(ភ្នំពេញ)៖ បើយើងសម្លឹងមើលពីផែនដីយើងនេះទៅលើមេឃ ជាពិសេសនៅក្នុងពេលរាត្រី យើងនឹងឃើញពន្លឺផ្កាយរះព្រោងព្រាតជាច្រើន។ មនុស្សជាច្រើន មានបំណងចង់ធ្វើដំ ណើរទៅកាន់ផ្កាយទាំងនោះ ប៉ុន្តែសំណួរមួយបានដាក់ចេញថា តើវិទ្យាសាស្ត្ររបស់ មនុស្សបច្ចុប្បន្ន នឹងអាចធ្វើឱ្យមនុស្សលើផែនដីយើងនេះ ស្វែងទៅរកពិភពថ្មី ដែល មិនមែនស្ថិតក្នុងប្រព័ន្ធគន្លងព្រះអាទិត្យយើងបានដែរឬទេ?

Fresh Exclusive មានអត្ថបទមួយដែលចង់ដឹងថា តើមនុស្សអាចស្វែងរក ទីតាំងថ្មីរស់នៅក្នុងភពណាមួយ ក្រៅពីប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ បានដែរឬទេ?

យើងដឹងហើយថា ថ្ងៃណាមួយ ផែនដីប្រហែលជាលែងអាចទ្រទ្រង់ជីវិតបានទៀតហើយ។ យើងក៏ដឹងដែរថា ព្រះអាទិត្យ នឹងបន្តកាន់តែភ្លឺ និងកាន់តែក្តៅ មុនពេលក្លាយជាផ្កាយយក្សក្រហម (Red Giant) ដែលនឹងអាចបង្កហានិភ័យដល់ភពនានាក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យរបស់យើងនេះ។
ប៉ុន្តែ សំណួរដែលធំជាងនេះ គឺ៖ បើផែនដីលែងអាចរស់នៅបាន តើមនុស្សនឹងទៅណាវិញ?តើយើងអាចចាកចេញពីប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ ដើម្បីស្វែងរកផ្ទះថ្មីមួយបានដែរឬទេ?

យោងតាមការសិក្សារបស់អ្នកតារាវិទូ និងអ្នករូបវិទ្យា ចម្លើយខ្លីគឺ៖ ប្រហែលជាអាច។ ប៉ុន្តែមិនមែនជាមួយបច្ចេកវិទ្យា ដែលមនុស្សមានសព្វថ្ងៃនោះទេ។

ការចាកចេញពីប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ មិនមែនជាបញ្ហានៃភាពក្លាហាន ឬឆន្ទៈរបស់មនុស្សនោះទេ។ វាជាបញ្ហានៃរូបវិទ្យា ថាមពល ពេលវេលា និងចម្ងាយដ៏មហិមា ដែលមនុស្សមិនធ្លាប់ប្រឈមពីមុនមក។ ដូច្នេះ សំណួរពិត ប្រហែលមិនមែនថា «តើយើងចង់ទៅ ឬមិនចង់ទៅនោះទេ?» ប៉ុន្តែគឺ៖

«តើច្បាប់ធម្មជាតិ អនុញ្ញាតឱ្យយើងធ្វើវាបានដែរឬទេ?»

*ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ មានព្រំដែនធំជាងអ្វីដែលយើងគិត
នៅពេលយើងនិយាយអំពី «ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ» មនុស្សភាគច្រើនតែងនឹកឃើញតែព្រះអាទិត្យ និងភពទាំង៨ ដែលវិលជុំវិញវា។ ប៉ុន្តែតាមការពិត ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យមានទំហំធំជាងនោះឆ្ងាយណាស់។

