(ភ្នំពេញ)៖ នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា សម្តេចបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានបញ្ជាក់ជំហររបស់រាជរដ្ឋាភិបាលថា ទ្វារនៃវប្បធម៌សន្ទនា នៅតែបើកចំហជានិច្ច ដោយស្វាគមន៍រាល់មតិ ទស្សនៈ និងការរិះគន់ដែលមានហេតុផល ពីគ្រប់និន្នាការនយោបាយ ឱ្យចូលរួមផ្តល់គំនិត និងដំណោះស្រាយ ដើម្បីបម្រើផលប្រយោជន៍ជាតិ និងមាតុភូមិកម្ពុជា។

Fresh Exclusive មានអត្ថបទវិចារណក ថាស៊ីជម្រៅមួយជុំវិញបញ្ហានេះ៖

ក្នុងនយោបាយ ប្រទេសមួយមិនចាំបាច់ត្រូវការមនុស្សគ្រប់គ្នាគិតដូចគ្នាទេ។ អ្វីដែលប្រទេសត្រូវការ គឺមនុស្សដែលមានគំនិតខុសគ្នា ប៉ុន្តែអាចអង្គុយនិយាយគ្នា ដោយហេតុផល ស្តាប់គ្នា និងរកចំណុចរួមដើម្បីផលប្រយោជន៍ជាតិ។

ប្រសាសន៍របស់សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃប្រទេសកម្ពុជា នៅថ្ងៃទី១៩ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦ បានដាក់សារនេះកាន់តែច្បាស់៖ « រាជរដ្ឋាភិបាល និងគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា មិនបានបិទទ្វារទេ សម្រាប់អ្នកដែលមានចេតនា និងឆន្ទៈចង់ធ្វើការងារពិតប្រាកដ ជាមួយរាជរដ្ឋាភិបាល និងគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ក្នុងនាមជាដៃគូជាតិខ្មែរតែមួយ ដើម្បីបម្រើបុព្ងហេតុជាតិ។ យើងស្វាគមន៍!»

ប្រសាសន៍បញ្ជាក់នេះ គឹជាគោលការណ៍ ដែលរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាតែងតែអនុវត្ត និងមិនដែលមើលរំលងចោលឡើយ។

*វប្បធម៌សន្ទនា មិនមែនវប្បធម៌យល់ស្រប
មានការយល់ច្រឡំមួយដែលគួរត្រូវបំបែក៖ ការសន្ទនាមិនមែនមានន័យថា ភាគីទាំងអស់ត្រូវយល់ស្របគ្នាទេ។ បើមនុស្សគ្រប់គ្នាគិតដូចគ្នា សន្ទនាក៏មិនចាំបាច់មានដែរ។

តម្លៃពិតប្រាកដរបស់សន្ទនា គឺនៅត្រង់ថា មនុស្សដែលគិតខុសគ្នា អាចនិយាយគ្នាបានដោយមិនចាំបាច់បម្លែងភាពខុសគ្នាទៅជាភាពនៃសត្រូវឡើយ។

សម្តេចបវរធិបតី បានបញ្ជាក់ច្បាស់ថា អ្នកវិភាគ បញ្ញវន្ត ឬអ្នកនយោបាយ មិនចាំបាច់ផ្តល់យោបល់ស្របជាមួយរាជរដ្ឋាភិបាលឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ សម្តេចតេងចង់ឮអំពីចំណុចខ្វះខាត ព្រោះចំណុចដែលរដ្ឋាភិបាលបានដឹងរួចហើយ មិនចាំបាច់មានអ្នកមកនិយាយម្តងទៀតទេ។

ប្រសាសន៍ប្រៀបធៀបរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីអំពី «កញ្ចក់» មានអត្ថន័យបង្កប់យ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។សម្តេចបវរធិបតី បានថ្លែងថា៖ «យើងមើលមិនគ្រប់ជ្រុងជ្រោយទេ យើងឆ្លុះកញ្ចក់បាន តែគ្មានអ្នកណាមើលខ្នងឲ្យយើងទេ។»

