(ភ្នំពេញ)៖ នៅថ្ងៃទី១៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦នេះ សាស្រ្តាចារ្យ ផាន់ វណ្ណរ័ត្ន បានដាក់ចេញនូវអត្ថបទទី២៦ ដែលនិយាយអំពី វះកាត់ «ល្បិចកលការទូត» របស់ភាគីថៃនៅសិង្ហបុរី៖ ពេលដែលវោហាសាស្ត្រ ១៥ នាទី បរាជ័យចំពោះមុខច្បាប់ និងការពិត

ដោយលោកសាស្រ្តាចារ្យ ផាន់ វណ្ណរ័ត្ន បានបញ្ជាក់ថា ការថ្លែងការណ៍ជាង ១៥នាទីរបស់ភាគីថៃ នៅវេទិកាក្នុងប្រទេសសិង្ហបុរី នាព្រឹកថ្ងៃទី១៥ មិនមែនជារឿងចម្លែកឡើយសម្រាប់អ្នកតាមដាននយោបាយ និងច្បាប់អន្តរជាតិ។ វានៅតែជារបៀបវារៈដដែលៗ ប្រើវោហាសាស្ត្រវាយប្រហារ លើកតម្កើងខ្លួនឯង និងទម្លាក់កំហុសមកលើកម្ពុជា។

ក្នុងនាមជាអ្នកដែលបានកៀកកិតជាមួយកិច្ចការច្បាប់អន្តរជាតិ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការយុត្តិធម៌ អស់រយៈពេលជាងពីរទសវត្សរ៍ សាស្រ្តាចារ្យ ផាន់ វណ្ណរ័ត្ន យល់ថាភាពស្ងៀមស្ងាត់មិនមែនជាជម្រើសឡើយនៅចំពោះមុខការបំភ្លៃការពិតជាប្រព័ន្ធ។ តើអ្វីខ្លះជាល្បិចកលដែលបង្កប់នៅពីក្រោយសំឡេងរឹងប៉ឹងរបស់ថៃ? ហើយតើច្បាប់អន្តរជាតិ និងអង្គហេតុពិតនិយាយយ៉ាងណា?

សាស្រ្តាចារ្យ ផាន់ វណ្ណរ័ត្ន បានលាតត្រដាងចំណុចទាំងនោះដូចតទៅ៖
១. ចោទកម្ពុជាថា «សម្តែងធ្វើជាជនរងគ្រោះ (Victim-Playing)»៖ ល្បិចបន្ទាបបន្ថោកទុក្ខសោកពលរដ្ឋ
ភាគីថៃបានចំណាយពេលចោទប្រកាន់កម្ពុជាថា បង្កើត «ល្ខោននយោបាយ» ដើម្បីទាក់ទាញការអាណិតអាសូរពីសហគមន៍អន្តរជាតិ។
- អង្គហេតុជាក់ស្តែង៖ ទុក្ខលំបាក និងការគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខជីវិតរបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរតាមខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែន មិនមែនជាការសម្តែងល្ខោនឡើយ។ ការព្យាយាមប្រើស្លាក "Drama" គឺជាចេតនាទុច្ចរិតដើម្បីបន្ថយទម្ងន់នៃទង្វើរំលោភបំពាន និងបង្វែរការចាប់អារម្មណ៍ពីការឈឺចាប់ពិតប្រាកដរបស់ប្រជាជនយើង។

* ទិដ្ឋភាពច្បាប់អន្តរជាតិ៖
- គោលការណ៍សុច្ឆន្ទៈ (Bona Fide)៖ ច្បាប់អន្តរជាតិតម្រូវឱ្យរដ្ឋនានាប្រកាន់ខ្ជាប់នូវភាពស្មោះត្រង់ និងការគោរពគ្នា (មាត្រា ២ កថាខណ្ឌ ២ នៃធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ និងអនុសញ្ញាក្រុងវីយែនស្តីពីច្បាប់នៃសន្ធិសញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៩)។ ការប្រើវោហាសាស្ត្រប្រមាថដៃគូសន្ទនាបែបនេះ គឺជាការបំពានស្មារតីសុច្ឆន្ទៈ និងជាសញ្ញានៃការទាល់ច្រកខាងអំណះអំណាងគតិយុត្តិ។
- សិទ្ធិនាំយកទុក្ខកង្វល់ទៅកាន់វេទិកាអន្តរជាតិ៖ មាត្រា ៣៥ នៃធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ ផ្តល់សិទ្ធិពេញលេញដល់រដ្ឋជាសមាជិកក្នុងការលើកឡើងពីវិវាទដែលគំរាមកំហែងដល់សន្តិភាព។ នេះជាការអនុវត្តសិទ្ធិស្របច្បាប់ មិនមែនជាការដើរតួសម្តែងឡើយ។

