(ភ្នំពេញ)៖ ក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍តវ៉ាជាផ្លូវការ ប្រឆាំងនឹងអ្វីដែលខ្លួនចាត់ទុកថា ជាការបន្តរំលោភបំពានរបស់កងកម្លាំងថៃ លើអធិបតេយ្យ និងបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា។ នៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍នេះ រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បានបញ្ជាក់ជាថ្មីថា ខ្លួនមិនទទួលស្គាល់ជាដាច់ខាតនូវខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែន ឬការទាមទារទឹកដីជាឯកតោភាគីរបស់ប្រទេសថៃនោះឡើយ។

តើការតវ៉ាការទូតបែបនេះ មានសារៈសំខាន់អ្វីខ្លះ? តើការមិនប្រើកម្លាំងយោធាតប មានន័យថាកម្ពុជាកំពុងបោះបង់ទឹកដីរបស់ខ្លួនដែរឬទេ?

Fresh Exclusive មានអត្ថបទវិភាគស៊ីជម្រៅជុំវិញបញ្ហានេះ៖

នៅចន្លោះពេលតែពីរថ្ងៃ មុនខួបមួយឆ្នាំនៃការផ្ទុះអាវុធតាមព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃ ក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា បានចេញសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានមួយ តវ៉ាជាផ្លូវការចំពោះសកម្មភាពរបស់កងកម្លាំងថៃ ដែលកម្ពុជា អះអាងថា បានឈូសឆាយដីធ្វើផ្លូវថ្មី រាយបន្លាលួស និងរំលោភចូលក្នុងទឹកដីកម្ពុជា នៅតំបន់មួយចំនួននៃខេត្តឧត្តរមានជ័យ។

សម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរមួយចំនួន សេចក្តីប្រកាសបែបនេះ អាចបង្កឱ្យមានអារម្មណ៍ថា កម្ពុជាកំពុងតែតវ៉ាដោយពាក្យសម្តី ខណៈសកម្មភាពនៅលើដីប្រព្រឹត្តដោយទាហានថៃនៅតែបន្ត។ ពិតណាស់ អារម្មណ៍ឈឺចាប់ ខឹងសម្បា និងការបារម្ភថា ទឹកដីកម្ពុជា អាចបាត់បង់ដោយសារតែការមិនប្រើកម្លាំងតប គឺជាអារម្មណ៍ដែលគេអាចយល់បាន។ ប៉ុន្តែ សំណួរដែលត្រូវសួរឱ្យបានជ្រៅជាងនេះគឺ៖តើការមិនបើកសង្គ្រាមថ្មី មានន័យថា កម្ពុជាបោះបង់ទឹកដី ឬក៏កម្ពុជា កំពុងជ្រើសរើសសមរភូមិផ្សេង ដែលខ្លួនមានឱកាសឈ្នះច្រើនជាង?

អត្ថបទ Fresh Exclusive នេះមិនមានបំណងនិយាយថា សេចក្តីប្រកាសការទូតមួយច្បាប់ អាចធ្វើឱ្យកងកម្លាំងដែលកំពុងកាន់កាប់ទីតាំងណាមួយដកថយភ្លាមៗនោះទេ។ ការតវ៉ាដោយពាក្យសម្តីតែមួយមុខ មិនអាចជំនួសយុទ្ធសាស្ត្រជាតិ ដ៏ទូលំទូលាយបានឡើយ។
ប៉ុន្តែ ក្នុងស្ថានភាពដែលការប្រើកម្លាំង អាចនាំឱ្យសង្គ្រាមផ្ទុះឡើងវិញ បង្កការបាត់បង់ជីវិតប្រជាជន បំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងមិនធានាថា នឹងទទួលបានទឹកដីមកវិញ កម្ពុជាមានហេតុផលយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការបន្តប្រើប្រាស់ការទូត ច្បាប់អន្តរជាតិ ការប្រមូលភស្តុតាង និងសម្ពាធនយោបាយអន្តរជាតិ។

ការមិនបាញ់តប មិនមែនស្មើនឹងការទទួលស្គាល់ការកាន់កាប់ទេ។ ការមិនប្រើសង្គ្រាម មិនមែនស្មើនឹងការលះបង់អធិបតេយ្យទេ។ ហើយការចេញសេចក្តីតវ៉ាជាផ្លូវការ ក៏មិនមែនជាសញ្ញាថា រដ្ឋមួយគ្មានជំហរនោះដែរ ប្រសិនបើវាជាផ្នែកមួយនៃយុទ្ធសាស្ត្រដែលមានគោលដៅច្បាស់លាស់។

