(ភ្នំពេញ)៖ លោកប្រធានាធិបតី ដូណាល់ ត្រាំ ប្រកាសថា សហរដ្ឋអាមេរិក «គ្រប់គ្រងច្រក Hormuz បានទាំងស្រុង»។ ប៉ុន្តែ បើអាមេរិកពិតជាគ្រប់គ្រងច្រកដឹកជញ្ជូនដ៏សំខាន់នេះបានទាំងស្រុងមែន ហេតុអ្វីចរាចរណ៍ពាណិជ្ជកម្មនៅតែមិនអាចវិលត្រឡប់ទៅរកភាពធម្មតាបាន? តើពាក្យ «គ្រប់គ្រងទាំងស្រុង» របស់លោក ត្រាំ សំដៅលើការគ្រប់គ្រងដោយអំណាចយោធា ឬសមត្ថភាពធានាឱ្យនាវាពាណិជ្ជកម្មឆ្លងកាត់ដោយសុវត្ថិភាព?

Fresh Exclusive មានអត្ថបទវិភាគស៊ីជម្រៅមួយជុំវិញសំណួរនេះ៖

នៅក្នុងភាសាយោធា ការដណ្តើមបានការគ្រប់គ្រងលើទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រមួយ ជាទូទៅមានន័យថា ភាគីដែលគ្រប់គ្រងទីតាំងនោះ អាចកំណត់ថា អ្នកណាអាចចូល អ្នកណាអាចចេញ និងអាចធានាឱ្យសកម្មភាពដែលខ្លួនចង់បាន ប្រព្រឹត្តទៅតាមការចង់បាន។

ប៉ុន្តែនៅច្រកសមុទ្រ Hormuz ភាសាបញ្ជាក់ថា «គ្រប់គ្រង» មានភាពផ្ទុយគ្នា គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍។

ប្រធានាធិបតីអាមេរិក Donald Trump បានប្រកាសកាលពីថ្ងៃទី១២ ខែសីហាថា សហរដ្ឋអាមេរិក បានគ្រប់គ្រងទាំងស្រុង “total control” លើច្រកសមុទ្ទ Hormuz ។ លោក ត្រាំ ថែមទាំងសរសេរទៀតថា “I THINK WE WILL KEEP IT!”។

នៅជាមួយគ្នានេះ Reuters បានរាយការណ៍ពីការអះអាងគ្រប់គ្រងនេះដែរ ខណៈអាជ្ញាធរដែលអ៊ីរ៉ង់បង្កើតឡើងដើម្បីគ្រប់គ្រងច្រកនេះ បន្តនិយាយផ្ទុយគ្នាថាច្រក Hormuz នៅតែត្រូវបានរាំងខ្ទប់ និងនឹងមិនបើកឡើងវិញ រហូតដល់លក្ខខណ្ឌរបស់ក្រុងតេហេរ៉ង់ ត្រូវបានទទួលយក។ ដូច្នេះ មានសំណួរមួយដែលមិនអាចមើលរំលងបានគឺថា៖

បើអាមេរិកគ្រប់គ្រងច្រក Hormuz បាន «ទាំងស្រុង» មែន ហេតុអ្វីច្រកដែលខ្លួនគ្រប់គ្រងនោះ នៅតែមិនអាចបើកឱ្យនាវាពាណិជ្ជកម្មធ្វើដំណើរដូចធម្មតាបាន? តើពាក្យ «គ្រប់គ្រង» នៅទីនេះ មានន័យថា គ្រប់គ្រងដើម្បី បើកច្រក ឬគ្រាន់តែមានអំណាចយោធាដើម្បី រារាំង និងបិទច្រក?

