(ភ្នំពេញ)៖ ក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍បដិសេធ ការលើកឡើងរបស់រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃ ដែលអះអាងថា ការដែលកម្ពុជាចាប់ផ្តើមដំណើរការ «យន្តការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំក្រោមអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីនីតិសមុទ្រ UNCLOS » បានបិទទ្វារចំពោះការចរចាព្រំដែនគោក។ កម្ពុជា បញ្ជាក់ថា ព្រំដែនគោក និងព្រំដែនសមុទ្រ ស្ថិតក្រោមក្របខណ្ឌច្បាប់ និងមានយន្តការដោះស្រាយខុសគ្នា ហើយការប្រើប្រាស់ UNCLOS មិនមែនជាការបោះបង់ការចរចាទ្វេភាគីឡើយ។ កម្ពុជានៅបានអះអាងសាជាថ្មីថា ខ្លួននឹងមិនបោះបង់ការទាមទារដែលខ្លួនចាត់ទុកថាជាសិទ្ធិអធិបតេយ្យ និងបូរណភាពទឹកដីរបស់ខ្លួន តាមមធ្យោ បាយផ្លូវច្បាប់ឡើយ។

Fresh Exclusive មានអត្ថបទអត្ថាធិប្បាយស៊ីជម្រៅមួយជុំវិញបញ្ហានេះ៖

មួយឆ្នាំមុន តំបន់ព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃ បានក្លាយជាសមរភូមិប្រដាប់អាវុធ ដែលបណ្តាលឱ្យមានការបាត់បង់អាយុជីវិត ការខូចខាតទ្រព្យសម្បត្តិ ការបំផ្លិចបំផ្លាញមរតកជាតិ និងការផ្លាស់ទីលំនៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋជាច្រើន។ មួយឆ្នាំក្រោយមក ស្នាមរបួសនៃសង្គ្រាមនៅតែមិនទាន់រលប់បាត់ ពីការចងចាំរបស់ប្រជាជនកម្ពុជានៅឡើយទេ។

ប៉ុន្តែ សំណួរដែលសង្គមកម្ពុជាកំពុងសួរ មិនមែនមានតែថា តើការបាត់បង់ជីវិត ទ្រព្យសម្បត្តិ និងទឹកដី នឹងត្រូវបានដោះស្រាយដោយរបៀបណាប៉ុណ្ណោះទេ។ សំណួរសំខាន់ជាងនេះ គឺថា តើស្ថានភាពដែលកម្ពុជាចាត់ទុកថា ជាការកាន់កាប់ទឹកដីដោយខុសច្បាប់ នឹងត្រូវបន្តដោយគ្មានដំណោះស្រាយដែរឬទេ? ហើយតើជម្លោះនេះ នឹងត្រូវដោះស្រាយដោយការប្រើកម្លាំង ឬដោយការគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ?

សេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេស និងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិកម្ពុជា ចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ បានក្លាយជាសារនយោបាយ និងផ្លូវច្បាប់ដ៏សំខាន់មួយ មុនខួបមួយឆ្នាំនៃការផ្ទុះសង្គ្រាម។ ក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍នោះ កម្ពុជាបានបដិសេធការលើកឡើងរបស់រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃ លោក ភូងស៊ី ហាសាក់ ដែលអះអាងថា ការដែលកម្ពុជាចាប់ផ្តើមនីតិវិធីក្រោមអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីនីតិសមុទ្រ (UNCLOS) បាន«បិទទ្វារ»ចំពោះការចរចាព្រំដែនគោក។

ផ្ទុយទៅវិញ សេចក្តីថ្លែងការណ៍បានបង្ហាញថា កម្ពុជាមិនបានបោះបង់ការចរចា និងមិនបានបោះបង់ការទាមទារ ដែលខ្លួនចាត់ទុកថាជាសិទ្ធិអធិបតេយ្យ និងបូរណភាពទឹកដីរបស់ខ្លួនឡើយ។ គោលជំហរដែលកម្ពុជាលើកឡើង គឺការបន្តប្រើប្រាស់មធ្យោបាយអហិង្សា ការទូត និងផ្លូវច្បាប់ ដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។

