(ភ្នំពេញ)៖ ដំណើររបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ អនុទិន ចាន់វីរៈគុល ចូលទៅក្នុងតំបន់អានសេះ ក្នុងខេត្ត ព្រះវិហារនៃប្រទេសកម្ពុជា បានជំរុញ ឱ្យមានការតវ៉ាខ្លាំងក្លាពីក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា។ តើ ដំណើរអនុទិន ចូលក្នុងតំបន់អានសេះ អាចផ្ញើសារអ្វីទៅពិភពលោក ហើយអាចមានន័យអ្វីចំពោះវិវាទព្រំដែននៅថ្ងៃអនាគត?

Fresh Exclusive មាន អត្ថបទវិភាគស៊ីជម្រៅ៖

នៅឆ្នាំ១៩៣០ ដំណើររបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ Damrong Rajanubhap នៃប្រទេសសៀម ទៅកាន់ប្រាសាទព្រះវិហារ បានក្លាយជាព្រឹត្តិការណ៍មួយ ដែលជាង៣ទសវត្សរ៍ក្រោយមក ត្រូវបានតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) យកមកពិចារណាក្នុងសំណុំរឿងប្រាសាទព្រះវិហារ។

ប្រមាណជិតមួយសតវត្សរ៍ក្រោយមកទៀត គឺនៅថ្ងៃទី២៣ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោក Anutin Charnvirakul បានធ្វើដំណើរទៅកាន់តំបន់អានសេះ ក្នុងស្រុកជាំក្សាន្ត ខេត្ត ព្រះវិហា ដែលជាដែនអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា និងត្រូវបានកងកម្លាំងថៃ កាន់កាប់ដោយខុសច្បាប់ចាប់តាំងពីឆ្នាំមុននោះមក។ រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា នៅថ្ងៃទី២៥សីហា បានចេញសេចក្តីប្រកាសតវ៉ាជាផ្លូវការ ដោយចាត់ទុកដំណើរនេះថាជាការប៉ុនប៉ងអះអាងការទាមទារខុសច្បាប់លើទឹកដីកម្ពុជា។

បើទោះបីព្រឹត្តិការណ៍ទាំងពីរ កើតឡើងក្នុងសម័យកាលខុសគ្នា ប៉ុន្តែវាបង្កើតសំណួរមួយដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍៖
នៅក្នុងវិវាទព្រំដែន តើដំណើររបស់មេដឹកនាំរដ្ឋ គ្រាន់តែជាដំណើរនយោបាយធម្មតា ឬអាចក្លាយជាផ្នែកមួយនៃកំណត់ត្រាអំពីឥរិយាបថរបស់រដ្ឋ ដែលអាចត្រូវបានយកមកពិនិត្យនៅថ្ងៃអនាគត?

សំណួរនេះកាន់តែមានទម្ងន់ ព្រោះមុនដំណើររបស់លោក អនុទិន ប្រមាណជាងមួយខែ អ្នកជំនាញសន្តិសុខ និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិថៃ លោក Surachart Bamrungsuk បានព្រមានរដ្ឋាភិបាលថៃរបស់ខ្លួនថា កុំបង្កើតនូវបញ្ហា ដែលអាចរុញវិវាទព្រំដែនជាមួយកម្ពុជា ត្រឡប់ទៅកាន់ ICJ ជាលើកទី៣។

*ពី «សម្តី» ទៅ «សកម្មភាព» របស់មេដឹកនាំ
មុននេះ សម្តីរបស់លោក អនុទិន ដែលបដិសេធឯកសារផែនទីបារាំង-សៀម ដែលជាឯកសារផ្លូវការនៃបន្ទាត់ខ្សែព្រំដែនរវាងថៃនិងកម្ពុជា បានបង្កើតការជជែកដេញដោលយ៉ាងខ្លាំង ជុំវិញជំហររបស់រដ្ឋាភិបាលថៃ។