*សង្គ្រាមអាចដណ្តើមទីតាំង ប៉ុន្តែមិនអាចបង្កើតកម្មសិទ្ធិផ្លូវច្បាប់បានដោយខ្លួនឯង
ក្នុងជម្លោះព្រំដែន ត្រូវបែងចែករវាងរឿងពីរ ដែលមើលទៅស្រដៀងគ្នា ប៉ុន្តែមានអត្ថន័យខុសគ្នា៖ ការកាន់កាប់ជាក់ស្តែងនៅលើដី និង អធិបតេយ្យភាពស្របច្បាប់នៅលើដីនោះ។

កម្លាំងយោធា អាចចូលកាន់កាប់ផ្លូវ ភ្នំ ច្រក ឬតំបន់មួយបាន។ កម្លាំងនោះ អាចដាក់កងទ័ព រាយបន្លាលួស បង្កើតបន្ទាយ ឬបង្កើតផ្លូវចូលទៅកាន់ទីតាំងនោះក៏ពិតមែន។ ប៉ុន្តែសកម្មភាពទាំងនេះ មិនមានន័យថា អធិបតេយ្យភាពផ្លូវច្បាប់ ត្រូវបានផ្ទេរទៅឱ្យភាគីដែលប្រើកម្លាំងនោះដោយស្វ័យប្រវត្តិឡើយ។

គោលការណ៍ស្នូលមួយនៃប្រព័ន្ធអន្តរជាតិសម័យទំនើប គឺព្រំដែនមិនត្រូវផ្លាស់ប្តូរដោយការគំរាមកំហែង ឬការប្រើកម្លាំងឡើយ។ ដូច្នេះ សេចក្តីប្រកាសរបស់កម្ពុជា ដែលបញ្ជាក់ថា ខ្លួនមិនទទួលស្គាល់ខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែន ឬការទាមទារទឹកដីជាឯកតោភាគីរបស់ថៃ មានន័យសំខាន់ក្នុងការរក្សាជំហរផ្លូវច្បាប់របស់កម្ពុជា។

ឃ្លាដែលនិយាយថា សកម្មភាពនៅលើដី «នឹងមិនប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិស្របច្បាប់ ឬជំហររបស់កម្ពុជា» មិនមែនត្រឹមជាឃ្លាសម្រាប់លួងចិត្តសាធារណជនប៉ុណ្ណោះទេ។ វាជាការបង្កើតកំណត់ត្រាផ្លូវការថា កម្ពុជា មិនបានទទួលយក មិនបានយល់ព្រម និងមិនបានបោះបង់ការទាមទាររបស់ខ្លួនឡើយ។

*ការប្រើកម្លាំងតប អាចបង្កើតអារម្មណ៍ថារឹងមាំ ប៉ុន្តែមិនប្រាកដថាផ្តល់ជ័យជម្នះយុទ្ធសាស្ត្រឡើយ
មួយឆ្នាំកន្លងមកនេះ បានបង្ហាញថា ការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធ មិនមានតម្លៃត្រឹមតែប៉ុន្មានម៉ែត្រដី ឬទីតាំងយោធាមួយចំនួនទេ។ វាមានតម្លៃជាជីវិតមនុស្ស ការជម្លៀសប្រជាជន ការបាត់បង់ទ្រព្យសម្បត្តិ ការរំខានដល់សេដ្ឋកិច្ច និងការបំផ្លាញទំនុកចិត្តរវាងប្រទេសជិតខាង។

ការប្រយុទ្ធក្នុងឆ្នាំ២០២៥ បានបណ្តាលឱ្យមនុស្សរាប់សែននាក់ត្រូវជម្លៀសចេញពីតំបន់ព្រំដែន។ សូម្បីបន្ទាប់ពីកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ក៏នៅដើមខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ មានប្រជាពលរដ្ឋប្រមាណ ៥០ម៉ឺននាក់នៅតែស្ថិតក្នុងស្ថានភាពជម្លៀសនៅឡើយ។
កិច្ចព្រមព្រៀងថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ បានកំណត់ឱ្យបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាននៅម៉ោង១២ថ្ងៃត្រង់ និងត្រូវមានការតាមដានអនុវត្តក្នុងរយៈពេល៧២ម៉ោង ដើម្បីធានាថា ភាគីទាំងពីរអនុវត្តដោយសុចរិត។ សេចក្តីប្រកាសរួមនោះ ក៏បានកំណត់ថា ភាគីទាំងពីរមិនត្រូវបង្កើនកម្លាំងតាមបណ្តោយព្រំដែន ព្រោះការបន្ថែមកម្លាំងនឹងបង្កើនភាពតានតឹង និងរារាំងដំណោះស្រាយរយៈពេលវែង។

