(ភ្នំពេញ)៖ ការចរចារវាងអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់ បានបរាជ័យទៅហើយ ក្រោយលោកដូណាល់ ត្រាំ ប្រកាសថា បទឈប់បាញ់ជាមួយអ៊ីរ៉ង់បាន «បញ្ចប់»។ តើអ្វីជាដើមចមនៃការដួលរលំ យ៉ាងឆាប់រហ៧សនេះ?

Fresh Exclusive មានអត្ថបទវិភាគស៊ីជម្រៅមួយជុំវិញបញ្ហានេះ៖

កាលពីពាក់កណ្តាលខែមិថុនា ពិភពលោកធ្លាប់មានសង្ឃឹមថា បង្អួចចរចា ៦០ថ្ងៃ រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ អាចនឹងបើកផ្លូវទៅរកការបញ្ចប់សង្គ្រាមនៅមជ្ឈិមបូព៌ា។ ប៉ុន្តែត្រឹមដើមខែកក្កដា សំឡេងអ្នកចរចា ត្រូវបានជំនួសដោយសំឡេងគ្រាប់មីស៊ីល ដ្រូន និងការវាយប្រហារតាមអាកាសសាជាថ្មីម្តងទៀត។

សហរដ្ឋអាមេរិកបានបើកការវាយប្រហារលើគោលដៅយោធាអ៊ីរ៉ង់ជាច្រើនកន្លែង ខណៈអ៊ីរ៉ង់បានឆ្លើយតបដោយវាយប្រហារទៅលើមូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅគុយវ៉ែត និងបារ៉ែន។ CNN និង Al Jazeera បានរាយការណ៍ថា ចំណុចក្តៅសំខាន់នៅពីក្រោយការផ្ទុះឡើងវិញនេះ គឺជម្លោះជុំវិញច្រកសមុទ្រ Hormuz និងការចោទប្រកាន់គ្នាទៅវិញទៅមកថា ភាគីម្ខាងទៀតបានបំពានលើ MoU ថ្ងៃទី១៦ ខែមិថុនា។

សំណួរធំមិនមែនគ្រាន់តែថា «អ្នកណាវាយមុន?» នោះទេ។ សំណួរធំគឺ៖ តើហេតុអ្វីបានជា កិច្ចព្រមព្រៀង ដែលធ្លាប់ត្រូវបានរំពឹងថា នឹងបើកផ្លូវទៅរកសន្តិភាព បែរជាដួលរលំយ៉ាងលឿនបែបនេះ?

*MoU៖ សន្តិភាពមានលើក្រដាស ប៉ុន្តែមិនមានការជឿទុកចិត្តនៅលើតារាងអនុវត្ត
បញ្ហាដំបូង គឺអនុស្សារណៈ MoU រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និង អ៊ីរ៉ង់ មិនមែនជាកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពដ៏ពេញលេញពិតប្រាកដទេ។ វាគ្រាន់តែជាកិច្ចព្រមព្រៀងបណ្តោះអាសន្ន ដែលបង្កើតបង្អួចរចា ៦០ថ្ងៃ ដើម្បីឱ្យភាគីទាំងពីរបន្តពិភាក្សា និងស្វែងរកកិច្ចព្រមព្រៀងចុងក្រោយ។

យោងតាម Al Jazeera ខ្លឹមសារសំខាន់របស់ MoU រួមមាន ការបញ្ឈប់សង្គ្រាមលើគ្រប់ សមរភូមិ ការបើកច្រកសមុទ្រ Hormuz ឡើងវិញ ការបញ្ចប់ការបិទខ្ទប់កំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់ ការផ្តល់ការលើកលែងលើការនាំចេញប្រេងរបស់អ៊ីរ៉ង់ និងការដោះលែងទ្រព្យសម្បត្តិអ៊ីរ៉ង់ដែលត្រូវបានបង្កក នៅបរទេស។

ប៉ុន្តែបញ្ហាធំបំផុត មិនមែនស្ថិតនៅលើខ្លឹមសាររបស់ MoU ទេ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅលើការបកស្រាយ និងការអនុវត្ត។ សហរដ្ឋអាមេរិកយល់ថា អ៊ីរ៉ង់ត្រូវធានាសេរីភាពនាវាចរណ៍អន្តរជាតិនៅច្រកសមុទ្រ Hormuz។ ផ្ទុយទៅវិញ អ៊ីរ៉ង់អះអាងថា ការគ្រប់គ្រង និងការរៀបចំចរាចរណ៍នាវានៅច្រកសមុទ្រនេះ ត្រូវស្ថិតក្រោមការរៀបចំរបស់ខ្លួន។