ការបដិសេធផែនទីខ្នាត 1:200,000 របស់លោក អនុទិន បានធ្វើឱ្យអ្នកជំនាញថៃមួយចំនួនព្រមានថា អ្នកនយោបាយត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះសម្តីលើបញ្ហាព្រំដែន ព្រោះវិវាទនេះមិនមែនជារឿងនយោបាយក្នុងស្រុកតែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែភ្ជាប់ជាមួយសន្ធិសញ្ញា ផែនទី ប្រវត្តិសាស្ត្រព្រំដែន និងសាលក្រមអន្តរជាតិ។ អ្នកជំនាញថៃ លោក Surachart Bamrungsuk ក៏ធ្លាប់លើកឡើងថា សន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៩០៤ និង១៩០៧ និងផែនទីដែលពាក់ព័ន្ធ ត្រូវតែយកមកពិចារណាជាមូលដ្ឋានក្នុងការដោះស្រាយវិវាទ។ ប៉ុន្តែពេលនេះ បញ្ហាបានរំកិលពី «សម្តីរបស់មេដឹកនាំ» ឈានទៅ «សកម្មភាពរបស់មេដឹកនាំ» ហើយ។

ដំណើររបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃទៅកាន់តំបន់អានសេះ ដែលជាដែនអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា និងកំពុងត្រូវកងកម្លាំងថៃគ្រប់គ្រង មិនអាចមើលឃើញត្រឹមជាទស្សនកិច្ចនយោបាយធម្មតាមួយបានទេ។ ក្នុងបរិបទវិវាទទឹកដី វាអាចមានន័យជាការបង្ហាញជំហររបស់រដ្ឋនោះ និងជាសារនយោបាយអំពីការអះអាងអធិបតេយ្យភាពនៅទីនោះ។

ប៉ុន្តែ សារនយោបាយ មិនស្មើនឹងសិទ្ធិផ្លូវច្បាប់ឡើយ។ ការដែលមេដឹកនាំរដ្ឋមួយទៅឈរលើតំបន់ណាមួយ មិនអាចធ្វើឱ្យអធិបតេយ្យភាពលើតំបន់នោះផ្លាស់ម្ចាស់ដោយស្វ័យប្រវត្តិបានទេ។

*មេរៀនពីដំណើររបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ Damrong Rajanubhap
ត្រង់ចំណុចនេះ ប្រវត្តិសាស្ត្រឆ្នាំ១៩៣០ ផ្តល់មេរៀនដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍មួយ។ នៅពេលព្រះអង្គម្ចាស់ Damrong Rajanubhap នៃប្រទេសសៀម ធ្វើដំណើរទៅកាន់ប្រាសាទព្រះវិហារ ព្រះអង្គត្រូវបានមន្ត្រីបារាំងទទួលស្វាគមន៍ជាផ្លូវការ នៅក្នុងបរិបទដែលតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ក្រោយមកបានយកមកពិចារណា ជាផ្នែកមួយនៃភស្តុតាងអំពីឥរិយាបថរបស់សៀមចំពោះការអនុវត្តអំណាចរបស់បារាំងនៅតំបន់ប្រាសាទ។

ចំណុចដែលមានទម្ងន់ មិនមែនគ្រាន់តែថា ព្រះអង្គម្ចាស់ Damrong បានទៅដល់ប្រាសាទព្រះវិហារ នោះទេ។ អ្វីដែលសំខាន់ជាងនេះ គឺ សៀមបានប្រតិកម្មយ៉ាងដូចម្តេច នៅពេលប្រឈមនឹងការបង្ហាញអំណាចរដ្ឋរបស់បារាំងនៅទីនោះ។

ICJ មិនបានយកដំណើរនោះមួយព្រឹត្តិការណ៍តែឯងមកកំណត់អធិបតេយ្យភាពទេ។ តុលាការបានពិចារណាវា រួមជាមួយផែនទី ការទំនាក់ទំនងរវាងរដ្ឋ និងឥរិយាបថផ្សេងៗរបស់សៀមក្នុងរយៈពេលវែង ដើម្បីវាយតម្លៃជំហររបស់រដ្ឋចំពោះខ្សែព្រំដែន និងប្រាសាទព្រះវិហារ។

បន្ទាប់ពីដំណើររបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោក Anutin Charnvirakul ទៅតំបន់អានសេះ កម្ពុជាបានចេញការតវ៉ាជាផ្លូវការ ដោយប្រកាសច្បាស់ថា ខ្លួនមិនទទួលស្គាល់ការទាមទារទឹកដី ឬការកំណត់ខ្សែព្រំដែនជាឯកតោភាគីរបស់ថៃឡើយ ហើយដំណើរនោះមិនអាចប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិ ឬជំហរផ្លូវច្បាប់របស់កម្ពុជាចំពោះព្រំដែនអន្តរជាតិរបស់ខ្លួនបានទេ។