ការបើកការប្រយុទ្ធឡើងវិញ អាចបង្កើតការគាំទ្រជាតិនិយមក្នុងរយៈពេលខ្លី ប៉ុន្តែវាអាចបង្កើតផលវិបាករយៈពេលវែងដែលធ្ងន់ជាងមុន។ ប្រទេសមួយអាចទទួលបានទីតាំងយោធាបណ្តោះអាសន្ន ប៉ុន្តែបាត់បង់ភាពស្របច្បាប់នៅលើឆាកអន្តរជាតិ។ វាអាចបង្ហាញកម្លាំងនៅលើសមរភូមិ ប៉ុន្តែបង្កើតភស្តុតាងប្រឆាំងនឹងខ្លួនឯង នៅក្នុងសមរភូមិច្បាប់។

នេះស្របនឹងការវិវត្តនៃការគិតរបស់អ្នកជំនាញសន្តិសុខថៃ លោក Surachart Bamrungsuk ដែលបានព្រមានជាបន្តបន្ទាប់ថា ការពឹងផ្អែកលើកម្លាំងយោធា និងការបដិសេធមូលដ្ឋានច្បាប់អន្តរជាតិ អាចធ្វើឱ្យថៃធ្លាក់ចូលអន្ទាក់ផ្លូវច្បាប់។ នៅក្នុងការវាយតម្លៃចុងក្រោយរបស់លោក អ្នកជំនាញនយោបាយថៃរូបនោះ និយាយទៀតថា សង្គ្រាមមិនបានផ្តល់ផលចំណេញយុទ្ធសាស្ត្រដល់ថៃដូចការរំពឹងទុកនោះទេ ប៉ុន្តែអាចបែរជាពង្រឹងទីតាំងនយោបាយ និងការទូតរបស់កម្ពុជាវិញ។

*កម្ពុជាកំពុងជ្រើសរើសសម្ពាធដែលសមស្របជាងការប្រឈមយោធាដោយផ្ទាល់
នៅក្នុងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ មានមធ្យោបាយសំខាន់ៗចំនួនបួន ដែលអាចបង្ខំឱ្យភាគីកាន់កាប់ទឹកដីខុសច្បាប់ ត្រូវដកថយ ឬព្រមចូលដំណោះស្រាយ៖
ទីមួយ គឺ សម្ពាធយោធា ដែលបង្ខំឱ្យដកថយដោយកម្លាំង។
ទីពីរ គឺ សម្ពាធការទូត ដែលធ្វើឱ្យការបន្តសកម្មភាព បង្កការខាតបង់ទំនាក់ទំនង កេរ្តិ៍ឈ្មោះ ឬផលប្រយោជន៍អន្តរជាតិ។
ទីបី គឺ សម្ពាធផ្លូវច្បាប់ តាមរយៈតុលាការ អាជ្ញាកណ្តាល ឬយន្តការដោះស្រាយវិវាទដែលអាចបង្កើតសេចក្តីសម្រេច និងកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់។
ទីបួន គឺ សម្ពាធនយោបាយ ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ ពីដៃគូសំខាន់ៗ ឬពីការផ្លាស់ប្តូរនយោបាយនៅក្នុងប្រទេសដែលពាក់ព័ន្ធ។

ប្រសិនបើគ្មានសម្ពាធណាមួយ ក្នុងចំណោមទាំងនេះ ការកាន់កាប់ជាក់ស្តែងជាធម្មតាមិនផ្លាស់ប្តូរទេ។ ដូច្នេះ ការតវ៉ារបស់កម្ពុជាមិនគួរបញ្ចប់ត្រឹមសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានឡើយ។ វាត្រូវតែក្លាយជាមូលដ្ឋានសម្រាប់សម្ពាធការទូត ច្បាប់ និងនយោបាយដែលមានការរៀបចំជាប្រព័ន្ធ។

