(ភ្នំពេញ)៖ មួយឆ្នាំមុននេះ កិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់គ្នាមួយក្នុងជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ត្រូវបាន ចុះហត្ថលេខាក្រោមសាក្សីពីប្រធានាធិបតីអាមេរិក ដូណាល់ ត្រាំ និង នាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី ដែលជាប្រធានអាស៊ានប្តូរវេន។ សហរដ្ឋអាមេរិក នៅក្នុងការរំលឹកខួបមួយឆ្នាំនៃការចុះកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់នេះ បានបញ្ចេញសារមួយតាមស្ថានទូតរបស់ខ្លួនប្រចាំកម្ពុជា បញ្ជាក់ ការប្តេជ្ញា«ពង្រឹងសន្តិភាពយូរអង្វែង»រវាងប្រទេសទាំងពីរ។

តើមួយឆ្នាំក្រោយសង្គ្រាម សន្តិភាព បានមកដល់ហើយឬនៅ ខណៈជនភៀសសឹករាប់ម៉ឺននាក់ នៅមិនទាន់អាចវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះសម្បែងរបស់ពួកគេវិញនេះ?។

Fresh Exclusive មានអត្ថបទស៊ីជម្រៅមួយជុំវិញ បញ្ហានេះ៖

មួយឆ្នាំមុន ព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃ បានក្លាយជាទីកន្លែងដែលគ្រាប់កាំភ្លើងបានជំនួសសំឡេងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ។ សង្គ្រាមបានឆក់យកអាយុជីវិតមនុស្ស បំផ្លាញលំនៅឋាន និងបង្ខំឱ្យប្រជាពលរដ្ឋរាប់ម៉ឺននាក់ចាកចេញពីផ្ទះសម្បែងរបស់ខ្លួន។
មួយឆ្នាំក្រោយមក សារពីសហគមន៍អន្តរជាតិ មិនបានផ្តោតលើសមរភូមិ ឬជ័យជម្នះឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាផ្តោតលើសំណួរមួយដែលមានអត្ថន័យជាង៖ តើពេលណាជនភៀសសឹកនឹងអាចវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ?

នៅក្នុងឱកាសគម្រប់ខួបមួយឆ្នាំនៃជម្លោះ ស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិកប្រចាំកម្ពុជា បានបញ្ជាក់ថា សហរដ្ឋអាមេរិកនៅតែប្តេជ្ញា «ពង្រឹងសន្តិភាពយូរអង្វែង» រវាងកម្ពុជា និងថៃ តាមរយៈការបន្តគាំទ្រដំណើរការការទូត និងការអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងកូឡាឡាំពួរ។

ប៉ុន្មានថ្ងៃមុនសាររបស់ស្ថានទូតអាមេរិក តារាហូលីវូដ Angelina Jolie ដែលមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយកម្ពុជាជាងពីរទសវត្សរ៍ ក៏បានរំលឹកថា ប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជាជិត ៣០,០០០នាក់ នៅមិនទាន់អាចវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះសម្បែងរបស់ពួកគេវិញបាននៅឡើយ។ នាងបានសរសេរថា៖ «My heart is with everyone still waiting to come home.» មានន័យថា «បេះដូងរបស់ខ្ញុំនៅជាមួយអ្នករាល់គ្នា ដែលនៅតែទន្ទឹងរង់ចាំថ្ងៃដែលអាចវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះរបស់ខ្លួនវិញ»។

សារទាំងពីរនេះ មិនមែនជាការចៃដន្យនោះទេ។ សារទាំងនេះ បង្ហាញថា មួយឆ្នាំក្រោយសង្គ្រាម ការយកចិត្តទុកដាក់របស់សហគមន៍អន្តរជាតិ កំពុងផ្លាស់ប្តូរពីការពិភាក្សាអំពីសង្គ្រាម ទៅការកសាងសន្តិភាព និងការធានាឱ្យប្រជាពលរដ្ឋ អាចវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញដោយសុវត្ថិភាព។