*ហេតុអ្វីព្រំដែនគោក និងព្រំដែនសមុទ្រ មិនអាចបូកច្របល់គ្នាជាបញ្ហាតែមួយ?
ចំណុចស្នូលបំផុតនៃសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់ក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា គឺការបញ្ជាក់ថា ព្រំដែនគោក និងព្រំដែនសមុទ្រ ជាវិវាទពីរប្រភេទដែលស្ថិតក្រោមក្របខណ្ឌច្បាប់ និងយន្តការដោះស្រាយខុសគ្នា។ ដូច្នេះ ការវិវត្តនៅលើវិស័យមួយ មិនគួរត្រូវបានយកទៅធ្វើជាហេតុផលសម្រាប់ផ្អាក ឬបោះបង់ការងារលើវិស័យមួយទៀតនោះឡើយ។

តាមការលើកឡើងរបស់កម្ពុជា ការចាប់ផ្តើមនីតិវិធីក្រោមអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីនីតិសមុទ្រ (UNCLOS) គឺពាក់ព័ន្ធតែការដោះស្រាយវិវាទលើដែនសមុទ្រប៉ុណ្ណោះ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ការកំណត់ខណ្ឌសីមាព្រំដែនគោក នៅតែមានយន្តការ ដែលភាគីទាំងពីរបានព្រមព្រៀងគ្នារួចហើយ គឺគណៈកម្មការចម្រុះខណ្ឌសីមាព្រំដែនគោក (JBC) ដែលបង្កើតឡើងក្រោមអនុស្សរណៈនៃការយោគយល់ឆ្នាំ២០០០ ហើយត្រូវបានបញ្ជាក់ជាថ្មីក្នុងបទឈប់បាញ់ថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥។

ន័យសំខាន់នៃការលើកឡើងនេះ គឺការដោះស្រាយវិវាទដែនសមុទ្រតាមផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិ មិនមែនជាការបដិសេធការចរចាព្រំដែនគោកទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ កម្ពុជាអះអាងថា យន្តការទាំងពីរ អាចដំណើរការស្របគ្នា ដោយមួយផ្អែកលើច្បាប់នីតិសមុទ្រ និងមួយទៀតផ្អែកលើយន្តការទ្វេភាគី ដែលភាគីទាំងពីរបានទទួលស្គាល់រួចហើយ។

តាមទស្សនៈដែលកម្ពុជាបានបង្ហាញ បញ្ហាមិនមែនថា តើគួរជ្រើសរើសការចរចា ឬច្បាប់អន្តរជាតិនោះទេ ប៉ុន្តែគឺថា តើភាគីទាំងពីរ អាចអនុវត្តយន្តការ ដែលបានព្រមព្រៀងរួចហើយ ដោយស្មោះត្រង់ និងដោយសុច្ឆន្ទៈ ដើម្បីជំរុញការដោះស្រាយវិវាទទាំងពីរប្រភេទឱ្យដំណើរការទៅមុខស្របគ្នាបានដែរឬទេ។

*ច្បាប់អន្តរជាតិ ជាមធ្យោបាយ មិនមែនជាការបដិសេធការចរចា
ចំណុចមួយដែលកម្ពុជាព្យាយាមបញ្ជាក់ក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍ គឺការចាប់ផ្តើមនីតិវិធីក្រោមអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីនីតិសមុទ្រ (UNCLOS) មិនគួរត្រូវបានបកស្រាយថាជាការបដិសេធការចរចាទ្វេភាគីឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ កម្ពុជាចាត់ទុកយន្តការនេះថាជាមធ្យោ បាយសន្តិវិធីមួយ ដែលរដ្ឋជាភាគី បានព្រមព្រៀងទទួលស្គាល់ជាមុន សម្រាប់ដោះស្រាយវិវាទដែនសមុទ្រ។