ភាពខុសគ្នានៃការបកស្រាយនេះ បានធ្វើឱ្យ MoU ក្លាយជាកិច្ចព្រមព្រៀងដែលមាន «សន្តិភាព» នៅលើក្រដាស ប៉ុន្តែខ្វះទំនុកចិត្ត និងយន្តការអនុវត្តរួម។ នៅពេលគ្មានការយល់ព្រមលើរបៀបអនុវត្ត ការចោទប្រកាន់ថាភាគីម្ខាងទៀត បានបំពានកិច្ចព្រមព្រៀង ក៏ក្លាយជារឿងជៀសមិនរួច ហើយទីបំផុតបានរុញឱ្យភាគីទាំងពីរវិលត្រឡប់ទៅប្រើកម្លាំងយោធាជំនួសការចរចា។

*ការវាយប្រហារលើនាវា៖ ចំណុចបែកប្រេះដែលបំផ្លាញបង្អួចចរចា
តាមសេចក្តីរាយការណ៍របស់ CNN និង Al Jazeera ព្រឹត្តិការណ៍ដែលជំរុញឱ្យសង្គ្រាមផ្ទុះឡើងវិញ គឺការវាយប្រហារលើនាវាពាណិជ្ជកម្មនៅច្រកសមុទ្រ Hormuz។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចោទប្រកាន់ថា អ៊ីរ៉ង់នៅពីក្រោយការវាយប្រហារទាំងនោះ ហើយចាត់ទុកវាជាការបំពានលើអនុស្សរណៈយោគយល់ (MoU) ថ្ងៃទី១៦ ខែមិថុនា។

ផ្ទុយទៅវិញ អ៊ីរ៉ង់បានអះអាងថា ការរៀបចំចរាចរណ៍នាវានៅ Hormuz ត្រូវស្ថិតក្រោម «ការរៀបចំរបស់អ៊ីរ៉ង់ មិនមែនក្រោមការគំរាម ឬការកំណត់លក្ខខណ្ឌរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកឡើយ។ ជាការឆ្លើយតប កងបញ្ជាការកណ្តាលសហរដ្ឋអាមេរិក (CENTCOM) បានប្រកាសថា កងកម្លាំងអាមេរិកបានវាយប្រហារគោលដៅយោធាអ៊ីរ៉ង់ជាច្រើនសិបកន្លែងនៅថ្ងៃទី៧ ខែកក្កដា ក្នុងគោលបំណងបន្ថយសមត្ថភាពរបស់អ៊ីរ៉ង់ក្នុងការវាយប្រហារលើនាវាពាណិជ្ជកម្ម និងសេរីភាពនាវាចរណ៍នៅច្រកសមុទ្រ Hormuz។

ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ CNN បន្ទាប់មក បានរាយការណ៍ថា ការវាយប្រហារបន្ថែមមួយទៀតបានប៉ះគោលដៅប្រហែល ៩០កន្លែង រួមមានប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាស ឃ្លាំងផ្ទុកមីស៊ីល និងដ្រូន សមត្ថភាពកងទ័ពជើងទឹក និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធយោធាតាមឆ្នេរសមុទ្រអ៊ីរ៉ង់។

អ្វីដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់នោះគឺ នៅពេលការវាយប្រហារលើនាវាពាណិជ្ជកម្មកើតឡើង បង្អួចចរចា ៦០ថ្ងៃ នៅមិនទាន់ផុតកំណត់នៅឡើយទេ។ ប៉ុន្តែជាក់ស្តែង វាបានបាត់បង់អត្ថន័យទៅហើយ ព្រោះភាគីទាំងពីរបានបោះបង់ភាសានៃការចរចា ហើយវិលត្រឡប់ទៅប្រើកម្លាំងយោធាជាឧបករណ៍ដាក់សម្ពាធលើគ្នាទៅវិញទៅមក។

និយាយម្យ៉ាងទៀត ការវាយប្រហារលើនាវាពាណិជ្ជកម្ម មិនត្រឹមតែជាឧប្បត្តិហេតុយោធាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាបានក្លាយជាចំណុចប្រេះបែក ដែលធ្វើឱ្យបង្អួចចរចា ៦០ថ្ងៃ ដួលរលំទាំងស្រុង។