*ហេតុអ្វីពាក្យ «គ្រប់គ្រងទាំងស្រុង» មិនស្មើនឹងពាក្យ «បើកច្រក»?
ចំណុចសំខាន់ក្នុងការយល់ពីការអះអាងរបស់ប្រធានាធិបតី Donald Trump គឺត្រូវបែងចែកឱ្យច្បាស់រវាង ការគ្រប់គ្រងផ្នែកយោធា (Military Control) និង ការគ្រប់គ្រងឱ្យច្រកដំណើរការជាក់ស្តែង (Functional Control)។

ការគ្រប់គ្រងផ្នែកយោធា Military Control មានន័យថា ភាគីមួយមានអំណាចយោធាគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីវាយប្រហារ រារាំង ឬបង្ខំគូប្រជែងនៅក្នុងតំបន់ណាមួយ។ ប៉ុន្តែ ការគ្រប់គ្រងឱ្យច្រកដំណើរការជាក់ស្តែង Functional Control លើច្រកពាណិជ្ជកម្ម មានន័យលើសពីការមានអំណាចយោធា។ វាមានន័យថា នាវាពាណិជ្ជកម្មអាចឆ្លងកាត់បានដោយសុវត្ថិភាព ក្រុមហ៊ុនដឹកជញ្ជូនហ៊ានបញ្ជូននាវាចូល និងក្រុមហ៊ុនធានារ៉ាប់រងហ៊ានទទួលយកហានិភ័យ។

ភស្តុតាងនៅច្រក Hormuz បង្ហាញថា សហរដ្ឋអាមេរិកអាចមាន ឧត្តមភាពយោធា (Military Dominance) ខ្លាំងនៅក្នុងតំបន់ ប៉ុន្តែមិនទាន់អាចធានាឱ្យច្រកនេះវិលត្រឡប់ទៅរក ចរាចរណ៍ពាណិជ្ជកម្មធម្មតា (Normal Commercial Traffic) បាននៅឡើយទេ។

ហេតុនេះ ការអាចគ្រប់គ្រងសមរភូមិ មិនមានន័យថា អាចគ្រប់គ្រងឱ្យច្រកពាណិជ្ជកម្មដំណើរការធម្មតាបាននោះទេ។ និយាយឱ្យខ្លី៖ ការមានអំណាចបិទច្រក មិនស្មើនឹងការមានអំណាចបើកច្រកដោយសុវត្ថិភាពឡើយ។

*តួលេខចរាចរណ៍នាវា ជាភស្តុតាងខ្លាំងបំផុត
យើងមិនចាំបាច់ប្រើការវាយតម្លៃនយោបាយ ដើម្បីសាកល្បងប្រៀបធៀបអត្ថន័យនៃពាក្យ «គ្រប់គ្រងទាំងស្រុង» (Total Control) របស់លោកប្រធានាធិបតី Donald Trump នោះទេ។ តួលេខនាវា ដែលឆ្លងកាត់ច្រក Hormuz អាចបង្ហាញពីស្ថានភាពជាក់ស្តែងបាន។

ទីភ្នាក់ងារ Reuters ដោយយោងទិន្នន័យពីក្រុមហ៊ុនវិភាគទំនិញ Kpler បានរាយការណ៍ថា នៅថ្ងៃទី១០ ខែសីហា មាននាវាត្រឹមតែ ៦គ្រឿង ប៉ុណ្ណោះឆ្លងកាត់ច្រក Hormuz ខណៈមធ្យមភាគក្នុងរយៈពេល១០ថ្ងៃមុននោះ មានប្រហែល ១១គ្រឿងក្នុងមួយថ្ងៃ។

នៅថ្ងៃទី១១ ខែសីហា ចំនួននាវាឆ្លងកាត់បានកើនឡើងបន្តិចដល់ ៨គ្រឿង។ ប៉ុន្តែ Al Jazeera ដោយយោងទិន្នន័យពី Reuters និង Kpler បានកត់សម្គាល់ថា ចំនួននេះនៅតែទាបខ្លាំង បើប្រៀបធៀបនឹងកម្រិតមុនសង្គ្រាម។

Reuters រាយការណ៍ថា មុនសង្គ្រាម មាននាវាប្រមាណ ១៣០ ទៅ១៤០គ្រឿងក្នុងមួយថ្ងៃ ឆ្លងកាត់ច្រក Hormuz។ នេះមានន័យថា ចរាចរណ៍នាវាបានធ្លាក់ពីប្រមាណ ១៣០–១៤០គ្រឿងក្នុងមួយថ្ងៃ មកត្រឹម៦គ្រឿងនៅថ្ងៃទី១០ សីហា និង៨គ្រឿង នៅថ្ងៃទី១១ សីហា ឬធ្លាក់ចុះជាង ៩០ភាគរយ បើប្រៀបធៀបនឹងកម្រិតធម្មតាមុនសង្គ្រាម។