*សន្តិភាពមិនបានចាប់ផ្តើម និង មិនបានបញ្ចប់ ត្រឹមការឈប់បាញ់គ្នា
មួយឆ្នាំមុន កិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់មួយ ត្រូវបានសម្រេចឡើងក្រោមការសម្របសម្រួលរបស់ប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក លោក ដូណាល់ ត្រាំ ដោយមានលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី អានវ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម ក្នុងនាមជាប្រធានអាស៊ានប្តូរវេន និងមានប្រទេសចិន ចូលរួមជាសាក្សី។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះ បានបញ្ឈប់ការប្រយុទ្ធដោយផ្ទាល់រវាងកម្ពុជា និងថៃ ហើយបើកផ្លូវឱ្យភាគីទាំងពីរ វិលត្រឡប់ទៅរកការដោះស្រាយជម្លោះតាមមធ្យោបាយការទូត។

ប៉ុន្តែ ការឈប់បាញ់គ្នាពេលនោះ គ្រាន់តែជាជំហានដំបូងប៉ុណ្ណោះ។ បទពិសោធន៍នៃជម្លោះជាច្រើននៅលើពិភពលោកបង្ហាញថា សង្គ្រាមអាចបញ្ចប់ដោយកិច្ចព្រមព្រៀង ប៉ុន្តែសន្តិភាពពិតប្រាកដ មិនអាចកើតឡើងដោយស្វ័យប្រវត្តិឡើយ។ វាត្រូវការការអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងដោយស្មោះត្រង់ ការកសាងទំនុកចិត្តរវាងភាគី និងការបន្តដោះស្រាយបញ្ហាដែលនៅសេសសល់តាមមធ្យោបាយសន្តិវិធី។

ប្រហែលដោយសារហេតុនេះហើយ ទើបនៅក្នុងសាររំលឹកខួបមួយឆ្នាំនៃជម្លោះព្រំដែន កម្ពុជា-ថៃ ស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិក មិនបាននិយាយអំពី «ជ័យជម្នះ» ឬ «បរាជ័យ» នោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ សារបានសង្កត់ធ្ងន់លើការប្តេជ្ញា «ពង្រឹងសន្តិភាពយូរអង្វែង»។ សារនេះមានន័យថា គោលដៅ មិនមែនត្រឹមការបញ្ឈប់ការប្រយុទ្ធប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាការធានាថា ជម្លោះនឹងមិនវិលត្រឡប់មកវិញ ហើយប្រជាពលរដ្ឋ ដែលរងផលប៉ះពាល់ពីសង្គ្រាម អាចរស់នៅក្នុងសុវត្ថិភាព និងវិលត្រឡប់ទៅកាន់សហគមន៍របស់ខ្លួនវិញដោយសេចក្តីសង្ឃឹម។

*សាររបស់ Angelina Jolie រំលឹកថា សង្គ្រាមមិនទាន់បញ្ចប់សម្រាប់ជនភៀសសឹកទេ
ខណៈស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិក បានបញ្ជាក់ការប្តេជ្ញា «ពង្រឹងសន្តិភាពយូរអង្វែង» រវាងកម្ពុជា និងថៃ សាររបស់តារាហូលីវូដ Angelina Jolie បានបំពេញបន្ថែមនូវទស្សនៈមនុស្សធម៌មួយ ដែលរំលឹកថា សន្តិភាព នឹងមិនអាចចាត់ទុកថាពេញលេញបានឡើយ ដរាបណាជនភៀសសឹកនៅតែមិនទាន់អាចវិលត្រឡប់ទៅកាន់ផ្ទះសម្បែងរបស់ពួកគេវិញដោយសុវត្ថិភាព។

សាររបស់លោកស្រី មិនបានផ្តោតលើយុទ្ធសាស្ត្រយោធា ឬការចរចានយោបាយនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ លោកស្រីបានផ្តោតលើមនុស្ស ដែលជាជនរងគ្រោះពិតប្រាកដនៃសង្គ្រាម។ លោកស្រីបានសរសេរថា នៅពេលការប្រយុទ្ធបានផ្ទុះឡើង ក្រុមការងារ និងគ្រួសាររបស់មូលនិធិ Maddox Foundation ត្រូវជម្លៀសចេញពីតំបន់ព្រំដែន។ សម្រាប់លោកស្រី នេះគឺជា «ការរំលឹកដ៏ឈឺចាប់ថា ជម្លោះអាចវិលត្រឡប់មកវិញបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស» ប្រសិនបើសន្តិភាពមិនត្រូវបានថែរក្សា និងពង្រឹងជាបន្តបន្ទាប់។