បន្ទាប់ពីភពទី៨ គឺភព «ណិបទូន» (Neptune) ដែលស្ថិតនៅចម្ងាយប្រហែល ៤.៥ ពាន់លានគីឡូម៉ែត្រពីព្រះអាទិត្យ នៅមានតំបន់មួយ ដែលគេហៅថា «ខ្សែក្រវាត់គុយភើរ» (Kuiper Belt)។ តំបន់នេះ ពោរពេញទៅដោយវត្ថុទឹកកក ដុំថ្ម និងភពតឿជាច្រើន (Dwarf Planets) រួមទាំងភព «ភ្លុយតូ» (Pluto) ផងដែរ។ វាគឺជាសំណល់ ដែលនៅសេសសល់ ពីការកកើតប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ កាលពីប្រមាណ ៤.៦ ពាន់លានឆ្នាំមុន។

ប៉ុន្តែ ខ្សែក្រវាត់គុយភើរ មិនមែនជាព្រំដែនចុងក្រោយនៃប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យនោះទេ។

យោងតាមគំរូតារាវិទ្យា, នៅឆ្ងាយជាងនេះទៀត មានតំបន់ដ៏ធំមហិមាមួយ ដែលគេហៅថា «ពពកអ័រត» (Oort Cloud)។ វាត្រូវបានប៉ាន់ស្មានថា ជាសំបករាងមូលដ៏ធំមួយ ដែលព័ទ្ធជុំវិញប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ និងផ្ទុកវត្ថុទឹកកករាប់ទ្រីលានដុំ។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជឿថា ពពកអ័រត គឺជាប្រភពនៃផ្កាយដុះកន្ទុយ (Comets) ដែលមានគន្លងវែងៗ ហោះចូលមកកាន់ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យខាងក្នុង។

នោះមានន័យថា ព្រំដែនពិតប្រាកដ នៃប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ មិនស្ថិតនៅត្រឹមគន្លងរបស់ភពណិបទូន ឬភពភ្លុយតូឡើយ។ វាអាចលាតសន្ធឹងរហូតដល់ជិត ២ ឆ្នាំពន្លឺពីព្រះអាទិត្យ ដែលជាចម្ងាយដ៏មហិមា លើសពីអ្វីដែលមនុស្សភាគច្រើនស្រមៃ។

ជាភស្តុតាងនៃភាពធំសម្បើមនេះ យានអវកាស Voyager 1 និង Voyager 2 ដែលអង្គការ NASA បាញ់បង្ហោះតាំងពីឆ្នាំ១៩៧៧ បានធ្វើដំណើរអស់ជិតកន្លះសតវត្សរ៍មកហើយ។ យានទាំងពីរ បានឆ្លងផុតតំបន់ដែលខ្យល់ព្រះអាទិត្យមានឥទ្ធិពលខ្លាំង ហើយកំពុងធ្វើដំណើរក្នុងលំហអន្តរផ្កាយ (Interstellar Space)។ ទោះជាយ៉ាងណា វានៅតែស្ថិតក្នុងតំបន់ឥទ្ធិពលទំនាញរបស់ព្រះអាទិត្យ ហើយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ ប៉ាន់ស្មានថា វានៅតែត្រូវការពេលរាប់រយឆ្នាំទៀត ដើម្បីទៅដល់«ពពកអ័រត» និងអាចត្រូវការពេលរាប់ម៉ឺនឆ្នាំ ទើបអាចឆ្លងផុតតំបន់នោះទាំងស្រុង។

នេះហើយជាមូលហេតុដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនិយាយថា ការចាកចេញពីប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ មិនមែនគ្រាន់តែជាការបាញ់យានឱ្យហោះឆ្ងាយជាងមុននោះទេ។ វាគឺជាបញ្ហា នៃចម្ងាយដ៏មហិមា លើសពីអ្វីដែលមនុស្សធ្លាប់ប្រឈមក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្លួន។

*ផ្កាយដែលនៅជិតបំផុត ក៏នៅឆ្ងាយខ្លាំងដែរ
ទោះបីមនុស្សអាចចាកចេញពីប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យបានថ្ងៃណាមួយក៏ដោយ ក៏បញ្ហាធំបំផុតមួយទៀតនៅតែរង់ចាំយើង។ នោះគឺ ចម្ងាយរវាងផ្កាយ។