តួលេខនេះមានសារៈសំខាន់ ព្រោះវាបង្ហាញពីភាពខុសគ្នារវាង ការមានឧត្តមភាពយោធាលើច្រកសមុទ្រ និង ការធ្វើឱ្យច្រកសមុទ្រនោះ ដំណើរការជាផ្លូវពាណិជ្ជកម្មធម្មតា។
ដូច្នេះ បើពាក្យ «គ្រប់គ្រងទាំងស្រុង» របស់លោក Trump មានន័យថា សហរដ្ឋអាមេរិកអាចធានាឱ្យច្រក Hormuz បើកដំណើរការ និងឱ្យនាវាពាណិជ្ជកម្មធ្វើចរាចរណ៍បានដូចធម្មតាវិញ នោះ តួលេខចរាចរណ៍នាវាបច្ចុប្បន្ន មិនទាន់គាំទ្រការបកស្រាយបែបនោះឡើយ។

*បើអាមេរិកគ្រប់គ្រងច្រក Hormuz ទាំងស្រុង ហេតុអ្វីការបើកច្រកនៅតែអាស្រ័យលើការចរចា?
នេះប្រហែលជាភស្តុតាងនយោបាយដ៏សំខាន់មួយ ដែលធ្វើឱ្យពាក្យ «គ្រប់គ្រងទាំងស្រុង» (Total Control) ត្រូវការការពន្យល់បន្ថែម។ ព្រោះបើភាគីមួយមានការគ្រប់គ្រងពេញលេញលើច្រកសមុទ្រមួយ សំណួរគឺថា៖ ហេតុអ្វីការបើកច្រកនោះឱ្យដំណើរការធម្មតាវិញ នៅតែអាស្រ័យលើការចរចា និងលក្ខខណ្ឌពីភាគីផ្សេង?

Reuters រាយការណ៍កាលពីថ្ងៃទី៥ ខែសីហាថា អ៊ីរ៉ង់ និងអូម៉ង់ បានឈានដល់ការយល់គ្នាលើទីតាំងភូមិសាស្ត្រនៃផ្លូវនាវាចរណ៍មួយឆ្លងកាត់ច្រក Hormuz ហើយភាគីទាំងពីរកំពុងរៀបចំសេចក្តីប្រកាសរួម។ ប៉ុន្តែអ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសអ៊ីរ៉ង់ក៏បានបញ្ជាក់ថា កិច្ចព្រមព្រៀងរវាង Tehran និង Muscat តែមួយមុខ មិនអាចធានាសុវត្ថិភាពនៅច្រក Hormuz បានឡើយ។

សំខាន់ជាងនេះទៅទៀត ប្រភពជាន់ខ្ពស់អ៊ីរ៉ង់ និងមន្ត្រីក្នុងតំបន់បានប្រាប់ Reuters ថា សំណើដែលកំពុងពិភាក្សា អាចផ្តល់ឱ្យអ៊ីរ៉ង់ នូវការគ្រប់គ្រងលើនាវាដែលចូលទៅក្នុងឈូងសមុទ្រតាមច្រក Hormuz។

នៅថ្ងៃទី៩ ខែសីហា អ៊ីរ៉ង់បាននិយាយថា កិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយអូម៉ង់កំពុងស្ថិតក្នុង «ដំណាក់កាលចុងក្រោយ»។ ប៉ុន្តែ Tehran បានបញ្ជាក់ថា កិច្ចព្រមព្រៀងនេះមិនមានន័យថា ច្រក Hormuz នឹងបើកឡើងវិញភ្លាមៗនោះទេ ព្រោះការបើកច្រកនៅតែពាក់ព័ន្ធនឹងលក្ខខណ្ឌដែលអ៊ីរ៉ង់ទាមទារឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកអនុវត្ត។