តាមការលើកឡើងរបស់កម្ពុជា ការប្រើប្រាស់ច្បាប់អន្តរជាតិ និងការចរចា មិនមែនជាជម្រើសដែលត្រូវជ្រើសរើសមួយ ហើយបោះបង់មួយទៀតនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ យន្តការទាំងពីរអាចបំពេញគ្នាទៅវិញទៅមក។ ការចរចា អាចបន្តស្វែងរកដំណោះស្រាយនយោបាយ ខណៈដែលច្បាប់អន្តរជាតិ ផ្តល់នូវក្របខណ្ឌ និងគោលការណ៍ ដែលជួយឱ្យការចរចានោះមានទិសដៅច្បាស់លាស់ និងផ្អែកលើវិធាន ដែលភាគីទាំងពីរបានទទួលយករួចហើយ។

ក្នុងន័យនេះ កម្ពុជាបានអះអាងថា ការចាប់ផ្តើមនីតិវិធីក្រោម UNCLOS មិនមែនជាការបិទទ្វារការទូតទេ ប៉ុន្តែជាការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ផ្លូវច្បាប់មួយ ដែលច្បាប់អន្តរជាតិបានបង្កើតឡើងសម្រាប់ការដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី។ ពីទស្សនៈនេះ ការចរចា និងការអនុវត្តច្បាប់អន្តរជាតិ គួរតែអាចដំណើរការស្របគ្នា ដោយមួយជួយពង្រឹងភាពជឿជាក់របស់មួយទៀត។

ជាងនេះទៅទៀត កម្ពុជាក៏បានលើកឡើងថា ប្រទេសថៃធ្លាប់បង្ហាញចេតនាពឹងផ្អែកលើ UNCLOS ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាសមុទ្រកន្លងមក។ ដូច្នេះ ការប្រើប្រាស់យន្តការដែលរដ្ឋទាំងពីរសុទ្ធតែទទួលស្គាល់ មិនគួរត្រូវបានចាត់ទុកថាជាឧបសគ្គចំពោះការសន្ទនាទេ។ វាគួរត្រូវបានមើលឃើញថាជាផ្នែកមួយនៃការគ្រប់គ្រងវិវាទដោយសន្តិវិធី និងស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។

*មួយឆ្នាំក្រោយសង្គ្រាម មេរៀនធំបំផុតគឺសន្តិភាពត្រូវការច្បាប់ មិនមែនតែកម្លាំង
មួយឆ្នាំក្រោយការផ្ទុះសង្គ្រាម មេរៀនដ៏សំខាន់បំផុតដែលជម្លោះកម្ពុជា–ថៃបានបន្សល់ទុក គឺការប្រើកម្លាំងអាចបង្កើតការផ្លាស់ប្តូរស្ថានភាពនៅលើដីក្នុងរយៈពេលខ្លី ប៉ុន្តែមិនអាចបង្កើតដំណោះស្រាយដែលមានភាពស្របច្បាប់ និងអាចទទួលយកបានដោយចីរភាពឡើយ។ ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃវិវាទព្រំដែនជាច្រើននៅលើពិភពលោក បានបង្ហាញថា សន្តិភាពដែលមានស្ថិរភាព តែងតែកើតចេញពីការគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ ការអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀង និងការបន្តកិច្ចសន្ទនាដោយសុច្ឆន្ទៈ។

តាមការលើកឡើងរបស់កម្ពុជាក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់ក្រសួងការបរទេស ការបន្តការងាររបស់គណៈកម្មការចម្រុះខណ្ឌសីមាព្រំដែនគោក (JBC) ការប្រើប្រាស់យន្តការក្រោមអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីនីតិសមុទ្រ (UNCLOS) សម្រាប់វិវាទដែនសមុទ្រ និងការគោរពសាលក្រមរបស់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) គឺជាយន្តការដែលអាចដំណើរការស្របគ្នា ដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រឈមមុខ និងជំរុញការដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី។

ក្នុងទស្សនៈរបស់កម្ពុជា ការពន្យារពេលដំណើរការខណ្ឌសីមាព្រំដែន ឬការមិនអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងដែលភាគីទាំងពីរបានទទួលយករួចហើយ អាចធ្វើឱ្យការស្ដារទំនុកចិត្តកាន់តែលំបាក និងពន្យារពេលការស្វែងរកដំណោះស្រាយ។ ដូច្នេះ ការបន្តកិច្ចសន្ទនា ការគោរពកាតព្វកិច្ចអន្តរជាតិ និងការប្រើប្រាស់យន្តការដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី មិនមែនគ្រាន់តែជាជម្រើសការទូតប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់សម្រាប់ការការពារសន្តិភាព និងការទប់ស្កាត់មិនឱ្យជម្លោះវិលត្រឡប់ទៅរកការប្រើកម្លាំងជាថ្មី។