ដូច្នេះ បើគេទាញមេរៀនពីឆ្នាំ១៩៣០ មកមើលឆ្នាំ២០២៦ មេរៀនធំបំផុត មិនមែនថា «ដំណើររបស់មេដឹកនាំ អាចកំណត់ថា អ្នកណាជាម្ចាស់ទឹកដី» នោះទេ។

មេរៀនពិតប្រាកដគឺថា៖ ក្នុងវិវាទអធិបតេយ្យភាព ច្បាប់មិនមើលតែថា ភាគីមួយបានធ្វើអ្វីនោះទេ ប៉ុន្តែក៏មើលថា ភាគីម្ខាងទៀត បានឆ្លើយតបយ៉ាងដូចម្តេចផងដែរ។ សកម្មភាពរបស់រដ្ឋមានសារៈសំខាន់—ហើយការតវ៉ា ឬការមិនតវ៉ាចំពោះសកម្មភាពនោះ ក៏អាចមានសារៈសំខាន់ដូចគ្នា។

*ហេតុអ្វីការតវ៉ារបស់កម្ពុជាមានទម្ងន់?
ចំណុចនេះកាន់តែជួយបង្ហាញទៀតថា ហេតុអ្វីកម្ពុជាបន្តចេញលិខិតតវ៉ា ទោះបីមិនឆ្លើយតបដោយកម្លាំងក៏ដោយ។ ក្នុងវិវាទទឹកដី ការមិនប្រើកម្លាំង មិនមានន័យថា ការទទួលស្គាល់ទេ។

ការតវ៉ាផ្លូវការ មានមុខងារសំខាន់ក្នុងការបង្កើតកំណត់ត្រាថា រដ្ឋមួយមិនយល់ព្រមនឹងការអះអាង ឬសកម្មភាពរបស់រដ្ឋមួយទៀត។

នេះជាមេរៀនដែលមានសារៈសំខាន់ជាពិសេសក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា–ថៃ ព្រោះនៅក្នុងសំណុំរឿងប្រាសាទព្រះវិហារ, ICJ បានពិនិត្យយ៉ាងលម្អិតលើរបៀបដែលសៀម និងថៃធ្លាប់ប្រព្រឹត្តចំពោះផែនទី ការកំណត់ព្រំដែន និងការអះអាងអធិបតេយ្យភាពក្នុងរយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍។

ដូច្នេះ សេចក្តីតវ៉ារបស់កម្ពុជាថ្ងៃនេះ មិនមែនគ្រាន់តែជាសារនយោបាយទៅកាន់ទីក្រុងបាងកកទេ។ វាក៏ជាកំណត់ត្រាថា៖ កម្ពុជាបានឃើញ បានជំទាស់ និងមិនបានយល់ព្រមឡើយ។

*តើ Surachart ធ្លាប់បានព្រមានអ្វីចំពោះទង្វើរបស់រដ្ឋាភិបាលថៃ?
ត្រង់ចំណុចនេះហើយ ដែលការវិភាគរបស់លោក Surachart Bamrungsuk កាន់តែមានទម្ងន់។ លោកមិនបានទស្សន៍ទាយថា ថៃនឹងចាញ់ក្តីជាលើកទី៣នោះទេ ហើយក៏មិនបានអះអាងថា កម្ពុជាអាចនាំរាល់វិវាទព្រំដែនទៅកាន់ ICJ ដោយឯកតោភាគីបានដែរ។

អ្វីដែលលោកព្រមាន គឺជាបញ្ហា «ការគ្រប់គ្រងហានិភ័យ»៖ មានន័យថា រដ្ឋាភិបាលថៃមិនគួរបង្កើតលក្ខខណ្ឌដែលធ្វើឱ្យការចរចាទ្វេភាគីឈានទៅរកផ្លូវទាល់ច្រក ធ្វើឱ្យយន្តការដែលមានស្រាប់បាត់ប្រសិទ្ធភាព និងរុញវិវាទឱ្យកាន់តែខិតទៅរកដំណោះស្រាយតាមផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិ។