កាន់តែមានអត្ថន័យទៅទៀត គឺការលើកឡើងរបស់លោកស្រីថា «មនុស្សជិត ៣០,០០០នាក់ នៅតែមិនទាន់អាចវិលត្រឡប់ទៅកាន់ផ្ទះសម្បែងរបស់ពួកគេវិញ»។ ប្រយោគមួយនេះ បានបង្ហាញថា សម្រាប់ជនភៀសសឹក សង្គ្រាមមិនទាន់បានបញ្ចប់នៅឡើយទេ។ ដរាបណាពួកគេនៅតែមិនទាន់អាចវិលត្រឡប់ទៅកាន់លំនៅឋានរបស់ខ្លួនវិញដោយសុវត្ថិភាព និងដោយសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ សន្តិភាពក៏នៅមិនទាន់ពេញលេញដែរ។

ប្រសិនបើសាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានបង្ហាញពីការប្តេជ្ញាក្នុងការកសាង «សន្តិភាពយូរអង្វែង» នោះ សាររបស់ Angelina Jolie បានរំលឹកថា សន្តិភាពនោះ គួរតែត្រូវបានវាស់ដោយជីវិតរបស់មនុស្ស។ នៅទីបញ្ចប់ សន្តិភាពពិតប្រាកដ មិនមែនត្រូវវាស់ដោយរយៈពេលដែលគ្មានសំឡេងកាំភ្លើងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវវាស់ដោយថ្ងៃដែលគ្រួសារភៀសសឹកអាចវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះរបស់ពួកគេវិញដោយសុវត្ថិភាព និងដោយក្តីសង្ឃឹម។

*កម្ពុជាបន្តជ្រើសរើសការទូត និងច្បាប់អន្តរជាតិ
ក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំកន្លងមកនេះ កម្ពុជា បានបញ្ជាក់នូវគោលជំហរការការពារអធិបតេយ្យភាព និងបូរណភាពទឹកដី ដែលត្រូវដំណើរការស្របជាមួយការដោះស្រាយជម្លោះដោយសន្តិវិធី។

គោលជំហរនេះ ផ្អែកលើការប្រើប្រាស់យន្តការទ្វេភាគី ដែលមានស្រាប់ ការចរចា និងដំណើរការច្បាប់អន្តរជាតិ ក្នុងគោលបំណងកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការប្រឈមមុខដោយយោធា និងស្វែងរកដំណោះស្រាយដែលអាចទទួលយកបានក្នុងរយៈពេលវែង។

ការជ្រើសរើសផ្លូវនេះ ក៏ស្របទៅនឹងគោលការណ៍មូលដ្ឋាននៃធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលលើកទឹកចិត្តឱ្យរដ្ឋដោះស្រាយជម្លោះអន្តរជាតិដោយមធ្យោបាយសន្តិវិធី។ ក្នុងបរិបទជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃ នេះមានន័យថា សន្តិភាពយូរអង្វែង មិនអាចពឹងផ្អែកលើការឈប់បាញ់គ្នាតែមួយមុខ ឬតុល្យភាពយោធាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវអាស្រ័យលើការគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ ការអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងដោយស្មោះត្រង់ និងការបន្តកិច្ចសន្ទនារវាងភាគីទាំងពីរ។

គោលជំហរនេះ ក៏ស្របគ្នាជាមួយសាររបស់ស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលអំពាវនាវឱ្យពង្រឹង «សន្តិភាពយូរអង្វែង» និងសាររបស់ Angelina Jolie ដែលរំលឹកថា សន្តិភាពនឹងមិនអាចចាត់ទុកថាពេញលេញបានឡើយ ដរាបណាជនភៀសសឹករាប់ម៉ឺននាក់នៅតែមិនទាន់អាចវិលត្រឡប់ទៅកាន់ផ្ទះសម្បែងរបស់ពួកគេវិញ។

នៅថ្ងៃរំលឹកខួបមួយឆ្នាំនៃការឈប់បាញ់គ្នានេះដែរ សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានបង្ហាញការបកស្រាយមួយទៀតអំពីផលប៉ះពាល់នៃជម្លោះ ដោយថ្លែងថា ផ្ទុយពីការរំពឹងរបស់អ្នកខ្លះ សង្គ្រាមព្រំដែនមិនបានធ្វើឱ្យកម្ពុជាទន់ខ្សោយ ឬបែកបាក់នោះទេ ប៉ុន្តែបានធ្វើឱ្យជាតិកម្ពុជា កាន់តែរឹងមាំ៖