ប្រសាសន៍នេះ មានន័យថា យើងអាចឈរមើលកញ្ចក់ ហើយឃើញខ្លួនឯងពីខាងមុខ ប៉ុន្តែយើងពិបាកមើលឃើញខ្នងខ្លួនឯង។ រដ្ឋាភិបាលក៏ដូចគ្នា។ គ្មានរដ្ឋាភិបាលណាមួយអាចអះអាងថា ខ្លួនឯងមើលឃើញបញ្ហាគ្រប់ជ្រុងជ្រោយឡើយ។

ក្នុងន័យនេះ សំឡេងពីខាងក្រៅ—សូម្បីតែសំឡេងរិះគន់—ក៏អាចជួយឱ្យអ្នកដឹកនាំមើលឃើញអ្វីដែលខ្លួនមើលមិនឃើញដែរ។

*ករណី កឹម មនោវិទ្យា បង្ហាញពីការអនុវត្តជាក់ស្តែង
ការប្រកាសថា «ទ្វារបើក» គឺជារឿងមួយ ប៉ុន្តែការបើកឱកាស ឱ្យអ្នកដែលមានប្រវត្តិ និងនិន្នាការនយោបាយខុសគ្នា ចូលរួមបម្រើការងារជាតិ គឺជារឿងមួយផ្សេងទៀត។ ករណីលោកស្រី កឹម មនោវិទ្យា គឺជាឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងមួយដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់។

លោកស្រី គឺជាកូនស្រីរបស់លោក កឹម សុខា អតីតមេដឹកនាំគណបក្សប្រឆាំង ហើយលោកស្រីផ្ទាល់ក៏មានប្រវត្តិ និងនិន្នាការនយោបាយខុសពីគណបក្សកាន់អំណាច។ ប៉ុន្តែសម្តេចនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានទទួលស្គាល់សមត្ថភាព និងបណ្តាញទំនាក់ទំនងរបស់លោកស្រីនៅក្រៅប្រទេស ដែលអាចយកមកប្រើប្រាស់ជាប្រយោជន៍ដល់កម្ពុជា។

លោកស្រី ត្រូវបានតែងតាំងជាប្រេសិតពិសេស ដើម្បីជួយលើកិច្ចការពាក់ព័ន្ធនឹងការទាក់ទាញវិនិយោគ និងបញ្ហាព្រំដែន។ ការតែងតាំងនេះមានអត្ថន័យលើសពីការផ្តល់តួនាទីដល់បុគ្គលម្នាក់ ព្រោះវាបង្ហាញថា ភាពខុសគ្នាខាងនយោបាយ មិនចាំបាច់ក្លាយជារបាំងរារាំងការធ្វើការរួមគ្នា ដើម្បីផលប្រយោជន៍ជាតិនោះទេ។

ចំណុចនេះនាំទៅរកសំណួរដ៏សំខាន់មួយ៖ នៅពេលផលប្រយោជន៍ជាតិស្ថិតនៅខាងមុខ សំណួរមិនគួរមានត្រឹមថា «អ្នកធ្លាប់ឈរនៅខាងណា?» ទេ ប៉ុន្តែគួរសួរថា «ថ្ងៃនេះ អ្នកមានសមត្ថភាពអ្វីដែលអាចយកមកជួយប្រទេសរបស់អ្នក?»

