(ភ្នំពេញ)៖ លោក ថម អេនឌ្រូ អ្នកជំនាញសិទ្ធិមនុស្ស របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ UN បានលើកឡើងថា លោករំជួលចិត្តជាខ្លាំង នៅពេលលឺពលរដ្ឋភៀសសឹកកម្ពុជា ប្រាប់លោកថា ផ្ទះរបស់ពួកគាត់ត្រូវថៃគ្រប់គ្រង ហើយមិនអាចវិលទៅរស់នៅផ្ទះវិញបាន។ ក្នុងឱកាសធ្វើសន្និសីទសារព័ត៌មាន នៅថ្ងៃទី៣១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ លោកបានឲ្យដឹងដែរថា តាមច្បាប់អន្តរជាតិ ជនភៀសសឹក គឺអាចត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញបាន។

លោក ថម អេនឌ្រូ បានបញ្ជាក់យ៉ាងដូច្នេះថា៖

«ការគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ គឺជាគ្រឹះដ៏សំខាន់មួយនៃការឆ្លើយតបប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពចំពោះបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស។ វាក៏ជាគ្រឹះដែលមន្ត្រីរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានលើកឡើងប្រាប់ខ្ញុំថា អាចជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការស្វែងរកដំណោះស្រាយប្រកបដោយយុត្តិធម៌ចំពោះជម្លោះព្រំដែនរវាងកម្ពុជា និងថៃ។ ខ្ញុំបានធ្វើដំណើរទៅកាន់តំបន់ព្រំដែន ដើម្បីស្វែងយល់ដោយផ្ទាល់អំពីផលប៉ះពាល់នៃជម្លោះនេះ និងជួបជាមួយប្រជាពលរដ្ឋដែលជីវិតរបស់ពួកគេត្រូវបានរំខាន និងផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយសារជម្លោះ។

បន្ទាប់ពីបានជួបពិភាក្សាជាមួយអភិបាលខេត្ត និងទទួលការធ្វើបទបង្ហាញយ៉ាងលម្អិត ខ្ញុំបានទៅទស្សនាទីតាំងស្នាក់នៅបណ្តោះអាសន្នដែលរៀបចំដោយអាជ្ញាធរកម្ពុជា។ នៅទីនោះ ខ្ញុំបានឃើញកុមារជាច្រើនកំពុងតម្រង់ជួរទទួលអាហារពេលព្រឹកក្រោមកម្មវិធីផ្តល់អាហាររបស់កម្មវិធីស្បៀងអាហារពិភពលោក (World Food Programme)។ ទោះជាយ៉ាងណា អ្វីដែលប៉ះពាល់ចិត្តខ្ញុំខ្លាំងបំផុត គឺការជួបសន្ទនាជាមួយគ្រួសារជាច្រើន ដែលបានរៀបរាប់ទាំងទឹកភ្នែកអំពីការបាត់បង់ គ្រប់បែបយ៉ាង។ ម្តាយខ្លះបាននិយាយអំពីភាពរន្ធត់នៅពេលភូមិរបស់ពួកគេរងការទម្លាក់គ្រាប់បែក ខណៈអ្នកផ្សេងទៀតបានរៀបរាប់ពីការឈឺចាប់ដែលផ្ទះសម្បែងរបស់ពួកគេ ត្រូវបានកម្ទេចដោយគ្រឿងចក្រឈូសឆាយ។ នៅចុងឆ្នាំមុន ប្រជាពលរដ្ឋស៊ីវិលកម្ពុជាប្រមាណ ៦៥០,០០០ នាក់នៅតាមតំបន់ព្រំដែន ត្រូវបានបង្ខំឱ្យផ្លាស់ទីលំនៅ ហើយក្នុងចំណោមនោះ មានជាង ២០,០០០ នាក់នៅតែបន្តរស់នៅក្រៅលំនៅឋានរបស់ខ្លួនរហូតមកដល់ពេលនេះ។

ខ្ញុំបានស្តាប់ប្រជាពលរដ្ឋជាច្រើនប្រាប់ថា ពួកគេមិនអាចវិលត្រឡប់ទៅកាន់ផ្ទះរបស់ខ្លួនវិញបានទេ ពីព្រោះភូមិ និងទីប្រជុំជនរបស់ពួកគេបច្ចុប្បន្នស្ថិតក្រោមការកាន់កាប់របស់កងទ័ពថៃ។ ខ្ញុំបានធ្វើដំណើរទៅដល់គែមទីប្រជុំជនមួយនៅតំបន់ព្រំដែន និងបានឃើញរបាំងការពារ និងលួសបន្លាដែលរារាំងប្រជាពលរដ្ឋ រួមទាំងអ្នកខ្លះដែលខ្ញុំបានជួបផ្ទាល់ មិនឱ្យវិលត្រឡប់ទៅកាន់លំនៅឋានរបស់ពួកគេវិញ។ ខ្ញុំក៏បានឃើញផ្ទះជាច្រើនដែលពោរពេញដោយស្នាមគ្រាប់កាំភ្លើង សិក្ខាសាលា និងឃ្លាំងដែលត្រូវបានបំផ្លាញ ព្រមទាំងគ្រាប់បែកមិនទាន់ផ្ទុះមួយគ្រាប់ស្ថិតក្នុងចំណោមគំនរបាក់បែក។