ផ្កាយដែលនៅជិតប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យបំផុត គឺ ប្រូកស៊ីម៉ា សិនតូរី (Proxima Centauri)។ វាស្ថិតនៅចម្ងាយប្រហែល ៤.២៤ ឆ្នាំពន្លឺ ពីផែនដី។ តាមរង្វាស់របស់សកលលោក វាជាអ្នកជិតខាងរបស់យើង។ ប៉ុន្តែសម្រាប់មនុស្ស ចម្ងាយនេះធំសម្បើម ស្ទើរតែមិនអាចស្រមៃបាន។

មនុស្សជាច្រើនស្គាល់គីឡូម៉ែត្រ ប៉ុន្តែមិនសូវស្គាល់ «ឆ្នាំពន្លឺ» នោះទេ។ ឆ្នាំពន្លឺ មិនមែនជាឯកតាវាស់ពេលវេលាទេ ប៉ុន្តែជាឯកតាវាស់ចម្ងាយ។ វាសំដៅលើចម្ងាយ ដែលពន្លឺអាចធ្វើដំណើរបានក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំ ដែលស្មើនឹងប្រហែល ៩.៤៦ ទ្រីលានគីឡូម៉ែត្រ។

នោះមានន័យថា ផ្កាយ Proxima Centauri ស្ថិតនៅចម្ងាយជាង ៤០ ទ្រីលានគីឡូម៉ែត្រ ពីយើង។

ដើម្បីឱ្យឃើញភាពធំសម្បើមនៃចម្ងាយនេះ សូមមើលឧទាហរណ៍មួយ។ យានអវកាស Voyager 1 ដែលជាវត្ថុផលិតដោយមនុស្សធ្វើដំណើរលឿន និងឆ្ងាយជាងគេបំផុត បានហោះចេញពីផែនដីតាំងពីឆ្នាំ១៩៧៧។ ទោះបីវាធ្វើដំណើរមិនឈប់អស់ជិតកន្លះសតវត្សរ៍មកហើយក៏ដោយ បើវាបន្តដំណើរទៅរក Proxima Centauri ក្នុងល្បឿនបច្ចុប្បន្ន វានឹងត្រូវការពេលប្រហែល ៨០,០០០ ឆ្នាំ ទៀត ទើបអាចទៅដល់។

នេះបង្ហាញថា បញ្ហារបស់មនុស្សជាតិ មិនមែនគ្រាន់តែចាកចេញពីប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យប៉ុណ្ណោះទេ។ បញ្ហាដ៏ធំជាងនេះ គឺសូម្បីតែផ្កាយ ដែលនៅជិតយើងបំផុត ក៏នៅឆ្ងាយហួសពីសមត្ថភាពរបស់បច្ចេកវិទ្យាបច្ចុប្បន្នដែរ។

ដូច្នេះ សំណួរបន្ទាប់ គឺមិនមែនថា "ផ្កាយនៅឆ្ងាយប៉ុណ្ណា?" ទៀតទេ ប៉ុន្តែ "តើយើងអាចបង្កើតបច្ចេកវិទ្យា ដែលធ្វើដំណើរលឿនគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីទៅដល់វាបានដែរឬទេ?

*តើយើងមានបច្ចេកវិទ្យាអ្វីខ្លះ?
នៅពេលដឹងថា ផ្កាយដែលនៅជិតយើងបំផុត ក៏ស្ថិតនៅចម្ងាយជាង ៤០ ទ្រីលានគីឡូម៉ែត្រ ទៅហើយ។ ដូច្នេះ សំណួរបន្ទាប់គឺ៖ តើមនុស្សមានបច្ចេកវិទ្យាណាមួយ ដែលអាចនាំយើងទៅដល់ទីនោះបានដែរឬទេ?