*អ៊ីរ៉ង់មើលថា ការវាយតបគឺជាការការពារអធិបតេយ្យភាព មិនមែនជាការចាប់ផ្តើមសង្គ្រាម
បន្ទាប់ពីការវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិក អ៊ីរ៉ង់ បានបើកការវាយតបទៅលើមូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅគុយវ៉ែត និងបារ៉ែន។ កងឆ្មាំបដិវត្តន៍អ៊ីស្លាម (IRGC) បានអះអាងថា ខ្លួនបានប្រើមីស៊ីល និងដ្រូនវាយប្រហារគោលដៅ រួមមាន Camp Arifjan និង Ali Al Salem Air Base នៅគុយវ៉ែត ព្រមទាំង Shaikh Isa Air Base និងមូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹក Juffair នៅបារ៉ែន។ សេចក្តីរាយការណ៍របស់ Reuters, CNN និង Al Jazeera សុទ្ធតែបានបញ្ជាក់ពីការវាយតបនេះ។

តាមទស្សនៈរបស់ទីក្រុងតេហេរ៉ង់ ការវាយតបនេះមិនមែនជាការពង្រីកសង្គ្រាមដោយគ្មានហេតុផលនោះទេ ប៉ុន្តែជាការឆ្លើយតបចំពោះអ្វីដែលខ្លួនចាត់ទុកថា ជាការបំពានលើអនុស្សរណៈយោគយល់ (MoU) និងការរំលោភលើអធិបតេយ្យភាពរបស់អ៊ីរ៉ង់។

សារនយោបាយរបស់អ៊ីរ៉ង់ក៏មានភាពច្បាស់លាស់ដែរ។ ប្រធានសភាអ៊ីរ៉ង់ លោក Mohammad Bagher Ghalibaf បានព្រមានថា «If you strike, you'll get hit» មានន័យថា បើអ្នកវាយ អ្នកនឹងត្រូវវាយតប។ លោកបានអះអាងទៀតថា ច្រកសមុទ្រ Hormuz នឹងបើកឡើងវិញតាម «ការរៀបចំរបស់អ៊ីរ៉ង់ (Iranian arrangements)» មិនមែនតាមការគំរាម ឬការកំណត់លក្ខខណ្ឌរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកឡើយ។

ជំហរនេះបង្ហាញថា សម្រាប់អ៊ីរ៉ង់ ជម្លោះជុំវិញ Hormuz មិនមែនគ្រាន់តែជាបញ្ហាសន្តិសុខនាវាចរណ៍ទេ ប៉ុន្តែជាបញ្ហាអធិបតេយ្យភាព កិត្យានុភាពរដ្ឋ និងឥទ្ធិពលភូមិសាស្ត្រនយោបាយនៅឈូងសមុទ្រពែក្ស។ នេះក៏ជាមូលហេតុដែលធ្វើឱ្យទីក្រុងតេហេរ៉ង់បន្តអះអាងថា ខ្លួននឹងមិនទទួលយកកិច្ចព្រមព្រៀងណាមួយ ដែលត្រូវបានដាក់លក្ខខណ្ឌដោយការប្រើកម្លាំងយោធាតែម្ខាងនោះទេ។

*ការទូតនៅតែមាន ប៉ុន្តែកំពុងស្ថិតក្រោមស្រមោលសង្គ្រាម
ចំណុចនយោបាយដែលទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍បំផុត គឺការប្រកាសរបស់ប្រធានាធិបតី Donald Trump ថា បទឈប់បាញ់ជាមួយអ៊ីរ៉ង់បាន «បញ្ចប់ (over)» ហើយព្រមានថា សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងបង្កើនការវាយប្រហារ ប្រសិនបើការគំរាមកំហែងដល់ចរាចរណ៍នាវានៅច្រកសមុទ្រ Hormuz នៅតែបន្ត។

ប៉ុន្តែ តើសម្តីនេះមានន័យថា ការទូតបានដល់ទីបញ្ចប់ហើយឬ? ប្រហែលជាមិនទាន់ទេ។ ទោះបីការប្រឈមមុខផ្នែកយោធាកំពុងកើនឡើងក៏ដោយ ក៏អ្នកវិភាគ និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអន្តរជាតិមួយចំនួននៅតែវាយតម្លៃថា ភាគីទាំងពីរនៅមិនទាន់បិទទ្វារចរចាទាំងស្រុងឡើយ។ ប្រសិនបើអាចរកដំណោះស្រាយដែលអាចទទួលយកបានជុំវិញបញ្ហាច្រកសមុទ្រ Hormuz នោះការវិលត្រឡប់ទៅកាន់តុចរចា នៅតែអាចកើតមាន។

ទោះជាយ៉ាងណា ការទូតនៅពេលនេះ កំពុងដំណើរការក្រោមស្រមោលនៃសង្គ្រាម។ រាល់ការវាយប្រហារថ្មីៗ បានបង្កើនសម្ពាធនយោបាយលើមេដឹកនាំទាំងសងខាង ធ្វើឱ្យការដកថយ ឬការសម្របសម្រួល កាន់តែពិបាក ព្រោះអាចត្រូវបានបកស្រាយថាជាការចុះចាញ់។

