(ភ្នំពេញ)៖ ការឈ្លានពានរបស់ប្រទេសថៃ មកលើប្រទេសកម្ពុជា ដែលបានកើតឡើងនៅឆ្នាំ២០២៥ មិនគួរត្រូវបានមើលឃើញត្រឹមតែជាការប៉ះទង្គិចយោធារវាងប្រទេសជិតខាងពីរប៉ុណ្ណោះទេ។ នៅពីក្រោយការប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធា មានការប្រកួតប្រជែងផ្នែកច្បាប់ ការទូត ព័ត៌មាន ផែនទី និងការបង្កើតស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៅលើដី ដែលអាចមានផលប៉ះពាល់យូរអង្វែងដល់ការចរចាព្រំដែន។ នេះគឺជាការលើកឡើងរបស់លោកបណ្ឌិត សឺន សំ អ្នកវិភាគគោលនយោបាយ មកកាន់បណ្ដាញព័ត៌មាន Fresh News ។

បើតាមលោកបណ្ឌិត សឺន សំ អង្គការសុខភាពពិភពលោកបានកត់ត្រាថា ភាពតានតឹងបានកើនឡើងចាប់ពីខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ មុននឹងឈានដល់ការប្រយុទ្ធធំក្នុងខែកក្កដា ហើយបានផ្ទុះឡើងជាថ្មីនៅខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ដែលបណ្ដាលឱ្យមានការផ្លាស់ទីលំនៅរបស់ប្រជាជនជាច្រើនសែននាក់នៅតំបន់ព្រំដែន។ បើស្ថានភាពបច្ចុប្បន្នបន្តអូសបន្លាយ សំណួរសំខាន់មិនមែនត្រឹមតែថា តើនឹងមានការប៉ះទង្គិចយោធាថ្មីឬអត់នោះទេ។ ប៉ុន្តែគឺ តើអ្វីអាចជាយុទ្ធសាស្ត្របន្ទាប់របស់ថៃ ក្នុងការរក្សាអត្ថប្រយោជន៍ដែលខ្លួនមាននៅលើដី ខណៈពេលដែលជៀសវាងសម្ពាធអន្តរជាតិ?

បណ្ឌិតថា ជំហានដែលគួរតាមដានមុនគេ គឺការបង្កើតអ្វីដែលអ្នកជំនាញច្បាប់អន្តរជាតិហៅថា fait accompli ឬ «ស្ថានភាពដែលបានកើតឡើងរួចនៅលើដី»។ នេះមានន័យថា ភាគីមួយអាចព្យាយាមរក្សាវត្តមានយោធា សង់របាំង លេណដ្ឋាន ផ្លូវ ឬហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្សេងៗ ដើម្បីធ្វើឱ្យការគ្រប់គ្រងជាក់ស្តែងកាន់តែមានលក្ខណៈអចិន្ត្រៃយ៍។ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថា នៅតំបន់មួយចំនួន កងកម្លាំងថៃបានប្រើគ្រឿងចក្រធ្ងន់ សង់ទំនប់ដី សង់ទីតាំងយោធា ដាក់បន្លាលួស និងរុះរើសំណង់របស់ប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជា។ នៅថ្ងៃទី៨ កញ្ញា ២០២៦ កម្ពុជាបានធ្វើការតវ៉ាជាផ្លូវការម្ដងទៀតចំពោះសកម្មភាពដែលខ្លួនចាត់ទុកថាជាការបន្តរំលោភអធិបតេយ្យភាព។

យុទ្ធសាស្ត្រទីពីរ ដែលត្រូវប្រុងប្រយ័ត្ន គឺការប្រែក្លាយខ្សែឈរជើងយោធាបណ្ដោះអាសន្នទៅជាខ្សែព្រំដែនក្នុងការយល់ឃើញសាធារណៈ។ ការឈប់បាញ់មានគោលបំណងបញ្ឈប់ការប្រយុទ្ធ មិនមែនបង្កើតព្រំដែនថ្មីឡើយ។ នេះជាចំណុចដែលកម្ពុជា បានសង្កត់ធ្ងន់ក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ ដោយលើកឡើងថា កិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់មិនអាចធ្វើឱ្យទីតាំងឈរជើងរបស់កងទ័ពក្លាយទៅជាសិទ្ធិអធិបតេយ្យស្របច្បាប់បានទេ។