នៅក្នុងការវិភាគរបស់លោក Surachart មានការបែងចែកដ៏សំខាន់មួយរវាង «ការគ្រប់គ្រងទីតាំងដោយអំណាចជាក់ស្តែង» និង «ការកំណត់អធិបតេយ្យភាពដោយច្បាប់»។

កងទ័ពអាចគ្រប់គ្រងទីតាំងមួយបាន។ រដ្ឋអាចសាងសង់ផ្លូវ ដាក់របាំង ពង្រឹងវត្តមាន ឬអនុវត្តសកម្មភាពរដ្ឋបាលនៅលើដីបាន។ ប៉ុន្តែសកម្មភាពជាក់ស្តែងទាំងនោះ មិនអាចដោយខ្លួនឯង លុបចោលសន្ធិសញ្ញា ផែនទីដែលមានមូលដ្ឋានផ្លូវច្បាប់ ឬសិទ្ធិដែលកើតចេញពីកិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិបានឡើយ។ នេះជាស្នូលដ៏សំខាន់មួយនៃការព្រមានរបស់លោក Surachart។

ហើយត្រង់នេះ បង្កើតបានជា ភាពផ្ទុយគ្នាដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍៖ ខណៈអ្នកជំនាញថៃខ្លួនឯងព្រមានថា កុំបង្កើតលក្ខខណ្ឌដែលអាចរុញវិវាទទៅរក ICJ ជាលើកទី៣ សកម្មភាពនយោបាយ និងសកម្មភាពជាក់ស្តែងមួយចំនួនរបស់ថៃនៅតាមព្រំដែន បែរជាកំពុងជំរុញឱ្យកម្ពុជា តវ៉ាកាន់តែច្រើន កត់ត្រាកាន់តែច្រើន និងប្រមូលឯកសារផ្លូវច្បាប់កាន់តែច្រើន ដើម្បីការពារជំហររបស់ខ្លួន នៅពេលត្រូវតទល់ជាមួយថៃ នៅមុនតុលាការអន្តរជាតិសាជាថ្មី។

*តើដំណើររបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ ចូលក្នុងតំបន់អានសេះ អាចផ្ញើសារអ្វីទៅពិភពលោក?
សម្រាប់អ្នកគាំទ្រនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដំណើររបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីអនុទិនទៅកាន់តំបន់អាន សេះ អាចត្រូវបានបង្ហាញថា ជាការគាំទ្រកងកម្លាំងនៅជួរមុខ និងជាការបញ្ជាក់ពីការប្តេជ្ញាការពារអ្វី ដែលរដ្ឋាភិបាលថៃចាត់ទុកថា ជាទឹកដីរបស់ខ្លួន។

ប៉ុន្តែសម្រាប់ទស្សនិកជនអន្តរជាតិ រូបភាពដូចគ្នានេះ អាចត្រូវបានមើលតាមកែវភ្នែកខុសគ្នា។ សំណួរដែលគេអាចសួរ មិនមែនត្រឹមថា មេដឹកនាំរដ្ឋមួយ បានទៅឈរនៅទីណា នោះទេ ប៉ុន្តែថា៖ តើភាគីនីមួយៗ មានមូលដ្ឋានសិទ្ធិអ្វីលើតំបន់នោះ? តើខ្សែព្រំដែនត្រូវបានគាំទ្រដោយសន្ធិសញ្ញា ផែនទី ឬកិច្ចព្រមព្រៀងណាខ្លះ? តើភាគីម្ខាងទៀត បានតវ៉ាឬទេ? ហើយតើសកម្មភាពនោះស្រប ឬផ្ទុយនឹងកិច្ចព្រមព្រៀងដែលមានគោលបំណងបន្ធូរបន្ថយភាពតានតឹងតាមព្រំដែន?

