(ស្មាច់ដែង/ខេត្តព្រះសីហនុ)៖ ពេលដែលទឹកដីជាតិកំពុងប្រឈមនឹងការឈឺចាប់ពីជម្លោះព្រំដែន ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរជាច្រើន កំពុងរំពឹងថា មន្ត្រីខ្មែរគ្រប់រូប នឹងរួមដៃគ្នា ជួយរំលែកទុក្ខ របស់ជាតិ យ៉ាងហោចណាស់ ក៏ជាមន្ត្រីដែលត្រូវឈរនៅខាងការពិត ខាងច្បាប់ និងខាងផលប្រយោជន៍ជាតិ។

ប៉ុន្តែ អ្វីដែលធ្វើឱ្យប្រជាពលរដ្ឋ កាន់តែឈឺចាប់ជាងនេះទៅទៀត មិនមែនត្រឹមការបាត់បង់ដីដោយសារជម្លោះជាមួយប្រទេសជិតខាងប៉ុណ្ណោះទេ។ អ្វីដែលឈឺចាប់ គឺនៅពេលមានការយល់ឃើញថា មន្ត្រី«គ្រាប់ល្ពៅ» ដែលតែងបិទបាំងការពិតកុហកថ្នាក់លើ បែរជាឈរនៅម្ខាងដែលផ្ទុយពីអង្គហេតុ ឬមិនឆ្លុះបញ្ចាំងឯកសារដែលមានស្រាប់ ក្នុងវិវាទដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសិទ្ធិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរខ្លួនឯងឡើយ។

នៅពេលជាតិទាំងមូលកំពុងព្យាយាមការពារទឹកដីពីការឈ្លានពានខាងក្រៅ ប្រជាពលរដ្ឋពិបាកទទួលយកណាស់ ប្រសិនបើអ្នកដែលពួកគេប្រគល់ទំនុកចិត្តឱ្យដើម្បីការពារយុត្តិធម៌ បែរជាត្រូវបានគេមើលឃើញថា កំពុងជួយឱ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ បាត់បង់សិទ្ធិលើដីរបស់ខ្លួន ឯងទៅវិញ។

អត្ថបទនេះ មិនមានបំណងកាត់សេចក្តីថា បុគ្គលណាម្នាក់មានកំហុសនោះទេ។ ប៉ុន្តែវាលើកឡើងនូវសំណួរដែលសង្គមមានសិទ្ធិសួរ៖ នៅពេលមានសាលក្រមរបស់តុលាការ ឯកសាររដ្ឋ និងអង្គហេតុដែលប្រជាពលរដ្ឋអះអាងថាគាំទ្រសិទ្ធិរបស់ពួកគេ ហេតុអ្វីបានជារដ្ឋលេខាធិការ ក្រសួងដែនដី នគរូបនីយកម្មនិងសំណង់ លោក សុខ គាង មិនប្រកាន់នូវជំហរផ្លូវច្បាប់ ប៉ុន្តែ បែរជាប្រកាន់ជំហរផ្ទុយពីផ្លូវច្បាប់? លោករដ្ឋលេខាធិការ សុខ គាង គឺជាប្រធានក្រុម ការងារដោះស្រាយ វិវាទដីធ្លី នៅក្នុងភូមិ សាស្ត្រ ខេត្តព្រះសីហនុ។

តើគួរក្សាឈើខូចមួយដើម នៅក្នុងចំណោមព្រៃដែរទេ?

ក្នុងករណីវិវាទដីធ្លីនៅភូមិស្មាច់ដែង (ចំណុចអូរស្វាយ) សង្កាត់រាម ក្រុងព្រះសីហនុ ប្រជាពលរដ្ឋអះអាងថា ពួកគេមានឯកសាររដ្ឋ មានសាលក្រមរបស់តុលាការ និងមានភស្តុតាងដែលគាំទ្រសិទ្ធិរបស់ពួកគេ។ ទោះជាយ៉ាងណា ពួកគេបានលើកជាសំណួរថា ហេតុអ្វីបានជារដ្ឋលេខាធិការក្រសួងដែនដី នគរូបនីយកម្ម និងសំណង់ លោក សុខ គាង នៅតែប្រកាន់ជំហរដែលពួកគេយល់ថា ផ្ទុយពីឯកសារ និងអង្គហេតុទាំងនោះ?