«មានអ្នកខ្លះ គេដាក់ទិសដៅ គិតថាសង្គ្រាមព្រំដែននេះ នឹងធ្វើឱ្យគណបក្សប្រជាជន(កម្ពុជា)រលំ ជាពិសេស គេថាត្រកូល «ហ៊ុន» នឹងរបូតអំណាចដោយសាររឿងព្រំដែន។ គេនឹងវ៉ៃ។ អត់ទេ។ កុំថាគណបក្សប្រជាជន ឬមួយកម្ពុជាបែកបាក់…អត់មានទេ…រឿងជាតិនិយមនេះ ធ្វើឱ្យ កម្ពុជា កាន់តែកើនរឹងមាំជាមួយរាជរដ្ឋាភិបាលដឹកនាំដោយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា។ ព្រោះ វាជាផលប្រយោជន៍រួមរបស់ជាតិយើង។»

ការលើកឡើងនេះ បង្ហាញពីការបកស្រាយរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលថា ជម្លោះព្រំដែនមិនត្រឹមតែជាបញ្ហាសន្តិសុខប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាកត្តា ដែលជំរុញការប្តេជ្ញាពង្រឹងសាមគ្គីភាពជាតិ ការកែទម្រង់ និងការអភិវឌ្ឍប្រទេសឱ្យកាន់តែរឹងមាំសម្រាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។ តាមទស្សនៈនេះ ការការពារអធិបតេយ្យភាព ការកសាងភាពរឹងមាំរបស់ជាតិ និងការស្វែងរកសន្តិភាព មិនមែនជាគោលដៅដែលផ្ទុយគ្នាទេ ប៉ុន្តែជាដំណើរការដែលត្រូវដើរទន្ទឹមគ្នា ដើម្បីឈានទៅរកដំណោះស្រាយប្រកបដោយនិរន្តរភាព។

* សារពីតារាហូលីវូដ សហរដ្ឋអាមេរិក និងកម្ពុជា បំពេញគ្នានៅចំណុចតែមួយ
បើពិនិត្យឱ្យស៊ីជម្រៅ គេនឹងឃើញថា មួយឆ្នាំក្រោយសង្គ្រាម មានសារសំខាន់បី ដែលទោះបីចេញពីប្រភពខុសគ្នា ក៏បានបំពេញគ្នានៅលើគោលការណ៍រួមមួយអំពីអនាគតនៃសន្តិភាពនៅតាមព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃ។

សហរដ្ឋអាមេរិក បានបញ្ជាក់ពីការប្តេជ្ញា «ពង្រឹងសន្តិភាពយូរអង្វែង»។ សារលោកស្រី Angelina Jolie បានរំលឹកថា ជនភៀសសឹករាប់ម៉ឺននាក់នៅតែមិនទាន់អាចវិលត្រឡប់ទៅកាន់ផ្ទះសម្បែងរបស់ពួកគេវិញ។ ចំណែកកម្ពុជា បានបន្តអះអាងថា ការការពារអធិបតេយ្យភាព និងបូរណភាពទឹកដី ត្រូវដំណើរការស្របជាមួយការដោះស្រាយជម្លោះតាមការទូត និងច្បាប់អន្តរជាតិ ខណៈសម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានបញ្ជាក់ថា ជម្លោះមិនបានធ្វើឱ្យប្រទេសទន់ខ្សោយនោះទេ ប៉ុន្តែបានជំរុញការប្តេជ្ញាពង្រឹងភាពរឹងមាំរបស់ជាតិ។

នៅពេលដាក់សារទាំងនេះជាមួយគ្នា គេនឹងឃើញថា សារមានចំណុចផ្តោតខុសគ្នាក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែគោលដៅរួមមិនបានខុសគ្នាឡើយ។ សហរដ្ឋអាមេរិក ផ្តោតលើការរក្សាសន្តិភាព។ Angelina Jolie ផ្តោតលើការកាត់បន្ថយទុក្ខលំបាករបស់ជនរងគ្រោះ។ កម្ពុជាវិញ ផ្តោតលើការការពារអធិបតេយ្យភាព ស្វែងរកដំណោះស្រាយតាមច្បាប់អន្តរជាតិ និងពង្រឹងភាពរឹងមាំរបស់ជាតិ ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងបញ្ហាប្រឈម។