ត្រង់នេះហើយ ដែលបង្កើតឱ្យមានភាពផ្ទុយគ្នាគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍៖ Washington អះអាងថា សហរដ្ឋអាមេរិកមាន «ការគ្រប់គ្រងទាំងស្រុង» លើច្រក Hormuz ប៉ុន្តែ Tehran និង Muscat នៅតែចរចាអំពីផ្លូវដែលនាវានឹងឆ្លងកាត់ ខណៈការបើកច្រកពេញលេញនៅតែជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងលក្ខខណ្ឌរវាងអ៊ីរ៉ង់ និងសហរដ្ឋអាមេរិក។

នេះមិនមានន័យថា សហរដ្ឋអាមេរិកគ្មានអំណាចយោធា ឬឥទ្ធិពលលើច្រក Hormuz នោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ អាមេរិកមានសមត្ថភាពយោធាខ្លាំងនៅក្នុងតំបន់។ ប៉ុន្តែ ការដែល Iran និង Oman នៅតែមានតួនាទីកំណត់ផ្លូវនាវាចរណ៍ ហើយការបើកច្រកនៅតែត្រូវការការសម្របសម្រួលនយោបាយ កំពុងបង្ហាញថា អំណាចរបស់អាមេរិក មិនទាន់ស្មើនឹងការគ្រប់គ្រងផ្តាច់មុខលើគ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃច្រក Hormuz ឡើយ។

*តើពាក្យ «គ្រប់គ្រងទាំងស្រុង» មានន័យថា អាចបិទច្រក Hormuz ឬអាចបើកច្រកនេះដោយសុវត្ថិភាព?
មានចំណុចមួយទៀតដែលត្រូវពិនិត្យដោយប្រុងប្រយ័ត្ន គឺអត្ថន័យនៃពាក្យ «គ្រប់គ្រងទាំងស្រុង» (Total Control) ដែលលោកប្រធានាធិបតី Donald Trump បានប្រើ។
កាលពីថ្ងៃទី១៣ ខែកក្កដា លោក Trump បានប្រកាសថា សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងដាក់ឡើងវិញនូវ ការបិទខ្ទប់តាមផ្លូវសមុទ្រលើអ៊ីរ៉ង់ (Naval Blockade)។ លោកបានអះអាងនៅពេលនោះថា ច្រក Hormuz «បើក» និង នឹងនៅតែបើក ប៉ុន្តែការដឹកជញ្ជូនទៅកាន់ និងចេញពីកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់នឹងត្រូវបានរារាំង។

មួយខែក្រោយមក នៅថ្ងៃទី១២ ខែសីហា លោក Trump បានប្រើពាក្យខ្លាំងជាងមុន ដោយអះអាងថា សហរដ្ឋអាមេរិកមានការគ្រប់គ្រងទាំងស្រុង «Total Control» លើច្រក Hormuz និងហៅការបិទខ្ទប់របស់កងទ័ពជើងទឹកអាមេរិកថា ជញ្ជាំងដែក “WALL OF STEEL”។

ដូច្នេះ បើមើលក្នុងបរិបទយោធា, ពាក្យ «គ្រប់គ្រងទាំងស្រុង» អាចសំដៅលើអ្វីដែលហៅថា ការគ្រប់គ្រងតាមរយៈកម្លាំងបង្ខំ៖ ពោលគឺសមត្ថភាពក្នុងការរារាំងនាវា ដាក់ការបិទខ្ទប់ វាយប្រហារគោលដៅ ឬដាក់សម្ពាធលើគូប្រជែង។

ប៉ុន្តែសម្រាប់ច្រកដឹកជញ្ជូនអន្តរជាតិ មានភាពខុសគ្នាសំខាន់រវាង សមត្ថភាពក្នុងការរារាំង ឬបញ្ឈប់នាវា និងសមត្ថភាពក្នុងការធានាឱ្យនាវាឆ្លងកាត់ដោយសុវត្ថិភាព។ ក្នុងន័យនេះ មួយជាអំណាចរារាំង។ ចំណែកមួយទៀត ជាអំណាចធានាសេរីភាពនាវាចរណ៍។