ក្នុងស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន ការជ្រើសរើសមិនប្រើសម្ពាធយោធាដោយផ្ទាល់ មិនមានន័យថាកម្ពុជាបោះបង់សម្ពាធទាំងបួននោះទេ។ វាមានន័យថា កម្ពុជាកំពុងពឹងផ្អែកលើសម្ពាធបីប្រភេទផ្សេងទៀត ដែលអាចចំណាយពេលយូរ ប៉ុន្តែមានហានិភ័យតិចជាងសម្រាប់ប្រជាជន និងមានឱកាសរក្សាភាពស្របច្បាប់របស់ខ្លួនបានច្រើនជាង។

*សេចក្តីប្រកាសរបស់ក្រសួងការបរទេស គឺជាឯកសារភស្តុតាង មិនមែនជាចម្លើយចុងក្រោយ
សេចក្តីប្រកាសថ្ងៃទី២២ ខែកក្កដា បានកំណត់ពេលវេលា ទីតាំង លេខបង្គោលព្រំដែន ប្រភេទសកម្មភាព និងមូលដ្ឋានច្បាប់ដែលកម្ពុជាអះអាងថាត្រូវបានរំលោភ។

សេចក្តីប្រកាស បានយោងទៅផែនទីខ្នាត ១:២០០,០០០ ដែលផលិតដោយគណៈកម្មការកំណត់ព្រំដែនឥណ្ឌូចិន–សៀម តាមអនុសញ្ញាបារាំង–សៀមឆ្នាំ១៩០៤ និងសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៩០៧។ សេចក្តីប្រកាសដដែល ក៏បានលើកមាត្រា៥នៃ MoU ឆ្នាំ២០០០ និងសេចក្តីប្រកាសរួមនៃកិច្ចប្រជុំ GBC ថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥។ ប្រការនេះមានន័យថា កម្ពុជាកំពុងធ្វើរឿងបីយ៉ាង៖
ទីមួយ កត់ត្រាអង្គហេតុជាផ្លូវការ។
ទីពីរ បដិសេធកុំឱ្យសកម្មភាពឯកតោភាគីបង្កើតភាពស្របច្បាប់។
ទីបី ភ្ជាប់អង្គហេតុថ្មីទៅនឹងកិច្ចព្រមព្រៀង និងមូលដ្ឋានច្បាប់ដែលមានស្រាប់។

ប៉ុន្តែឯកសារបែបនេះ នឹងមានតម្លៃពេញលេញ លុះត្រាតែវាត្រូវបានភ្ជាប់ទៅនឹងសកម្មភាពជាក់ស្តែង ដូចជា ការប្រមូលរូបភាពផ្កាយរណប ផែនទី កូអរដោនេ រូបថត វីដេអូ សក្ខីកម្ម និងកំណត់ត្រាយោធា; ការដាក់បញ្ហានេះ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំ JBC និង GBC; ការជូនដំណឹងដល់ប្រទេសសាក្សីនៃបទឈប់បាញ់; និងការរៀបចំឯកសារសម្រាប់យន្តការច្បាប់អន្តរជាតិ ប្រសិនបើការចរចាទ្វេភាគីមិនអាចផ្តល់លទ្ធផល។

បទឈប់បាញ់នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ កើតឡើងក្រោយអន្តរាគមន៍ការទូតរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី ក្នុងឋានៈជាប្រធានអាស៊ាន និងការដាក់សម្ពាធពីប្រធានាធិបតីអាមេរិក ដូណាល់ ត្រាំ។ លោក ត្រាំ បានទាក់ទងទៅមេដឹកនាំប្រទេសទាំងពីរ និងភ្ជាប់ការបញ្ចប់ការប្រយុទ្ធទៅនឹងការពិភាក្សាពាណិជ្ជកម្មរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។

នៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ លោក ត្រាំ និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី ក៏បានចូលរួមជាសាក្សីក្នុងការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងពង្រីកបទឈប់បាញ់នៅកូឡាឡាំពួរ។

ដូច្នេះ ប្រសិនបើមានការចោទថា ស្មារតីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងទាំងនេះត្រូវបានរំលោភ កម្ពុជាមិនគួរដោះស្រាយបញ្ហានេះត្រឹមកម្រិតទ្វេភាគីប៉ុណ្ណោះទេ។ កម្ពុជាអាចយកឯកសារ និងភស្តុតាងទាំងនេះទៅបង្ហាញដល់អ្នកសម្របសម្រួល អ្នកសង្កេតការណ៍ និងប្រទេសដែលធ្លាប់ប្រើឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនជំរុញឱ្យមានបទឈប់បាញ់។