សម្រាប់សហរដ្ឋអាមេរិក ការមិនឆ្លើយតបចំពោះការវាយប្រហារលើនាវាពាណិជ្ជកម្ម អាចត្រូវបានចាត់ទុកថា ជាការបរាជ័យក្នុងការការពារសេរីភាពនាវាចរណ៍អន្តរជាតិ។ ចំណែកអ៊ីរ៉ង់វិញ ការទទួលយកការបើកច្រកសមុទ្រ Hormuz ក្រោមលក្ខខណ្ឌដែលកំណត់ដោយសហរដ្ឋអាមេរិក អាចត្រូវបានគេមើលឃើញថា ជាការបោះបង់អធិបតេយ្យភាព និងឥទ្ធិពលយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ខ្លួន។

នេះហើយជាមូលហេតុដែលធ្វើឱ្យការចរចា កាន់តែពិបាកជាងមុន។ ភាគីទាំងពីរសុទ្ធតែអះអាងថា ចង់បានសន្តិភាព ប៉ុន្តែសន្តិភាពដែលពួកគេចង់បាន គឺជាសន្តិភាពដែលមិនធ្វើឱ្យភាគីរបស់ខ្លួនបាត់បង់ផលប្រយោជន៍យុទ្ធសាស្ត្រ និងកិត្យានុភាពជាតិ។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖
ការផ្ទុះឡើងវិញនៃសង្គ្រាមអាមេរិក-អ៊ីរ៉ង់ បានបង្ហាញថា អនុស្សរណៈយោគយល់ (MoU) ថ្ងៃទី១៦ ខែមិថុនា មានចំណុចខ្សោយជាមូលដ្ឋានមួយ គឺការព្យាយាមផ្អាកសង្គ្រាម មុនពេលភាគីទាំងពីរ អាចកសាងទំនុកចិត្ត និងការយល់ឃើញរួមលើការអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀង។
ច្រកសមុទ្រ Hormuz បានក្លាយជាចំណុចប្រឈមដ៏ធំបំផុតនៃវិបត្តិនេះ។ សហរដ្ឋអាមេរិកមើលវាជាបញ្ហាសេរីភាពនាវាចរណ៍អន្តរជាតិ ខណៈអ៊ីរ៉ង់ចាត់ទុកវាជាបញ្ហាអធិបតេយ្យភាព និងសិទ្ធិក្នុងការរៀបចំសន្តិសុខនៅតំបន់ដែលខ្លួនមានឥទ្ធិពល។ នៅពេលការបកស្រាយទាំងពីរ មិនអាចផ្សះផ្សាគ្នាបាន ការចរចាក៏ត្រូវបានជំនួសដោយការប្រើកម្លាំងយោធា។

ដូច្នេះ ការបរាជ័យនៃបង្អួចចរចា ៦០ថ្ងៃ មិនមែនដោយសាររយៈពេលមិនគ្រប់គ្រាន់នោះទេ ប៉ុន្តែដោយសារភាគីទាំងពីរ មិនអាចឈានដល់ការយល់ព្រមលើបញ្ហាស្នូលមួយចំនួន រួមទាំងសន្តិសុខនៅច្រកសមុទ្រ Hormuz ការអនុវត្ត MoU និងការជឿទុកចិត្តគ្នាទៅវិញទៅមក។

ចាប់ពីពេលនេះទៅ សំណួរសំខាន់ មិនមែនថា «តើសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ចង់បានសន្តិភាពដែរឬទេ?» នោះទេ ព្រោះភាគីទាំងពីរសុទ្ធតែអះអាងថា ខ្លួនចង់បានសន្តិភាព។ សំណួរពិតគឺ៖ តើពួកគេអាចស្វែងរករូបមន្តសន្តិភាព ដែលភាគីទាំងសងខាងអាចទទួលយកបានដែរឬទេ?

ប្រសិនបើចម្លើយនៅតែអវិជ្ជមាន សង្គ្រាមនៅមជ្ឈិមបូព៌ា ប្រហែលជាមិនមែនជាការផ្ទុះឡើងវិញជាបណ្តោះអាសន្ននោះទេ ប៉ុន្តែអាចក្លាយជាវដ្តថ្មីនៃការប្រឈមមុខ ដែលនឹងបន្តជះឥទ្ធិពលដល់សន្តិសុខតំបន់ សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក និងស្ថិរភាពទីផ្សារថាមពលក្នុងរយៈពេលខាងមុខ៕