ភាពខុសគ្នានេះកាន់តែច្បាស់នៅពេលមើលស្ថានភាពជាក់ស្តែង។ Reuters រាយការណ៍ថា អ៊ីរ៉ង់នៅតែរារាំងចរាចរណ៍ភាគច្រើនឆ្លងកាត់ Hormuz ខណៈ Washington បន្តការបិទខ្ទប់លើការដឹកជញ្ជូន និងកំពង់ផែដែលពាក់ព័ន្ធនឹងអ៊ីរ៉ង់។ នៅថ្ងៃទី១២ ខែសីហា Kpler តាមដានឃើញនាវាត្រឹមតែ ៨គ្រឿង ឆ្លងកាត់ច្រក Hormuz បើប្រៀបធៀបនឹងប្រមាណ ១៣០ ទៅ១៤០គ្រឿងក្នុងមួយថ្ងៃ នៅមុនសង្គ្រាម។

ដូច្នេះ ស្ថានភាពបច្ចុប្បន្នបង្ហាញថា Washington អាចមាន សមត្ថភាពខ្លាំងក្នុងការរារាំង និងដាក់សម្ពាធដោយកម្លាំងយោធា ប៉ុន្តែការធានាឱ្យច្រក Hormuz វិលត្រឡប់ទៅរកចរាចរណ៍ពាណិជ្ជកម្មធម្មតាវិញ គឺជាបញ្ហាមួយផ្សេងទៀត។

ហេតុនេះ សំណួរសំខាន់មិនមែនថា «អាមេរិកអាចគ្រប់គ្រង Hormuz បានឬអត់?» តែមួយមុខទេ។ សំណួរដែលសំខាន់ជាងគេគឺ៖ តើពាក្យ “Total Control” គ្រប់គ្រងទាំងស្រុងនោះ គឺជាសមត្ថភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងអ្នកណាអាចឆ្លងកាត់ និងអ្នកណាត្រូវរារាំង ឬជាសមត្ថភាពធានាឱ្យច្រក Hormuz បើកដំណើរការដោយសុវត្ថិភាពសម្រាប់ពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ?

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖
សហរដ្ឋអាមេរិកពិតជាមានអំណាចយោធាដ៏ធំ និងមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការកំណត់ស្ថានការណ៍យោធានៅក្នុង និងជុំវិញច្រក Hormuz។ ប៉ុន្តែ «ការគ្រប់គ្រងផ្នែកយោធាទាំងស្រុង» (Total Military Control) និង «ការគ្រប់គ្រងឱ្យច្រកដំណើរការជាក់ស្តែង» (Total Functional Control) មិនមែនជារឿងតែមួយនោះទេ។

ហេតុនេះ ការអះអាងរបស់លោកប្រធានាធិបតី Donald Trump ថា សហរដ្ឋអាមេរិកបានគ្រប់ គ្រងទាំងស្រុង «Total Control» លើច្រក Hormuz អាចយល់បានក្នុងន័យនៃ ឧត្តមភាព និងសមត្ថភាពយោធារបស់អាមេរិក។ លោក Trump ផ្ទាល់បានភ្ជាប់ការអះអាងនេះទៅនឹងការបិទខ្ទប់តាមផ្លូវសមុទ្ររបស់អាមេរិក ដែលលោកហៅថា “WALL OF STEEL” ជញ្ជាំងដែក។

ប៉ុន្តែ បើពាក្យ «គ្រប់គ្រងទាំងស្រុង» មានន័យថា អាមេរិកអាចធានាឱ្យ Hormuz បើកដំណើរការជាប្រក្រតី និងធានាឱ្យនាវាពាណិជ្ជកម្មឆ្លងកាត់ដោយសុវត្ថិភាព នោះ ភស្តុតាងបច្ចុប្បន្នមិនទាន់បង្ហាញពីការគ្រប់គ្រងក្នុងន័យនោះឡើយ។ ដូច្នេះ ស្ថានភាពនៅច្រក Hormuz អាចសង្ខេបបានក្នុងឃ្លាមួយថា៖

សហរដ្ឋអាមេរិកអាចមានឧត្តមភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងសមរភូមិ Hormuz ប៉ុន្តែភស្តុតាងមិនទាន់បង្ហាញថា អាមេរិកអាចគ្រប់គ្រងឱ្យច្រក Hormuz ដំណើរការជាប្រក្រតីបានទាំងស្រុងនៅឡើយទេ៕