជាត្រូវបានគេរើសយកមកធ្វើជា "បាវសាក់" វ៉ៃជំនួសគេ ជំនួសឯង។ តើយើងនៅដេក? យើងនៅយំ? យើងនៅស្រែកថាអយុត្តិធម៌? ឬមួយក៏យើងត្រូវតែវះកាត់?»

បញ្ហាស្កែមអនឡាញ និងឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែនសម័យថ្មី បានធ្វើឱ្យកម្ពុជា ក្លាយជាគោលដៅនៃការរិះគន់ និងការចោទប្រកាន់ជាច្រើននៅលើឆាកអន្តរជាតិ ទោះបីជាប្រទេសជាច្រើននៅក្នុងតំបន់ ក៏កំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាស្រដៀងគ្នានេះដែរ។

នេះគឺជាវិញ្ញាសាថ្មីមួយនៃសតវត្សទី២១។ វាមិនត្រូវបានវាស់ដោយទំហំទឹកដី ឬដោយកម្លាំងយោធានោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវបានវាស់ដោយ «ទំនុកចិត្ត»។

វាមិនបាញ់ដោយកាំភ្លើងទេ ប៉ុន្តែវាបាញ់ដោយរូបភាព ព័ត៌មាន ការផ្សព្វផ្សាយ និងការយល់ឃើញរបស់សាធារណមតិពិភពលោក។

ប្រសិនបើកម្ពុជាមិនហ៊ានប្រឈមមុខ និងវះកាត់បញ្ហានេះដោយភាពម៉ឺងម៉ាត់ទេ វានឹងមិនត្រឹមតែប៉ះពាល់ដល់កេរ្តិ៍ឈ្មោះជាតិប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងអាចប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចផ្លូវការ សេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធ វិស័យវិនិយោគ វិស័យទេសចរណ៍ និងទំនុកចិត្តរបស់ដៃគូអន្តរជាតិផងដែរ។

ហេតុនេះហើយ ការប្រឈមមុខនឹងបញ្ហានេះ មិនមែនគ្រាន់តែជាជម្រើសនយោបាយមួយនោះទេ ប៉ុន្តែជាកាតព្វកិច្ចមួយ ដែលរាជរដ្ឋាភិបាលមិនអាចគេចវេសបានឡើយ។

នៅក្នុងបរិបទនេះ សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានប្រកាសយ៉ាងច្បាស់អំពីការប្ដេជ្ញាចិត្តរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល ក្នុងការបោសសម្អាតឧក្រិដ្ឋកម្មស្កែមអនឡាញ ឱ្យអស់ពីប្រទេសកម្ពុជា។ នេះមិនត្រឹមតែជាការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងបទល្មើសឆ្លងដែនប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជាការប្រយុទ្ធដើម្បីការពារកេរ្តិ៍ឈ្មោះជាតិ និងស្ដារទំនុកចិត្តរបស់សហគមន៍អន្តរជាតិចំពោះកម្ពុជាផងដែរ។

*មេរៀនដែលគ្មានសាលាណាបង្រៀន
សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានមានប្រសាសន៍ថា រាជរដ្ឋាភិបាលអាណត្តិទី៧ កំពុងប្រឈមមុខនឹងវិញ្ញាសាធំៗចំនួនបី គឺសង្គ្រាមឈ្លានពានព្រំដែន សង្គ្រាមការពារកេរ្តិ៍ឈ្មោះជាតិ និងសង្គ្រាមសេដ្ឋកិច្ច។ វិញ្ញាសាទាំងបីនេះ មិនមែនជាបញ្ហាធម្មតានោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាជាបញ្ហាដែលប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ដល់សន្តិសុខជាតិ ជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ និងអនាគតរបស់ប្រទេសជាតិទាំងមូល។

សម្តេចមហាបវរធិបតី ក៏បានបង្ហាញពីទស្សនវិជ្ជានៃការដោះស្រាយបញ្ហាទាំងនេះយ៉ាងច្បាស់ថា៖
«គោលដៅនៅក្នុងការដោះ យើងត្រូវមានចក្ខុវិស័យ ទិសដៅច្បាស់លាស់ ថាតើយើងចង់បានអ្វីជាអទិភាព? អទិភាព របស់រាជរដ្ឋាភិបាល ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាធំទាំងបីនេះ គឺប្រទេសជាតិ និងប្រជាជន ទឹកដី ឯករាជ្យភាពជាតិ និងជីវភាពរស់នៅអាយុជីវិតប្រជាជន គឺជាគោលធំណាស់ នៅក្នុងការដោះស្រាយទាំងអស់នេះ។ នេះគឺជាគោលការណ៍។»

ប្រសាសន៍នេះ បានបង្ហាញថា នៅក្នុងពេលប្រទេសជាតិកំពុងប្រឈមមុខនឹងវិបត្តិផ្ទួនៗគ្នា ការសម្រេចចិត្តរបស់មេដឹកនាំ មិនអាចរង់ចាំឱ្យមានសៀវភៅណាមួយមកបង្រៀន ឬចាំឱ្យមានមេរៀនជាស្រេចនោះឡើយ។