ចម្លើយគឺ៖ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រមានគំនិតជាច្រើនក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែភាគច្រើននៅមិនទាន់អាចអនុវត្តបាននៅឡើយទេ។

គំនិតមួយ គឺការប្រើ ម៉ាស៊ីនជំរុញដោយថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ (Nuclear Propulsion)។ ជំនួសឱ្យការប្រើឥន្ធនៈគីមីដូចយានអវកាសសព្វថ្ងៃ វានឹងប្រើថាមពលពីប្រតិកម្មនុយក្លេអ៊ែរ ដើម្បីផលិតកម្លាំងរុញខ្លាំងជាង និងអាចកាត់បន្ថយរយៈពេលធ្វើដំណើរក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ។ អង្គការអវកាសមួយចំនួន រួមទាំង NASA កំពុងស្រាវជ្រាវបច្ចេកវិទ្យាប្រភេទនេះ សម្រាប់បេសកកម្មនាពេលអនាគត។

មួយទៀត គឺ ម៉ាស៊ីនលាយបញ្ចូលនុយក្លេអ៊ែរ (Fusion Propulsion) ដែលមានគោលការណ៍ស្រដៀងនឹងប្រតិកម្មដែលកើតឡើងនៅក្នុងព្រះអាទិត្យ។ តាមទ្រឹស្តី វាអាចផលិតថាមពលខ្លាំងជាងមុនច្រើន និងជំរុញយានឱ្យមានល្បឿនខ្ពស់ជាងបច្ចេកវិទ្យាសព្វថ្ងៃ។ ប៉ុន្តែ រហូតមកដល់ពេលនេះ មនុស្សនៅមិនទាន់អាចគ្រប់គ្រងប្រតិកម្មលាយបញ្ចូលនុយក្លេអ៊ែរ ដើម្បីប្រើជាម៉ាស៊ីនសម្រាប់យានអវកាសបាននៅឡើយទេ។

អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ ក៏បានស្នើគំនិតមួយទៀត គឺ ក្តោងពន្លឺឡាស៊ែរ (Laser Sail)។ ជំនួសឱ្យការផ្ទុកឥន្ធនៈ យានអវកាស នឹងប្រើក្តោងស្តើងបំផុត ហើយទទួលកម្លាំងរុញពីកាំរស្មីឡាស៊ែរ ដែលបាញ់ចេញពីផែនដី។ តាមការគណនា បច្ចេកវិទ្យានេះអាចធ្វើឱ្យយានតូចៗ ហោះបានក្នុងល្បឿនមួយភាគនៃល្បឿនពន្លឺ។

គម្រោងដែលល្បីជាងគេ គឺ Breakthrough Starshot។ គម្រោងនេះ មានគោលបំណងបង្កើតយានអវកាសខ្នាតតូច ដែលបំពាក់ដោយក្តោងពន្លឺ ហើយប្រើឡាស៊ែរ ដ៏មានថាមពលខ្លាំងបាញ់រុញឱ្យវាហោះក្នុងល្បឿនប្រហែល ២០ ភាគរយនៃល្បឿនពន្លឺ។ ប្រសិនបើអាចសម្រេចបាន យាននោះអាចធ្វើដំណើរទៅដល់ប្រព័ន្ធផ្កាយ Proxima Centauri ក្នុងរយៈពេលប្រហែល ២០ ឆ្នាំ។ ទោះជាយ៉ាងណា គម្រោងនេះនៅស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលស្រាវជ្រាវ និងមិនទាន់មានបច្ចេកវិទ្យាដែលអាចសម្រេចគោលដៅនេះបាននៅឡើយទេ។
ក្រៅពីការធ្វើឱ្យយានហោះលឿន អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រក៏បានស្នើគំនិតអំពី នាវាជំនាន់ (Generation Ship) ផងដែរ។ តាមគំនិតនេះ មនុស្សជាច្រើនជំនាន់ នឹងរស់នៅ និងស្លាប់នៅលើយានអវកាសតែមួយ ខណៈកូនចៅរបស់ពួកគេ បន្តដំណើររហូតទៅដល់គោលដៅ ដែលអាចចំណាយពេលរាប់រយ ឬរាប់ពាន់ឆ្នាំ។