នៅទីបញ្ចប់ មេរៀនធំបំផុតពីសង្គ្រាមមួយឆ្នាំនេះ ប្រហែលមិនមែនស្ថិតនៅលើថា ភាគីណាអាចគ្រប់គ្រងទីតាំងណាមួយបានក្នុងរយៈពេលខ្លីនោះទេ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅលើថា តើភាគីទាំងពីរអាចប្រែក្លាយការប្រឈមមុខដោយអាវុធ ទៅជាការដោះស្រាយដោយច្បាប់ ការទូត និងការគោរពកិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិបានដែរឬទេ។ នោះទើបជាមូលដ្ឋានពិតប្រាកដនៃសន្តិភាពប្រកបដោយចីរភាព។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖
មួយឆ្នាំក្រោយការផ្ទុះសង្គ្រាមថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃ មិនទាន់បញ្ចប់នៅឡើយទេ។ ប៉ុន្តែអ្វីដែលបានផ្លាស់ប្តូរ គឺសមរភូមិនៃការប្រឈមមុខ។ ពីការប៉ះទង្គិចដោយអាវុធ ជម្លោះនេះបានឈានទៅដល់ការប្រកួតប្រជែងលើវិស័យច្បាប់ ការទូត និងការបកស្រាយកាតព្វកិច្ចក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ។

ក្នុងបរិបទនេះ សេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់ក្រសួងការបរទេស និងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិកម្ពុជា ចេញផ្សាយថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ បានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវគោលជំហររបស់កម្ពុជា ថាខ្លួននឹងមិនបោះបង់ការទាមទារដែលខ្លួនចាត់ទុកថាជាសិទ្ធិអធិបតេយ្យ និងបូរណភាពទឹកដីរបស់ខ្លួនឡើយ។ ទន្ទឹមនឹងនោះ កម្ពុជាក៏បានអះអាងថា ការទាមទារនោះនឹងបន្តធ្វើឡើងតាមមធ្យោបាយអហិង្សា ការទូត និងយន្តការផ្លូវច្បាប់ដែលមានចែងក្នុងច្បាប់អន្តរជាតិ។

ប្រវត្តិសាស្ត្របង្ហាញថា កម្លាំងអាចផ្លាស់ប្តូរស្ថានភាពនៅលើដីបានក្នុងរយៈពេលខ្លី ប៉ុន្តែមិនអាចបង្កើតដំណោះស្រាយដែលមានការទទួលស្គាល់ និងស្ថិតស្ថេរបានឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ កិច្ចព្រមព្រៀង ដែលភាគីបានទទួលយក និងការបន្តការសន្ទនាដោយសន្តិវិធី គឺជាមូលដ្ឋានដែលអាចនាំទៅរកដំណោះស្រាយប្រកបដោយចីរភាព។

ដូច្នេះ មួយឆ្នាំក្រោយសង្គ្រាម សំណួរមិនមែនស្ថិតនៅលើថា «អ្នកណាអាចកាន់កាប់ទឹកដីបានយូរជាងគេ» នោះទេ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅលើថា «តើការដោះស្រាយចុងក្រោយ នឹងផ្អែកលើកម្លាំង ឬផ្អែកលើច្បាប់អន្តរជាតិ?»។ តាមរយៈគោលជំហរដែលបានបង្ហាញជាបន្តបន្ទាប់ កម្ពុជាបានអះអាងថា ខ្លួននឹងបន្តស្វែងរកចម្លើយចំពោះសំណួរនោះ តាមរយៈការទូត សន្តិវិធី និងផ្លូវច្បាប់ មិនមែនតាមរយៈការបោះបង់ការទាមទាររបស់ខ្លួន ឬការប្រើកម្លាំងនោះឡើយ៕