បើតាមលោកបណ្ឌិត សឺន សំ នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់ ព្រោះនៅក្នុងជម្លោះព្រំដែនដែលអូសបន្លាយពេលយូរ ស្ថានភាពបណ្ដោះអាសន្នអាចត្រូវបានបង្ហាញជាបន្តបន្ទាប់ទៅកាន់សាធារណជនថាជា «ស្ថានភាពធម្មតា»។ នៅពេលមនុស្សជំនាន់ក្រោយចាប់ផ្ដើមទទួលយកស្ថានភាពនោះថាជាការពិត ការចរចាដើម្បីត្រឡប់ទៅស្ថានភាពដើមអាចកាន់តែពិបាក។

យុទ្ធសាស្ត្រទីបី អាចជាការបង្កើនសង្គ្រាមព័ត៌មាន និងការប្រកួតប្រជែងលើនិទានកថា។ ភាគីទាំងពីរបច្ចុប្បន្នកំពុងផ្ដល់ការបកស្រាយខុសគ្នាខ្លាំង។ កម្ពុជាអះអាងថាមានការរំលោភអធិបតេយ្យភាព និងការប៉ុនប៉ងបង្កើតស្ថានភាពថ្មីនៅលើដី ខណៈក្រសួងការបរទេសថៃបានបដិសេធការចោទប្រកាន់នេះ ដោយនិយាយថាសកម្មភាពរបស់ខ្លួនស្ថិតនៅក្នុងទឹកដីថៃ ឬតំបន់ដែលនៅតែមានជម្លោះ ហើយខ្លួនគាំទ្រការដោះស្រាយដោយយន្តការទ្វេភាគី។ ដូច្នេះ សមរភូមិបន្ទាប់អាចមិនមែនស្ថិតនៅលើភ្នំ ឬតាមច្រកព្រំដែនប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ អង្គការអន្តរជាតិ ស្ថានទូត សន្និសីទ និងបណ្ដាញសង្គមផងដែរ។ ភាគីដែលអាចធ្វើឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិជឿថា ជំហររបស់ខ្លួនផ្អែកលើច្បាប់ ផែនទី ភស្តុតាង និងភាពសមហេតុផល នឹងមានប្រៀបក្នុងសង្គ្រាមនៃការយល់ឃើញ។

ទីបួន ថៃអាចបន្តផ្ដល់អាទិភាពដល់ យន្តការទ្វេភាគី សម្រាប់បញ្ហាព្រំដែនគោក។ ចំពោះប្រទេសដែលមានទំហំ កម្លាំងយោធា និងឥទ្ធិពលខុសគ្នា ការចរចាទ្វេភាគីមិនតែងតែបង្កើតតុល្យភាពដូចគ្នានឹងដំណើរការដែលមានភាគីអន្តរជាតិចូលរួមនោះទេ។ ដូច្នេះ សម្រាប់កម្ពុជា ការរក្សាយន្តការទ្វេភាគីមួយផ្នែក ខណៈបន្តប្រើច្បាប់អន្តរជាតិ និងការទូតពហុភាគីនៅពេលសមស្រប គឺអាចក្លាយជាវិធីសាស្ត្រសំខាន់មួយ។

ទីប្រាំ អ្វីដែលកម្ពុជាគួរតែតាមដានយ៉ាងជិតស្និទ្ធ គឺ ការបំបែកបញ្ហាព្រំដែនទៅជាបញ្ហាតូចៗជាច្រើន។ជំនួសឱ្យការទាមទារទឹកដីទ្រង់ទ្រាយធំដោយផ្ទាល់ ភាគីមួយអាចប្រើការអះអាងតូចៗជាបន្តបន្ទាប់៖ តំបន់នេះជាតំបន់ត្រួតស៊ីគ្នា ផ្លូវនេះជាតំបន់សន្តិសុខ សំណង់នេះរំលោភព្រំដែន ឬទីតាំងនេះត្រូវរក្សាទុករហូតដល់ការចរចាចប់។ នៅពេលសកម្មភាពបែបនេះកើតឡើងជាច្រើនកន្លែងក្នុងរយៈពេលយូរ វាអាចបង្កើតភាពស្មុគស្មាញថ្មី ដែលធ្វើឱ្យបញ្ហាដើមកាន់តែពិបាកដោះស្រាយ។ ប៉ុន្តែកម្ពុជា មិនគួរឆ្លើយតបដោយអារម្មណ៍ ឬដោយការប្រកួតប្រជែងផ្នែកយោធាតែមួយមុខឡើយ។