សារទាំងបី បានជួបគ្នាត្រង់គោលការណ៍ដូចគ្នាមួយ គឺ សន្តិភាពដែលមាននិរន្តរភាព មិនអាចកើតឡើងដោយការប្រើកម្លាំងនោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវកសាងឡើងតាមរយៈការគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ ការបន្តកិច្ចសន្ទនា ការរក្សាស្ថិរភាពរបស់រដ្ឋ និងការធានាថា ប្រជាពលរដ្ឋដែលរងផលប៉ះពាល់ពីសង្គ្រាម អាចវិលត្រឡប់ទៅកាន់ផ្ទះសម្បែងរបស់ពួកគេវិញដោយសុវត្ថិភាព និងដោយសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ។

ប្រហែលនេះហើយជាសារធំបំផុតមួយឆ្នាំនៅក្រោយសង្គ្រាមនេះ។ ការបញ្ចប់ការប្រយុទ្ធ គឺជាការចាប់ផ្តើមនៃដំណើរសន្តិភាព ប៉ុន្តែសន្តិភាពពិតប្រាកដ នឹងត្រូវបានវាស់នៅថ្ងៃដែលព្រំដែនមានស្ថិរភាព ច្បាប់អន្តរជាតិត្រូវបានគោរព ហើយប្រជាពលរដ្ឋដែលបានភៀសខ្លួន អាចវិលត្រឡប់ទៅរស់នៅលើទឹកដីរបស់ខ្លួនវិញដោយគ្មានការភ័យខ្លាច។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖
មួយឆ្នាំក្រោយសង្គ្រាម ពាក្យដែលមានអត្ថន័យបំផុត ប្រហែលមិនមែនជា «ជ័យជម្នះ» ឬ «បរាជ័យ» នោះទេ ប៉ុន្តែគឺការស្វែងរកសន្តិភាព ដែលនឹងអាចជួយឱ្យជនភៀសខ្លួនកម្ពុជាវិល ត្រឡប់ទៅកាន់ផ្ទះសម្បែងវិញ។

ដូច្នេះសាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលប្តេជ្ញាពង្រឹង «សន្តិភាពយូរអង្វែង», សាររបស់ Angelina Jolie ដែលរំលឹកពីជនភៀសសឹករាប់ម៉ឺននាក់ និងការអះអាងរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ក្នុងការបន្តដោះស្រាយជម្លោះតាមការទូត និងច្បាប់អន្តរជាតិ ទោះបីចេញពីប្រភពផ្សេងពីគ្នាក៏ដោយ សុទ្ធតែបានផ្ញើសារដូចគ្នាមួយ គឺសន្តិភាពពិតប្រាកដ មិនត្រូវបានកំណត់ដោយការស្ងប់ស្ងាត់នៃសមរភូមិប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវបានកំណត់ដោយសុវត្ថិភាព សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និងការវិលត្រឡប់របស់ប្រជាពលរដ្ឋទៅកាន់លំនៅឋានរបស់ពួកគេវិញ។

ដើម្បីឱ្យថ្ងៃនោះមកដល់ ការឈប់បាញ់តែមួយមុខមិនគ្រប់គ្រាន់ឡើយ។ ភាគីពាក់ព័ន្ធត្រូវបន្តគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ អនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងដោយស្មោះត្រង់ និងបន្តកិច្ចសន្ទនាដោយសន្តិវិធី ដើម្បីឱ្យសន្តិភាព មិនមែនគ្រាន់តែជាពាក្យនៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍ ឬកិច្ចព្រមព្រៀងនោះទេ ប៉ុន្តែក្លាយជាការពិតនៅក្នុងជីវិតរបស់មនុស្សដែលបានរងផលប៉ះពាល់ពីសង្គ្រាម។

នៅទីបញ្ចប់ ប្រសិនបើថ្ងៃណាមួយ ជនភៀសសឹកទាំងអស់អាចវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះរបស់ពួកគេវិញដោយសុវត្ថិភាព ហើយព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃអាចរក្សាបាននូវសន្តិភាពប្រកបដោយនិរន្តរភាព នោះទើបអាចនិយាយបានថា សង្គ្រាមពិតជាបានបញ្ចប់ក្រោមសន្តិភាពដ៏ពិតប្រាកដមែន៕​