នោះហើយជាស្មារតីនៃវប្បធម៌សន្ទនា៖ មិនមែនលុបបំបាត់ភាពខុសគ្នាទេ ប៉ុន្តែបម្លែងភាពខុសគ្នា ឱ្យទៅជាកម្លាំងរួមសម្រាប់ប្រទេសជាតិ។

*រិះគន់បាន ប៉ុន្តែទឡ្ហីករណ៍ ត្រូវប្រកួតជាមួយទឡ្ហីករណ៍
ការបើកចំហចំពោះមតិខុសគ្នា មិនមានន័យថា គ្រប់ពាក្យដែលនិយាយចេញមក សុទ្ធតែមានតម្លៃស្មើគ្នានោះទេ។ ក្នុងវប្បធម៌សន្ទនា ការរិះគន់គោលនយោបាយដោយផ្អែកលើហេតុផល និងភស្តុតាង និង ការជេរប្រមាថ ឬវាយប្រហារបុគ្គល គឺជារឿងពីរដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។

បើគេចង់អះអាងថា គោលនយោបាយមួយ មិនត្រឹមត្រូវ គេគួរបង្ហាញថា មិនត្រឹមត្រូវត្រង់ណា? ផ្អែកលើភស្តុតាងអ្វី? បង្កផលប៉ះពាល់យ៉ាងដូចម្តេច? ហើយតើមានដំណោះស្រាយ ឬជម្រើសណា ដែលប្រសើរជាងនេះ? នៅពេលការរិះគន់អាចឆ្លើយសំណួរទាំងនេះបាន វាមិនមែនគ្រាន់តែជាសំឡេងប្រឆាំងទៀតទេ ប៉ុន្តែអាចក្លាយជា ធាតុចូលដ៏មានតម្លៃសម្រាប់ការកែលម្អគោលនយោបាយ និងការគ្រប់គ្រងរដ្ឋ។

ផ្ទុយទៅវិញ បើការជជែកនយោបាយត្រូវបានជំនួសដោយការជេរប្រមាថ ការដាក់ស្លាក ការបង្អាប់ ឬការវាយប្រហារលើបុគ្គល នោះអ្វីដែលបាត់បង់មុនគេ មិនមែនជាជ័យជម្នះ ឬបរាជ័យរបស់ភាគីណាមួយឡើយ ប៉ុន្តែគឺជា គុណភាពនៃការជជែកសាធារណៈ និងឱកាសក្នុងការស្វែងរកដំណោះស្រាយរួម។

ហេតុនេះ វប្បធម៌សន្ទនា មិនអាចទាមទារការទទួលខុសត្រូវតែពីភាគីម្ខាងបានទេ។ ពិតណាស់រាជរដ្ឋាភិបាលច្បាស់ជាត្រូវបើកចិត្ត និងមានភាពអត់ធ្មត់ចំពោះការរិះគន់ដែលមានហេតុផល ខណៈអ្នករិះគន់ ក៏ត្រូវមានវិន័យក្នុងការប្រើភស្តុតាង ទឡ្ហីករណ៍ និងដំណោះស្រាយ ជំនួសអារម្មណ៍ ការប្រមាថ និងការវាយប្រហារបុគ្គល។

ព្រោះវប្បធម៌សន្ទនាពិតប្រាកដ មិនមែនជាការបិទមាត់អ្នករិះគន់ ហើយក៏មិនមែនជាសេរីភាពក្នុងការជេរប្រមាថដែរ—វាគឺជាកន្លែងដែលហេតុផលត្រូវឆ្លើយតបដោយហេតុផល និងទឡ្ហីករណ៍ ត្រូវប្រកួតជាមួយទឡ្ហីករណ៍។

គណបក្សនយោបាយ មិនគួរបង្កើតឡើងដើម្បីហែកហួរគ្នា
ប្រសាសន៍មួយទៀតរបស់សម្តេចនាយករដ្ឋមន្ត្រីគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ គឺការលើកឡើងថា គណបក្សនយោបាយ មិនមែនបង្កើតឡើងដើម្បីហែកហួរគ្នាទេ ប៉ុន្តែដើម្បីតំណាងឱ្យប្រជាពលរដ្ឋដែលមានទស្សនៈផ្សេងៗគ្នា។ គំនិតនេះ គឺជាស្នូលនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។