គំនិតមួយទៀត គឺ ការដាក់មនុស្សឱ្យស្ថិតក្នុងស្ថានភាពគេងជ្រៅរយៈពេលវែង (Cryogenic Sleep) ដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថាមពល អាហារ និងធនធានក្នុងអំឡុងពេលធ្វើដំណើរ។ ប៉ុន្តែ រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ វានៅតែជាគំនិតទ្រឹស្តី ហើយមិនទាន់មានបច្ចេកវិទ្យាណាមួយដែលអាចអនុវត្តលើមនុស្សបានដោយសុវត្ថិភាពនៅឡើយ។

ដូច្នេះ បើទោះបីអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានស្នើគំនិត និងបច្ចេកវិទ្យាជាច្រើនសម្រាប់ការធ្វើដំណើររវាងផ្កាយក៏ដោយ ភាគច្រើននៅតែស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលស្រាវជ្រាវ ការធ្វើតេស្ត ឬជាទ្រឹស្តី។ មនុស្សនៅមិនទាន់មានបច្ចេកវិទ្យាណាមួយ ដែលអាចនាំយើងចេញពីប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ និងធ្វើដំណើរទៅកាន់ផ្កាយមួយផ្សេងទៀតបាននៅឡើយទេ។

*បញ្ហាធំបំផុត មិនមែនម៉ាស៊ីនទេ
ទោះបីថ្ងៃណាមួយ មនុស្សអាចបង្កើតយានអវកាសដែលមានល្បឿនលឿនគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីធ្វើដំណើររវាងផ្កាយបានក៏ដោយ ក៏នោះមិនមែនមានន័យថា បេសកកម្មបែបនេះនឹងជោគជ័យដោយស្វ័យប្រវត្តិនោះទេ។

តាមពិត បញ្ហាធំបំផុត ប្រហែលមិនមែនស្ថិតនៅលើម៉ាស៊ីននោះទេ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅលើ មនុស្ស។

បញ្ហាទីមួយ គឺ វិទ្យុសកម្មក្នុងលំហ (Radiation)។ នៅក្រៅប្រព័ន្ធការពាររបស់ផែនដី អ្នកដំណើរ នឹងប្រឈមនឹងកាំរស្មីលោហធាតុ និងវិទ្យុសកម្ម ដែលមានថាមពលខ្ពស់។ ការប៉ះពាល់ក្នុងរយៈពេលយូរ អាចបង្កការខូចខាតដល់កោសិកា បង្កើនហានិភ័យនៃជំងឺមហារីក និងប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធប្រសាទ។

បញ្ហាទីពីរ គឺ អាហារ និងទឹក។ ការធ្វើដំណើរដែលអាចចំណាយពេលរាប់ទសវត្សរ៍ រាប់សតវត្សរ៍ ឬសូម្បីតែរាប់ពាន់ឆ្នាំ មិនអាចពឹងផ្អែកលើស្បៀង ដែលយកចេញពីផែនដីបានទេ។ មនុស្សនឹងត្រូវផលិតអាហារ កែច្នៃទឹក និងកែច្នៃខ្យល់ឡើងវិញ ដោយខ្លួនឯងនៅលើយានអវកាស។

នោះនាំទៅរកបញ្ហាទីបី គឺ ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីបិទជិត (Closed Ecosystem)។ យានអវកាសនឹងត្រូវដំណើរការដូចជាភពតូចមួយ ដែលទឹក ខ្យល់ សារធាតុចិញ្ចឹម និងកាកសំណល់ ត្រូវបង្វិលប្រើឡើងវិញជាបន្តបន្ទាប់។ ប្រសិនបើប្រព័ន្ធមួយ ក្នុងចំណោមប្រព័ន្ធទាំងនេះបរាជ័យ វាអាចប៉ះពាល់ដល់ការរស់រានរបស់មនុស្សទាំងអស់នៅលើយាន។