តាមគោលការណ៍នៃច្បាប់អន្តរជាតិ ប្រជាពលរដ្ឋដែលត្រូវបានផ្លាស់ទីលំនៅដោយសារជម្លោះប្រដាប់អាវុធ មានសិទ្ធិវិលត្រឡប់ទៅកាន់លំនៅឋានរបស់ខ្លួនវិញ។ កិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ចុះថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ រវាងកម្ពុជា និងថៃ ក៏បានចែងយ៉ាងច្បាស់ថា ប្រជាពលរដ្ឋស៊ីវិលត្រូវតែអាចវិលត្រឡប់ទៅកាន់ផ្ទះ និងជីវភាពរស់នៅរបស់ខ្លួនវិញដោយសុវត្ថិភាព និងដោយគ្មានការរារាំង។ ដូច្នេះ វាជាការចាំបាច់បំផុតដែលប្រទេសទាំងពីរត្រូវសហការគ្នា ដើម្បីពន្លឿនការវិលត្រឡប់របស់ប្រជាពលរដ្ឋដែលបានផ្លាស់ទីលំនៅ។ ពួកគេត្រូវការវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះ ហើយពួកគេសមនឹងទទួលបានសិទ្ធិនោះ។

ទោះជាយ៉ាងណា បញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សដែលកើតឡើងដោយសារជម្លោះនេះ មិនមានត្រឹមតែការផ្លាស់ទីលំនៅប៉ុណ្ណោះទេ។ ប្រជាពលរដ្ឋនៅទីតាំងស្នាក់នៅបណ្តោះអាសន្នបានប្រាប់ខ្ញុំថា ពួកគេបានបាត់បង់ការងារ បាត់បង់ទ្រព្យសម្បត្តិ និងកំពុងរស់នៅក្នុងក្តីបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងអំពីរបៀបដែលពួកគេនឹងអាចផ្គត់ផ្គង់អាហារដល់គ្រួសាររបស់ខ្លួន។

ពលករកម្ពុជាចំណាកស្រុកជាង ៩០០,០០០ នាក់បានវិលត្រឡប់មកពីប្រទេសថៃ។ ទោះបីជាយ៉ាងណា ជំនាញវិជ្ជាជីវៈរបស់ពួកគេមិនស្របទៅនឹងតម្រូវការទីផ្សារការងារនៅកម្ពុជាទេ ហើយមនុស្សជាច្រើននៅតែគ្មានការងារធ្វើ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ការបិទច្រកព្រំដែនបានជះផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា និងសហគមន៍នៅតំបន់ព្រំដែន ដែលពឹងផ្អែកលើការធ្វើពាណិជ្ជកម្មកសិផល និងទំនិញផ្សេងៗ។

វិស័យអប់រំ សេវាថែទាំសុខភាព និងសេវាសាធារណៈផ្សេងៗនៅតាមតំបន់ព្រំដែន ក៏បានរងការរំខានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរផងដែរ។

ខ្ញុំត្រៀមខ្លួនជាស្រេច និងមានឆន្ទៈយ៉ាងមុតមាំក្នុងការធ្វើការជាមួយទាំងរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា និងរាជរដ្ឋាភិបាលថៃ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សដែលកើតឡើងពីជម្លោះនេះ។ ខ្ញុំសូមគូសបញ្ជាក់ជាថ្មីថា វាមានសារៈសំខាន់ជាទីបំផុតក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះនេះឱ្យបានឆាប់រហ័ស និងដោយសន្តិវិធី ដើម្បីឱ្យប្រជាពលរដ្ឋអាចវិលត្រឡប់ទៅកាន់ផ្ទះរបស់ខ្លួនវិញ រស់នៅក្នុងបរិយាកាសប្រកបដោយស្ថិរភាព និងសុវត្ថិភាព និងអាចទទួលបានឱកាសសេដ្ឋកិច្ចដែលការធ្វើពាណិជ្ជកម្មតាមព្រំដែនអាចផ្តល់ជូន។

ប្រធានព្រឹទ្ធសភា សម្ដេច ហ៊ុន សែន និងមន្ត្រីជាច្រើនរូបទៀត បានលើកឡើងប្រាប់ខ្ញុំអំពីសារៈសំខាន់នៃការផ្អែកលើច្បាប់អន្តរជាតិ ដើម្បីដោះស្រាយវិបត្តិនេះ។ ខ្ញុំយល់ស្របចំពោះទស្សនៈនោះ ហើយខ្ញុំក៏សូមគោរពលើកឡើងថា គោលការណ៍ដូចគ្នានេះគួរតែត្រូវបានអនុវត្តផងដែរ ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សនៅក្នុងប្រទេស»៕⁩