សំណួរនេះ មិនមែនមានបំណងវាយតម្លៃមន្ត្រីរាជការទាំងមូលនោះឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាសំដៅលើការទទួលខុសត្រូវរបស់បុគ្គលដែលកំពុងអនុវត្តតួនាទីសាធារណៈ និងការស្វែងរកចម្លើយថា តើការប្រកាន់ជំហរបែបនេះ ផ្អែកលើមូលដ្ឋានច្បាប់ និងអង្គហេតុអ្វីខ្លះ។ ក្នុងន័យនេះ ប្រជាពលរដ្ឋក៏បានលើកជាសំណួរបន្ថែមថា តើករណីនេះ អាចជាឧទាហរណ៍នៃអ្វីដែលសម្តេចអគ្គមហាសេនាបតីតេជោ ហ៊ុន សែន ធ្លាប់ព្រមានថាជា «មន្ត្រីគ្រាប់ល្ពៅ» ដែលធ្វើឱ្យការពិតពីមូលដ្ឋានមិនអាចទៅដល់អ្នកសម្រេចចិត្តដែរឬទេ?

ជាការពិត មន្ត្រីរាជការភាគច្រើន កំពុងបំពេញភារកិច្ចដោយស្មោះត្រង់ និងបម្រើប្រជាពលរដ្ឋដោយការទទួលខុសត្រូវ។ ដូច្នេះ ការលើកឡើងអំពីករណីនេះ មិនមែនជាការវិនិច្ឆ័យទៅលើមន្ត្រីទាំងមូលនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាជាសំណួរអំពីការទទួលខុសត្រូវរបស់បុគ្គលម្នាក់ ដែលសាធារណជនរំពឹងថា នឹងបកស្រាយជំហររបស់ខ្លួនដោយតម្លាភាព និងផ្អែកលើច្បាប់ អង្គហេតុ និងភស្តុតាង។

ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើការស៊ើបពិនិត្យដោយយុត្តិធម៌ បង្ហាញថា មន្ត្រីណាម្នាក់ពិតជាបានបំពានតួនាទី បិទបាំងការពិត ឬធ្វើឱ្យអ្នកសម្រេចចិត្តទទួលបានព័ត៌មានមិនគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ ដូចដែលប្រជាពលរដ្ឋអះអាងមែន នោះសំណួរដែលនៅសល់ មិនមែនថា «តើគួរវិនិច្ឆ័យមន្ត្រីទាំងអស់ឬទេ?» នោះឡើយ។ សំណួរដែលគួរសួរវិញគឺ៖ តើគួរក្សាឈើខូចមួយដើម ទុកនៅក្នុងចំណោមព្រៃដែរឬទេ?

ព្រោះការពារព្រៃទាំងមូល មិនមែនមានន័យថា ត្រូវការពារឈើដែលខូចនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការថែរក្សាព្រៃឱ្យរឹងមាំ គឺត្រូវដកចេញនូវឈើដែលកំពុងធ្វើឱ្យព្រៃទាំងមូលទទួលរងការខូចខាត។ ដូចគ្នានេះដែរ ការពារកិត្តិយសរបស់មន្ត្រីល្អភាគច្រើន ក៏មិនគួរមានន័យថា មិនអាចសួរទំនួលខុសត្រូវចំពោះមន្ត្រីដែលត្រូវបានលើកឡើងថា ប្រហែលជាបានប្រព្រឹត្តផ្ទុយពីតួនាទីសាធារណៈរបស់ខ្លួននោះដែរ។

*មិនត្រូវយកព្រៃទាំងមូល ទៅការពារឈើខូចមួយដើមដែរ

សម្តេចអគ្គមហាសេនាបតីតេជោ ហ៊ុន សែន ធ្លាប់មានប្រសាសន៍ថា មិនត្រូវយក «ឈើអាក្រក់មួយដើម» ទៅវិនិច្ឆ័យ «ព្រៃទាំងមូល» នោះទេ។ ប្រសាសន៍នេះ បានក្លាយជាគោលការណ៍សំខាន់មួយក្នុងការវាយតម្លៃមន្ត្រីរាជការ។ ព្រោះជាការពិត មន្ត្រីរាជការភាគច្រើន កំពុងបំពេញភារកិច្ចរបស់ខ្លួនដោយស្មោះត្រង់ ស្មារតីទទួលខុសត្រូវ និងការបម្រើប្រជាពលរដ្ឋ។