*អ្វីដែលរដ្ឋាភិបាលគួរធ្វើ ដើម្បីកុំឱ្យការទូតក្លាយជាការតវ៉ាគ្មានធ្មេញ
ការរក្សាផ្លូវសន្តិភាព អាចទទួលបានការគាំទ្រពីសាធារណជន លុះត្រាតែប្រជាពលរដ្ឋមើលឃើញថា វាជាយុទ្ធសាស្ត្រសកម្ម មិនមែនជាការរង់ចាំដោយគ្មានដែនកំណត់។ ដូច្នេះ ក្រៅពីការចេញសេចក្តីប្រកាស កម្ពុជាគួរបន្តជំហានសំខាន់ៗមួយចំនួន។ទីមួយ ត្រូវបង្កើតបញ្ជីកំណត់ត្រាជាតិអំពីរាល់ការរំលោភដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ ដោយមានកាលបរិច្ឆេទ ផែនទី ទីតាំង និងភស្តុតាងអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន។
ទីពីរ ត្រូវទាមទារឱ្យយន្តការ JBC និង GBC កំណត់ពេលវេលាច្បាស់លាស់សម្រាប់ការចុះពិនិត្យរួម ការវាស់វែង និងការដោះស្រាយសកម្មភាពឯកតោភាគី។
ទីបី ត្រូវជូនដំណឹងជាប្រព័ន្ធដល់អាស៊ាន សហរដ្ឋអាមេរិក និងដៃគូដែលពាក់ព័ន្ធនឹងកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ ដើម្បីកុំឱ្យការធ្វើជាសាក្សីបញ្ចប់ត្រឹមពិធីចុះហត្ថលេខា។
ទីបួន ត្រូវបន្តរៀបចំជម្រើសផ្លូវច្បាប់ ដោយកុំរង់ចាំរហូតដល់អង្គហេតុនៅលើដីរឹងមាំអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ។

ទីប្រាំ ត្រូវទំនាក់ទំនងជាមួយប្រជាពលរដ្ឋដោយបើកចំហថា តើសេចក្តីតវ៉ានីមួយៗនាំទៅរកសកម្មភាពអ្វីបន្ទាប់ ដើម្បីកុំឱ្យសាធារណជនមានអារម្មណ៍ថា រដ្ឋមានតែការសរសេរលិខិត ប៉ុន្តែគ្មានយុទ្ធសាស្ត្រ។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន
មួយឆ្នាំក្រោយការផ្ទុះអាវុធថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ប្រជាជនកម្ពុជាមានហេតុផលក្នុងការឈឺចាប់ និងបារម្ភនៅពេលឮថា កងកម្លាំងថៃនៅតែត្រូវបានចោទថា បន្តឈូសឆាយដី ធ្វើផ្លូវ រាយបន្លាលួស ឬកាន់កាប់ទីតាំងនៅតាមព្រំដែន។
ប៉ុន្តែយើងមិនគួរសន្និដ្ឋានដោយស្វ័យប្រវត្តិថា ដោយសារកម្ពុជាមិនប្រើកម្លាំងយោធាតបភ្លាមៗ នោះមានន័យថា កម្ពុជាបានបាត់បង់ ឬបោះបង់ទឹកដីរបស់ខ្លួនហើយនោះទេ។

ការបាត់បង់ពិតប្រាកដ នឹងកើតឡើង នៅពេលរដ្ឋបោះបង់ការតវ៉ា ឈប់ប្រមូលភស្តុតាង ទទួលស្គាល់ខ្សែបន្ទាត់ឯកតោភាគី បោះបង់មូលដ្ឋានច្បាប់ និងលែងតស៊ូតាមគ្រប់យន្តការដែលខ្លួនមាន។

សេចក្តីប្រកាសថ្ងៃទី២២ ខែកក្កដា បានបង្ហាញថា កម្ពុជានៅតែបដិសេធការផ្លាស់ប្តូរព្រំដែនដោយកម្លាំង នៅតែរក្សាមូលដ្ឋានច្បាប់របស់ខ្លួន និងនៅតែទាមទារឱ្យមានការស្តារស្ថានភាពសន្តិភាពតាមកិច្ចព្រមព្រៀងដែលមានស្រាប់។ ការរក្សាសន្តិភាព មិនមែនជាការចុះចាញ់ទេ។
ប៉ុន្តែសន្តិភាព ដែលអាចការពារទឹកដីបាន ត្រូវតែជាសន្តិភាពដែលមានច្បាប់ មានភស្តុតាង មានសម្ពាធ និងមានឆន្ទៈជាតិមិនបោះបង់៕