២. អះអាងថា «ខ្លួនគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ»៖ ភាពលាក់ពុតនៃការជ្រើសរើសអនុវត្តតែអ្វីដែលចំណេញ
ភាគីថៃតែងតែប្រកាសយ៉ាងខ្លាំងៗថា ខ្លួនជាប្រទេសស្រឡាញ់សន្តិភាព និងប្រកាន់ខ្ជាប់នូវច្បាប់អន្តរជាតិជានិច្ច។
- អង្គហេតុជាក់ស្តែង៖ ពាក្យសម្តីត្រូវតែស៊ីសង្វាក់គ្នានឹងទង្វើ។ ប្រវត្តិសាស្ត្រជាក់ស្តែងបានបង្ហាញថា ថៃជ្រើសរើសគោរពច្បាប់អន្តរជាតិតែចំណុចណាដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍ឱ្យខ្លួនប៉ុណ្ណោះ (Selective Compliance)។ នៅពេលសាលក្រម ឬសន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិមិនស្របនឹងមហិច្ឆតារបស់ខ្លួន ថៃតែងរកលេសបកស្រាយតាមទំនើងចិត្ត ឬគេចវេះមិនព្រមទទួលស្គាល់។

* ទិដ្ឋភាពច្បាប់អន្តរជាតិ៖
- គោលការណ៍សាលក្រមស្ថាពរ (Res Judicata): មាត្រា ៦០ នៃលក្ខន្តិកៈតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) កំណត់ថាសេចក្តីសម្រេចរបស់តុលាការគឺជាស្ថាពរ និងមានកាតព្វកិច្ចអនុវត្ត។ ថៃមិនអាចអួតអាងថាគោរពច្បាប់បានឡើយ ដរាបណាសកម្មភាពជាក់ស្តែងនៅតែបន្តបកស្រាយផែនទីផ្ទុយពីសាលក្រម ICJ ឆ្នាំ១៩៦២ និងសាលក្រមបកស្រាយឆ្នាំ២០១៣។
- វិធានរារាំងការកែប្រែសម្តី (Estoppel): តុលាការ ICJ បានសម្រេចច្បាស់លាស់រួចហើយថា ថៃបានទទួលស្គាល់ផែនទីឧបសម្ព័ន្ធ I (Annex I) អស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍។ យោងតាមវិធាន Estoppel ថៃគ្មានសិទ្ធិតាមផ្លូវច្បាប់ក្នុងការមកបដិសេធ ឬគូសខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនថ្មីដោយឯកតោភាគីតាមអំពើចិត្តនោះឡើយ។

៣. ចោទថា «កម្ពុជាជាអ្នកបង្កហេតុមុន»៖ ល្បិចទម្លាក់កំហុសដើម្បីបិទបាំងទង្វើខ្លួនឯង
ភាគីថៃព្យាយាមរៀបរាប់ថា កម្ពុជាជាអ្នកបង្កភាពតានតឹងតាមព្រំដែន ហើយខ្លួនគ្រាន់តែជាអ្នកការពារបូរណភាពទឹកដីប៉ុណ្ណោះ។

* អង្គហេតុជាក់ស្តែង (ឧប្បត្តិហេតុ ២ ដងក្នុងឆ្នាំ២០២៥)៖ ព្រឹត្តិការណ៍ជាក់ស្តែងចំនួនពីរលើកកាលពីឆ្នាំ២០២៥ កន្លងទៅ គឺជាសក្ខីភាពដែលមិនអាចប្រកែកបាន៖
- ទីតាំងដែលកើតមានភាពតានតឹង គឺជាទឹកដីដែលស្ថិតក្រោមអធិបតេយ្យភាព និងការគ្រប់គ្រងស្របច្បាប់របស់កម្ពុជាទាំងស្រុង។
- ឧប្បត្តិហេតុទាំងពីរលើកកើតឡើងដោយសារតែកងកម្លាំងថៃបានរំលោភចូល និងព្យាយាមរារាំងការរស់នៅប្រក្រតីរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ និងសមត្ថកិច្ចកម្ពុជា។
- កម្ពុជាបានប្រើប្រាស់ភាពអត់ធ្មត់ជាអតិបរមាដើម្បីការពារបូរណភាពទឹកដីរបស់ខ្លួន ដោយពុំបានរំលោភលើខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនសូម្បីមួយជំហានឡើយ។