ប៉ុន្តែ គោលការណ៍នេះ ក៏មានន័យមួយទៀតដូចគ្នា ដែលមិនគួរមើលរំលងដែរ។ នោះគឺ មិនត្រូវយក «ព្រៃទាំងមូល» ទៅការពារ «ឈើខូចមួយដើម» នោះឡើយ។
ប្រសិនបើមានការលើកឡើងថា មន្ត្រីណាម្នាក់ បានប្រើប្រាស់អំណាចរបស់ខ្លួនផ្ទុយពីច្បាប់ ផ្ទុយពីអង្គហេតុ ឬផ្ទុយពីផលប្រយោជន៍សាធារណៈ នោះអ្វីដែលគួរធ្វើ មិនមែនជាការបិទបាំង ឬចាត់ទុកការរិះគន់ទាំងអស់ថាជាការវាយប្រហារលើមន្ត្រីរាជការទាំងមូលនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ គឺត្រូវអនុញ្ញាតឱ្យមានការពិនិត្យអង្គហេតុ ការបង្ហាញភស្តុតាង និងការទទួលខុសត្រូវដោយតម្លាភាព។

ព្រោះមន្ត្រីដែលប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រូវ មិនគួរភ័យខ្លាចការពិនិត្យឡើយ។ អ្នកដែលគួរភ័យខ្លាច គឺអ្នកដែលមិនអាចឆ្លើយតបនឹងអង្គហេតុ ឯកសារ និងច្បាប់បាន។

ក្នុងករណីវិវាទដីធ្លីនៅភូមិស្មាច់ដែង ប្រជាពលរដ្ឋបានលើកឡើងនូវអង្គហេតុ ឯកសាររដ្ឋ និងសាលក្រម ដែលពួកគេជឿថាគាំទ្រសិទ្ធិរបស់ពួកគេ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ពួកគេក៏បានលើកជាសំណួរអំពីជំហររបស់រដ្ឋលេខាធិការក្រសួងដែនដី នគរូបនីយកម្ម និងសំណង់ លោក សុខ គាង ដែលពួកគេយល់ថា ផ្ទុយពីឯកសារ និងអង្គហេតុទាំងនោះ។ សំណួរបែបនេះ មិនគួរត្រូវបានឆ្លើយតបដោយការបដិសេធ ឬការចោទប្រកាន់ទៅលើអ្នកសួរនោះទេ ប៉ុន្តែគួរត្រូវបានឆ្លើយតបដោយការបង្ហាញមូលដ្ឋានច្បាប់ អង្គហេតុ និងភស្តុតាងដែលអាចឱ្យសាធារណជនយល់បាន។

រដ្ឋមួយដែលរឹងមាំ មិនមែនជារដ្ឋ ដែលមិនអនុញ្ញាតឱ្យគេសួរសំណួរនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ រដ្ឋដែលរឹងមាំ គឺជារដ្ឋដែលហ៊ានប្រឈមមុខនឹងសំណួរ ហើយឆ្លើយតបដោយការពិត។

ប្រសិនបើការពិនិត្យដោយឯករាជ្យ បង្ហាញថា ការលើកឡើងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋមិនត្រឹមត្រូវ នោះកិត្តិយសរបស់មន្ត្រីនឹងត្រូវបានស្ដារឡើងវិញ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើការពិនិត្យបង្ហាញថា ពិតជាមានការប្រព្រឹត្តផ្ទុយពីច្បាប់ ឬការបិទបាំងការពិតមែន នោះការទទួលខុសត្រូវ គឺជាវិធីល្អបំផុតក្នុងការការពារកិត្តិយសរបស់មន្ត្រីល្អរាប់ម៉ឺននាក់ ដែលកំពុងបំពេញការងារដោយស្មោះត្រង់ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។

ពីព្រោះនៅទីបញ្ចប់ ការការពារកិត្តិយសរបស់មន្ត្រីល្អ មិនមែនធ្វើឡើងដោយការការពារអ្នកដែលប្រហែលជាបានប្រព្រឹត្តខុសនោះទេ។ ការការពារកិត្តិយសរបស់មន្ត្រីល្អ គឺធ្វើឡើងដោយការធានាថា អ្នកណាដែលប្រើអំណាចខុសគោលបំណង ឬមិនបំពេញតួនាទីរបស់ខ្លួន ត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះទង្វើរបស់ខ្លួន។ មានតែវិធីនេះទេ ដែលអាចធ្វើឱ្យ «ព្រៃទាំងមូល» នៅតែរឹងមាំ និងមានទំនុកចិត្តពីប្រជាពលរដ្ឋ។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន

ប្រទេសមួយ មិនដួលរលំដោយសារសត្រូវពីខាងក្រៅតែមួយមុខនោះទេ។ ប្រទេសមួយ អាចចាប់ផ្តើមទន់ខ្សោយ នៅពេលដែលការពិតពីមូលដ្ឋាន មិនអាចទៅដល់អ្នកសម្រេចចិត្តបាន។
នោះហើយជាមូលហេតុដែល សម្តេចអគ្គមហាសេនាបតីតេជោ ហ៊ុន សែន តែងព្រមានអំពី «មន្ត្រីគ្រាប់ល្ពៅ»។ គ្រោះថ្នាក់របស់មន្ត្រីប្រភេទនេះ មិនមែនដោយសារពួកគេមានអំណាចខ្លាំងជាងអ្នកដទៃនោះទេ ប៉ុន្តែដោយសារពួកគេអាចធ្វើឱ្យការសម្រេចចិត្តរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំ ឃ្លាតឆ្ងាយពីការពិត។

ប៉ុន្តែ ក៏ដូចជាប្រសាសន៍របស់សម្តេចតេជោដែរ មិនត្រូវយក «ឈើអាក្រក់មួយដើម» ទៅវិនិច្ឆ័យ «ព្រៃទាំងមូល» នោះឡើយ។ មន្ត្រីរាជការភាគច្រើន កំពុងបំពេញភារកិច្ចរបស់ខ្លួនដោយស្មោះត្រង់ និងសមនឹងទទួលបានការគោរពពីប្រជាពលរដ្ឋ។

ទោះជាយ៉ាងណា ការមិនវិនិច្ឆ័យព្រៃទាំងមូល ក៏មិនមានន័យថា ត្រូវរក្សា «ឈើខូចមួយដើម» ឱ្យបន្តធ្វើឱ្យព្រៃទាំងមូលបាត់បង់តម្លៃនោះដែរ។ ប្រសិនបើមានមន្ត្រីណាម្នាក់ ត្រូវបានរកឃើញថា ពិតជាបានប្រើប្រាស់អំណាចផ្ទុយពីច្បាប់ បិទបាំងការពិត ឬធ្វើឱ្យការសម្រេចចិត្តរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំផ្អែកលើព័ត៌មានដែលមិនពេញលេញ នោះការទទួលខុសត្រូវរបស់បុគ្គលនោះ មិនមែនជាការបំផ្លាញកិត្តិយសរបស់មន្ត្រីរាជការទាំងមូលឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាគឺជាការការពារកិត្តិយសរបស់មន្ត្រីល្អរាប់ម៉ឺននាក់ ដែលកំពុងបម្រើជាតិដោយស្មោះត្រង់។

សម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋនៅភូមិស្មាច់ដែង អ្វីដែលពួកគេស្នើសុំ មិនមែនជាឯកសិទ្ធិ ឬការអនុគ្រោះពីរដ្ឋនោះទេ។ អ្វីដែលពួកគេស្នើសុំ គឺឱ្យការសម្រេចចិត្តលើជោគវាសនារបស់ពួកគេ ផ្អែកលើច្បាប់ អង្គហេតុ និងភស្តុតាង ដោយគ្មានការបន្ថែម ការបន្ថយ ឬការបិទបាំង។

ព្រោះនៅទីបញ្ចប់ ប្រទេសមួយ មិនខ្លាចការពិតទេ។ អ្វីដែលប្រទេសមួយគួរខ្លាច គឺមន្ត្រីដែលខ្លាចការពិត។ នៅពេលការពិតទៅដល់អ្នកសម្រេចចិត្ត យុត្តិធម៌នឹងមានឱកាសទៅដល់ប្រជាពលរដ្ឋ។ ហើយនៅពេលយុត្តិធម៌ទៅដល់ប្រជាពលរដ្ឋ ទំនុកចិត្តរវាងរដ្ឋ និងប្រជាជន នឹងនៅតែរឹងមាំដូចព្រៃធំ ដែលមិនអនុញ្ញាតឱ្យ «ឈើខូចមួយដើម» បំផ្លាញតម្លៃរបស់វាទាំងមូល៕