កម្ពុជាបានដាក់ការតវ៉ារបស់ខ្លួនក្នុងក្របខណ្ឌផ្លូវច្បាប់ ដោយយោងទៅលើផែនទីខ្នាត 1:200,000 និងសេចក្តីប្រកាសរួមនៃកិច្ចប្រជុំពិសេស GBC ថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ដែលតាមជំហររបស់កម្ពុជា បានហាមឃាត់សកម្មភាពបង្កហេតុដែលអាចបង្កើនភាពតានតឹងតាមបណ្តោយព្រំដែន។

ចំណុចត្រង់នេះ បានបង្ហាញ ភាពផ្ទុយគ្នាផ្នែកនយោបាយ និងការទូត ដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់។ នៅលើវេទិកា ASEAN លោក Anutin Charnvirakul បាននិយាយអំពីសារៈសំខាន់នៃស្ថិរភាព ទំនុកចិត្ត និងសណ្តាប់ធ្នាប់ក្នុងតំបន់ដែលផ្អែកលើច្បាប់។ ចំពោះទំនាក់ទំនងជាមួយកម្ពុជា លោកបានប្រព្រឹត្តផ្ទុយគ្នាទៅវិញ។

នៅក្នុងការទូតអន្តរជាតិ សាររបស់រដ្ឋមួយ មិនត្រូវបានវាស់តែតាមអ្វីដែលមេដឹកនាំនិយាយនៅលើវេទិកាអន្តរជាតិទេ។ វាក៏ត្រូវបានវាស់តាមអ្វីដែលរដ្ឋនោះធ្វើនៅលើដីផងដែរ។

ដូច្នេះ សំណួរសម្រាប់អ្នកសង្កេតការណ៍ មិនមែនត្រឹមថា «លោក អនុទិន បានទៅទីណា?» នោះទេ។ សំណួរដែលមានទម្ងន់ជាងនេះគឺ៖ តើសម្តីដែលថៃផ្ញើទៅកាន់សហគមន៍អន្តរជាតិ និងសកម្មភាពដែលថៃធ្វើនៅលើដី កំពុងដើរទៅក្នុងទិសដៅតែមួយដែរឬទេ?

ហើយបើសារទាំងពីរនោះមិនស្របគ្នា សំណួរបន្ទាប់គឺ៖ នៅពេលពិភពលោកវាយតម្លៃឥរិយាបថរបស់រដ្ឋ តើគេនឹងផ្តល់ទម្ងន់ដល់សម្តី—ឬដល់សកម្មភាព?

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖
នៅទីបំផុត ដំណើររបស់លោក Anutin Charnvirakul ទៅតំបន់អានសេះ មិនគួរត្រូវបានមើលត្រឹមជាទស្សនកិច្ចនយោបាយធម្មតានោះទេ ជាពិសេសបន្ទាប់ពីសម្តីរបស់លោកបដិសេធផែនទីខ្នាត 1:200,000។ ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសំណុំរឿងប្រាសាទព្រះវិហារ បានបង្ហាញថា ក្នុងវិវាទអន្តរជាតិ គេមិនពិនិត្យតែផែនទី និងសន្ធិសញ្ញាទេ ប៉ុន្តែក៏អាចពិនិត្យ អ្វីដែលរដ្ឋបាននិយាយ បានធ្វើ បានតវ៉ា ឬបានស្ងៀមស្ងាត់ ផងដែរ។

នេះហើយធ្វើឱ្យការព្រមានរបស់អ្នកជំនាញថៃ លោក Surachart Bamrungsuk កាន់តែមានទម្ងន់៖ កុំបង្កើតលក្ខខណ្ឌ ដែលអាចនាំវិវាទទៅ ICJ ជុំទី៣។

ព្រោះ អំណាចយោធាអាចគ្រប់គ្រងទីតាំងបាន ហើយដំណើររបស់មេដឹកនាំអាចផ្ញើសារនយោបាយបាន ប៉ុន្តែសិទ្ធិអធិបតេយ្យភាព មិនកើតចេញពីការទៅឈរលើដីមួយកន្លែងនោះទេ។ វាត្រូវវាស់តាមច្បាប់ សន្ធិសញ្ញា និងឥរិយាបថរបស់រដ្ឋ។

ដូច្នេះ សំណួរដែលថៃត្រូវគិតឱ្យឆ្ងាយជាងថ្ងៃនេះគឺ៖ បើមិនចង់ឱ្យមាន ICJ ជុំទី៣ តើសកម្មភាពថ្ងៃនេះ កំពុងជួយបិទផ្លូវទៅកាន់តុលាការ—ឬកំពុងបន្ថែមកំណត់ត្រាថ្មីសម្រាប់វិវាទនៅថ្ងៃអនាគត?