គណបក្សនយោបាយអាចប្រកួតប្រជែងគ្នា។ ពួកគេអាចរិះគន់គ្នា។ ពួកគេអាចមានគោលនយោបាយខុសគ្នា។ ប៉ុន្តែការប្រកួតប្រជែងនោះ មិនគួរធ្វើឱ្យភាគីណាមួយបាត់បង់សមត្ថភាពក្នុងការសហការជាមួយគ្នា នៅពេលផលប្រយោជន៍ជាតិទាមទារ។

ជាពិសេសចំពោះបញ្ហាព្រំដែន ការទូត សេដ្ឋកិច្ច និងវិនិយោគ ផលប្រយោជន៍ជាតិមិនមែនជាកម្មសិទ្ធិផ្តាច់មុខរបស់គណបក្សណាមួយទេ។ រដ្ឋាភិបាលអាចដឹកនាំប្រទេស ប៉ុន្តែប្រទេសជាកម្មសិទ្ធិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទាំងមូល។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖
សារសំខាន់ពីប្រសាសន៍ថ្ងៃទី១៩ ខែសីហា មិនមែនថា រាជរដ្ឋាភិបាលចង់ឱ្យមនុស្សគ្រប់គ្នាយល់ស្របជាមួយខ្លួននោះទេ។ សារដែលមានអត្ថន័យជាងនេះ គឺ៖ មិនចាំបាច់យល់ស្របគ្នា ក៏គេអាចអង្គុយនិយាយគ្នាបាន; មិនចាំបាច់មាននិន្នាការនយោបាយដូចគ្នា ក៏អាចធ្វើការជាមួយគ្នាបាន; ខណៈការរិះគន់ក៏ មិនចាំបាច់បម្លែងទៅជាភាពនៃសត្រូវ ហើយប្រសិនបើទឡ្ហីករណ៍ ក៏ត្រូវបានឆ្លើយតបដោយទឡ្ហីករណ៍ដែរ។

ករណីលោកស្រី កឹម មនោវិទ្យា គឺជាឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងមួយនៃគំនិតនេះ។ មនុស្សដែលមានប្រវត្តិ និងនិន្នាការនយោបាយខុសគ្នា នៅតែអាចរកចំណុចរួម និងយកសមត្ថភាពរបស់ខ្លួនមកចូលរួមបម្រើផលប្រយោជន៍ជាតិបាន។

កម្ពុជាមិនខ្វះមនុស្សដែលមានទស្សនៈខុសគ្នាទេ។ បញ្ហាសំខាន់មិនមែនថា តើយើងធ្វើដូចម្តេចឱ្យមនុស្សគ្រប់គ្នាគិតដូចគ្នានោះទេ ប៉ុន្តែតើយើងធ្វើដូចម្តេច ដើម្បីបម្លែងភាពខុសគ្នានោះទៅជាកម្លាំងរួមសម្រាប់ការកសាងប្រទេស។

ហេតុនេះ វប្បធម៌សន្ទនា មិនគួរត្រូវវាស់ដោយថា តើរដ្ឋាភិបាលឈ្នះអ្នកប្រឆាំង ឬអ្នកប្រឆាំងឈ្នះរដ្ឋាភិបាលនោះទេ។ ជ័យជម្នះពិតប្រាកដរបស់វប្បធម៌សន្ទនា គឺនៅពេលខ្មែរដែលគិតខុសគ្នា នៅតែអាចនិយាយគ្នា ស្តាប់គ្នា និងធ្វើការជាមួយគ្នាបាន នៅពេលផលប្រយោជន៍ជាតិទាមទារ។
ព្រោះនៅទីបញ្ចប់ ប្រទេសជាតិមិនត្រូវការឱ្យខ្មែរគ្រប់គ្នា គិតដូចគ្នាទេ—ប្រទេសជាតិត្រូវការឱ្យខ្មែរដែលគិតខុសគ្នា នៅតែអាចរួមគ្នាធ្វើអ្វី ដែលត្រឹមត្រូវសម្រាប់កម្ពុជា៕