នៅពេលព្យុះមកដល់ មេដឹកនាំមិនអាចនិយាយថា «ចាំរៀនមេរៀនសិន» បានទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ មេដឹកនាំត្រូវធ្វើការសម្រេចចិត្តភ្លាមៗ ដោយមានជីវិតរបស់ប្រជាពលរដ្ឋនៅពីក្រោយ និងវាសនារបស់ប្រទេសជាតិស្ថិតនៅលើស្មារបស់ខ្លួន។

នេះហើយជាមូលហេតុដែលប្រសាសន៍របស់សម្តេចមហាបវរធិបតី មានទម្ងន់ទាំងផ្នែកនយោបាយ និងមនុស្សធម៌យ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។ វាមិនមែនជាការរៀបរាប់អំពីការលំបាក ដើម្បីស្វែងរកការអាណិតអាសូរនោះទេ ប៉ុន្តែជាការលាតត្រដាងអំពីភាពស្មុគស្មាញនៃការដឹកនាំប្រទេសក្នុងសម័យវិបត្តិ។

ពីព្រោះ ការដឹកនាំប្រទេសក្នុងកាលៈទេសៈបែបនេះ គឺប្រៀបដូចជាការដើរលើខ្សែព្រំដ៏ស្តើងមួយ រវាងសន្តិភាព និងសង្គ្រាម រវាងការរស់រាន និងការធ្លាក់ចុះ រវាងការការពារកេរ្តិ៍ឈ្មោះជាតិ និងការបាត់បង់ទំនុកចិត្តពីសហគមន៍អន្តរជាតិ។

ហើយប្រហែលជានេះហើយ ដែលជាខ្លឹមសារពិតនៃ «មេរៀនដែលគ្មានសាលាណាបង្រៀន»៖ មេរៀនដែលមិនអាចរៀនបានពីសៀវភៅ មិនអាចសាកល្បងនៅក្នុងថ្នាក់រៀន ប៉ុន្តែជាមេរៀនដែលប្រវត្តិសាស្ត្របង្ខំឱ្យមេដឹកនាំត្រូវរៀន ខណៈពេលកំពុងដឹកនាំវាសនារបស់ប្រទេសជាតិ។

ជាងនេះទៅទៀត ប្រវត្តិសាស្ត្រនឹងមិនវាស់វែងមេដឹកនាំត្រឹមតែតាមរយៈវិបត្តិដែលពួកគេបានជួបប្រទះនោះទេ ប៉ុន្តែនឹងវាស់វែងតាមរយៈរបៀបដែលពួកគេបានសម្រេចចិត្ត និងដឹកនាំប្រទេសឱ្យឆ្លងកាត់វិបត្តិទាំងនោះ

សន្និដ្ឋាន៖
ក្នុងរយៈពេលជាងពីរឆ្នាំកន្លះកន្លងមកនេះ កម្ពុជាមិនបានជ្រើសរើសដេកដួល យំស្រែក ឬរង់ចាំឱ្យព្យុះកន្លងផុតដោយខ្លួនឯងនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ កម្ពុជាបានជ្រើសរើសការប្រឈមមុខ ពង្រឹងគ្រឹះរបស់ខ្លួន និងស្វែងរកច្រកដោះស្រាយចំពោះបញ្ហានីមួយៗ ទោះបីជាបញ្ហាទាំងនោះ មានភាពស្មុគស្មាញ និងមិនធ្លាប់មានពីមុនក៏ដោយ។

ចាប់ពីវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចសកល ទៅសង្គ្រាមឈ្លានពានព្រំដែន និងពីសង្គ្រាមកេរ្តិ៍ឈ្មោះជាតិ ទៅឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែនសម័យថ្មី រាជរដ្ឋាភិបាលអាណត្តិទី៧ ត្រូវធ្វើការសម្រេចចិត្តជាបន្តបន្ទាប់ ក្នុងបរិបទ ដែលមិនមានសៀវភៅណាមួយ អាចផ្តល់ចម្លើយរួចជាស្រេចបានឡើយ។ ហើយប្រហែលជានេះហើយ គឺជាមេរៀនដ៏ធំបំផុត។

មេរៀនខ្លះ គ្មានសាលាណាបង្រៀនទេ។ មេរៀនខ្លះ ក៏គ្មានសៀវភៅណាសរសេរទុកជាមុនដែរ។ ប៉ុន្តែ ប្រវត្តិសាស្ត្រតែងតែដាក់វិញ្ញាសាទាំងនោះ នៅចំពោះមុខអ្នកដឹកនាំ ហើយទុកឱ្យពួកគេធ្វើការសម្រេចចិត្ត។

នៅពេលវិញ្ញាសាសតវត្សមកដល់ ប្រវត្តិសាស្ត្រនឹងមិនសួរថា តើអ្នកដឹកនាំម្នាក់បានជួបវិបត្តិប៉ុន្មាននោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រវត្តិសាស្ត្រនឹងចងចាំថា នៅចំពោះមុខវិបត្តិទាំងនោះ តើអ្នកដឹកនាំ បានដួលចុះ ឬបានឈរប្រឈមមុខនឹងវិបត្តិ ដើម្បីការពារជាតិ ប្រជាជន និងអនាគតរបស់ប្រទេសជាតិ៕