* ទិដ្ឋភាពច្បាប់អន្តរជាតិ៖
- ការហាមឃាត់ការប្រើកម្លាំងបំពាន៖ មាត្រា ២ កថាខណ្ឌ ៤ នៃធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ ហាមប្រាមដាច់ខាតនូវការគំរាមកំហែង ឬការប្រើប្រាស់កម្លាំងរំលោភលើបូរណភាពទឹកដីនៃរដ្ឋដទៃ។
- សិទ្ធិការពារខ្លួន (Self-Defense): មាត្រា ៥១ នៃធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ អនុញ្ញាតឱ្យប្រើសិទ្ធិស្វ័យការពារបាន លុះត្រាតែមានការវាយប្រហារប្រដាប់អាវុធពិតប្រាកដ។ ការដែលកម្ពុជាឈរជើងការពារទឹកដីស្របច្បាប់របស់ខ្លួន មិនមែនជាការបង្កហេតុនោះទេ រីឯការចោទប្រកាន់របស់ថៃ គឺជាល្បិចទម្លាក់កំហុស (Shifting the Blame) ដើម្បីបិទបាំងការបំពានរបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ។

៤. ទទូចដោះស្រាយត្រឹម «ទ្វេភាគីបិទជិត»៖ ការគេចវេះពីពន្លឺនៃយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ
ចំណុចស្នូលដែលថៃតែងតែទាមទារ គឺការដោះស្រាយត្រឹមកម្រិតទ្វេភាគី ដោយរារាំងមិនឱ្យមានការចូលរួមពីអន្តរជាតិ។
- អង្គហេតុជាក់ស្តែង៖ នៅក្នុងបន្ទប់ចរចាបិទជិត ពួកគេងាយនឹងប្រើប្រៀបខាងទំហំសេដ្ឋកិច្ច និងយោធាដើម្បីដាក់សម្ពាធ។ នៅពេលដែលយន្តការទ្វេភាគីជាប់គាំងរាប់សិបឆ្នាំដោយសារការមិនព្រមទទួលស្គាល់ឯកសារគតិយុត្តិអន្តរជាតិ ថៃនៅតែខ្លាចរអាការចូលរួមពិនិត្យតាមដានពីសហគមន៍អន្តរជាតិ។

* ទិដ្ឋភាពច្បាប់អន្តរជាតិ៖
- សេរីភាពក្នុងការជ្រើសរើសមធ្យោបាយដោះស្រាយវិវាទ៖ មាត្រា ៣៣ នៃធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ ចែងយ៉ាងច្បាស់ថា ការដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី មិនត្រូវបានកម្រិតត្រឹមតែការចរចាទ្វេភាគីនោះឡើយ។ រដ្ឋនានាមានសិទ្ធិស្មើគ្នាក្នុងការជ្រើសរើសការស៊ើបអង្កេត ការសម្រុះសម្រួល ការផ្សះផ្សា មជ្ឈត្តកម្ម ឬស្ថាប័នតុលាការអន្តរជាតិ។
- ដូច្នេះ ជំហររបស់កម្ពុជាក្នុងការស្វែងរកតម្លាភាព និងយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិ គឺជាការអនុវត្តសិទ្ធិស្របច្បាប់ពេញលេញ មិនមែនជាការគេចវេះពីកិច្ចសន្ទនាឡើយ។

សរុបមក នៅក្នុងសង្វៀនការទូត និងច្បាប់អន្តរជាតិ អ្នកដែលស្រែកឮខ្លាំង ឬពូកែចោទប្រកាន់គេ មិនមែនមានន័យថាជាអ្នកកាន់សច្ចភាពនោះឡើយ។ ភាពស្ងប់ស្ងាត់ ការនិយាយមួយៗ និងទន់ភ្លន់របស់កម្ពុជា គឺជាការទូតប្រកបដោយភាពចាស់ទុំ និងទំនុកចិត្តខ្ពស់ ព្រោះយើងមានខ្នងបង្អែកដ៏រឹងមាំបំផុត នោះគឺ «សច្ចភាពប្រវត្តិសាស្ត្រ អង្គហេតុជាក់ស្តែង និងច្បាប់អន្តរជាតិ»។ ដូច្នេះហើយ វោហាសាស្ត្របំភ្លៃ ១៥នាទី មិនអាចរំលាយចោលនូវព្រំដែនស្របច្បាប់ និងការពិតដែលពិភពលោកបានដឹងឮនោះឡើយ៕