យុទ្ធសាស្ត្ររបស់កម្ពុជាគួរផ្អែកលើសសរស្តម្ភសំខាន់ៗគឺ ការការពារអធិបតេយ្យភាព ការរក្សាភស្តុតាងនៅលើដី ការប្រើផែនទីនិងឯកសារច្បាប់ដែលអាចទទួលស្គាល់បាន ការទូតសកម្ម ការប្រើយន្តការអាស៊ាន និងអន្តរជាតិ និងការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន។ ការចូលរួមរបស់ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ាននៅតាមតំបន់ព្រំដែនក្នុងឆ្នាំ២០២៦ ក៏បង្ហាញថា ការផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយភាគីទីបីអាចមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការកាត់បន្ថយភាពខុសគ្នារវាងការអះអាងរបស់ភាគីទាំងពីរ។

លោកបណ្ឌិត សឺន សំ បានសង្កត់ធ្ងន់ថា ចំណុចមួយដែលត្រូវប្រកាន់យ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់បំផុត គឺទីតាំងដែលកងទ័ពឈរជើង មិនមែនជាអ្វីដែលកំណត់អធិបតេយ្យភាពដោយខ្លួនឯងឡើយ។ ការសង់លេណដ្ឋាន ការលើកទង់ជាតិ ការដាក់បន្លាលួស ឬការគ្រប់គ្រងទីតាំងមួយជាក់ស្តែង អាចបង្កើតការគ្រប់គ្រង (de facto (ប៉ុន្តែមិនមែនមានន័យថាបានបង្កើតអធិបតេយ្យភាព (de jure ) ដោយស្វ័យប្រវត្តិឡើយ។ នេះជាមូលហេតុដែលច្បាប់ ផែនទី សន្ធិសញ្ញា និងយន្តការកំណត់ព្រំដែន មានសារៈសំខាន់ជាងការឈរជើងយោធាបណ្ដោះអាសន្ន។

ដូច្នេះ «កលល្បិចបន្ទាប់» ដែលគួរឱ្យកម្ពុជាប្រុងប្រយ័ត្នបំផុត ប្រហែលមិនមែនជាការវាយប្រហារយោធាដ៏ធំមួយទៀតទេ។ វាអាចជាការបន្តរក្សាស្ថានភាពនៅលើដី បង្កើតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ បង្កើតនិទានកថាថ្មី បង្វែរតំបន់មានជម្លោះឱ្យក្លាយជាតំបន់ដែលសាធារណជនយល់ថាស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងថៃជាធម្មតា និងពន្យារពេលការដោះស្រាយរហូតដល់ស្ថានភាពបណ្ដោះអាសន្នក្លាយជាស្ថានភាពដែលពិបាកផ្លាស់ប្តូរ។

សម្រាប់កម្ពុជា ជម្លោះនេះមិនគួរត្រូវបានគិតត្រឹមថ្ងៃនេះ ឬឆ្នាំនេះទេ។ វាត្រូវតែគិតជាយុទ្ធសាស្ត្ររយៈពេលវែង។ ការការពារទឹកដីមិនមែនមានតែកងទ័ពទេ។ វាត្រូវការច្បាប់ ការទូត ផែនទី ប្រវត្តិសាស្ត្រ ភស្តុតាង ព័ត៌មានដែលអាចជឿទុកចិត្តបាន និងសមត្ថភាពក្នុងការធ្វើឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិយល់ពីជំហររបស់កម្ពុជា។ នៅទីបញ្ចប់ កម្លាំងអាចផ្លាស់ប្តូរស្ថានភាពនៅលើដីជាបណ្ដោះអាសន្ន ប៉ុន្តែវាមិនគួរត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យក្លាយជាមធ្យោបាយសម្រាប់គូរព្រំដែនថ្មីនោះឡើយ៕