បញ្ហាទីបួន គឺ ចិត្តវិទ្យារបស់មនុស្ស។ ការរស់នៅក្នុងលំហបិទជិត អស់រយៈពេលយូរ ដាច់ឆ្ងាយពីផែនដី និងមិនអាចវិលត្រឡប់មកវិញបាន អាចបង្កឱ្យមានភាពតានតឹង ការបាត់បង់កម្លាំងចិត្ត ជម្លោះក្នុងសង្គម និងបញ្ហាសុខភាពផ្លូវចិត្ត។ សម្រាប់បេសកកម្មដែលមានរយៈពេលរាប់ជំនាន់ បញ្ហានេះអាចស្មុគស្មាញជាងបញ្ហាបច្ចេកវិទ្យាទៅទៀត។

បញ្ហាចុងក្រោយ និងប្រហែលជាធំបំផុត គឺ ការរស់រានរបស់អរិយធម៌មនុស្ស។ ការធ្វើដំណើររវាងផ្កាយ មិនមែនជាគម្រោងដែលអាចបញ្ចប់ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំ ឬប៉ុន្មានទសវត្សរ៍នោះទេ។ វាអាចទាមទារការខិតខំជាបន្តបន្ទាប់អស់រយៈពេលរាប់រយ ឬរាប់ពាន់ឆ្នាំ។ នោះមានន័យថា មនុស្សជាតិត្រូវរក្សាសន្តិភាព ចំណេះដឹង វិទ្យាសាស្ត្រ សេដ្ឋកិច្ច និងស្ថាប័នសង្គមឱ្យនៅតែរឹងមាំ ពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ ដោយមិនឱ្យអរិយធម៌ដួលរលំ។

ដូច្នេះ សំណួរដែលធំបំផុត ប្រហែលមិនមែនថា «តើយើងអាចបង្កើតយានអវកាសដែលលឿនគ្រប់គ្រាន់បានដែរឬទេ?» នោះទេ ប៉ុន្តែគឺ៖ «តើអរិយធម៌មនុស្ស នឹងនៅរស់បានយូរគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីបំពេញបេសកកម្មដ៏វែងឆ្ងាយបែបនេះដែរឬទេ?»

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖
ដូច្នេះ សំណួរពិត ប្រហែលមិនមែនថា «តើយើងអាចចាកចេញពីប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យបានដែរឬទេ?» នោះទេ។

ប៉ុន្តែគឺ៖ «តើយើងអាចអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យា និងរក្សាអរិយធម៌របស់យើងឱ្យរឹងមាំបានយូរគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីធ្វើវាបានដែរឬទេ?»

ប្រសិនបើថ្ងៃនោះមកដល់ ការចាកចេញពីប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ នឹងមិនមែនគ្រាន់តែជាការធ្វើដំណើរដ៏អស្ចារ្យបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាអាចក្លាយជាជំហានដ៏សំខាន់បំផុត សម្រាប់ការបន្តវត្តមានរបស់មនុស្សជាតិនៅក្នុងសកលលោក។
ប្រហែលថ្ងៃណាមួយ មនុស្សនឹងមិនគ្រាន់តែសម្លឹងមើលផ្កាយទៀតទេ។ ប៉ុន្តែនឹងធ្វើដំណើរទៅរស់នៅទីនោះ។

ប៉ុន្តែមុននឹងទៅដល់ថ្ងៃនោះ មនុស្សជាតិត្រូវឆ្លើយសំណួរមួយជាមុនសិន៖ តើយើងអាចរក្សាសន្តិភាព ចំណេះដឹង និងអរិយធម៌របស់យើង ឱ្យបន្តរស់រានមានជីវិតបានយូរគ្រប់គ្រាន់ដែរឬទេ?
ពីព្រោះ នៅទីបំផុត ឧបសគ្គដ៏ធំបំផុត ប្រហែលមិនមែនជាចម្ងាយរវាងផ្កាយនោះទេ ប៉ុន្តែជាសមត្ថភាពរបស់មនុស្ស ក្នុងការរស់រាន និងរីកចម្រើនឱ្យបានយូរគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីទៅដល់ផ្កាយទាំងនោះ៕