(ភ្នំពេញ)៖ សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានរំលឹកពីប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងទឹកដីខ្មែរមួយចំនួនទៅថៃ ដែលក្រោយមក ត្រូវបានប្រគល់ត្រឡប់មកវិញ តាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀង និងការទូត។ ប្រសាសន៍នេះធ្វើឡើង ខណៈកម្ពុជាកំពុងបន្តប្រើប្រាស់ច្បាប់អន្តរជាតិ និងការទូត ដើម្បីទាមទារទឹកដីដែលកម្ពុជាអះអាងថា ត្រូវបានថៃរំលោភកាន់កាប់។

តើមេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រទាំងនោះ បង្ហាញអ្វីខ្លះអំពីលទ្ធភាពទាមទារទឹកដីតាមផ្លូវច្បាប់ ដោយមិនចាំបាច់បង្កសង្គ្រាមថ្មី?

សូមតាមដានអត្ថបទវិភាគស៊ីជម្រៅរបស់ Fresh Exclusive ជុំវិញបញ្ហានេះ៖

ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ប្រទេសមួយ កងទ័ពអាចចូលកាន់កាប់ទឹកដីមួយបានក្នុងរយៈពេលខ្លី។ ប៉ុន្តែការកាន់កាប់នោះ មិនមានន័យថា ប្រទេសដែលប្រើកម្លាំង បានក្លាយជាម្ចាស់អធិបតេយ្យភាពស្របច្បាប់លើទឹកដីនោះដោយស្វ័យប្រវត្តិឡើយ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រខេត្តបាត់ដំបង សៀមរាប និងតំបន់ជុំវិញ បានបង្ហាញពីការផ្លាស់ប្តូរការគ្រប់គ្រងទឹកដី និងតួនាទីរបស់សន្ធិសញ្ញា ការទូត និងសម្ពាធអន្តរជាតិ ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាទឹកដីរវាងបារាំង និងសៀម ដែលជាប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន។

ជាងមួយសតវត្សរ៍ក្រោយមក ប្រវត្តិសាស្ត្រនោះត្រូវបាននាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា សម្តេចបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត លើកឡើងជាថ្មី ដើម្បីពន្យល់ពីមូលហេតុ ដែលកម្ពុជាបន្តទាមទារទឹកដីដែល ថៃគ្រប់គ្រងខុសច្បាប់ តាមរយៈការទូត និងច្បាប់អន្តរជាតិ ជំនួសឱ្យការបើកសង្គ្រាមជាថ្មី។

*ការទាមទារទឹកដីនៅចំពោះមុខច្បាប់អន្តរជាតិ ត្រូវការភស្តុតាង
ក្នុងពិធីប្រគល់សញ្ញាបត្រដល់និស្សិតសាកលវិទ្យាល័យគ្រប់គ្រង និងសេដ្ឋកិច្ច នៅខេត្តបាត់ដំបង នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា សម្តេចបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានបញ្ជាក់ថា ការបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងតំបន់មួយចំនួន មិនមានន័យថាកម្ពុជាបានយល់ព្រមប្រគល់ទឹកដីទាំងនោះទៅឱ្យប្រទេសថៃឡើយ។ សម្តេចបានថ្លែងបញ្ជាក់ថា៖

«ការបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងនៅទីកន្លែងមួយចំនួន មិនមែនបានន័យថា យើងឯកភាពកាត់ឲ្យគេនោះទេ, ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់។ កន្លងទៅខ្ញុំនិយាយអំពីការបាត់បង់ និងការបាត់បង់ការគ្រប់គ្រង។ ពិតណាស់ ជារូបភាព វាដូចតែគ្នា។ យើងលែងទៅកន្លែងនោះបាន លែងចូលបាន ប៉ុន្តែតើគេមានកម្មសិទ្ធិទេ? អត់ទេ…បើយើងមិនចុះហត្ថលេខាទៅឲ្យគេ…ហើយរាជរដ្ឋាភិបាលអត់មានចុះហត្ថលេខាទៅឲ្យអ្នកណាទេ។ ដីយើងទាមទារតែត្រឹមតាមអនុសញ្ញា សន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៩០៧ ទេ។ យើងមិនទៅទាមទារបុរីរ៉ាម យើងមិនទៅទាមទារសុរិន្ទស្អីទេ។
សុំត្រឹមតែអនុសញ្ញាឆ្នាំ១៩០៤ និងសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៩០៧ ផែនទីឧបសម្ព័ន្ធដែលមានទៅ។ ឲ្យយើងទៅទាមទារយកសុរិន្ទ យកបុរីរ៉ាម យើងអត់ចាំបាច់ អត់មានការចាំបាច់ទេ។ យកតែត្រឹមប៉ុណ្ណឹង…ការពារភាពស្របច្បាប់របស់យើង។ អនុសញ្ញា និងសន្ធិសញ្ញាមានហើយ»។

ប្រសាសន៍នេះបង្ហាញពីការបែងចែករវាង ការគ្រប់គ្រងទឹកដីជាក់ស្តែង និងសិទ្ធិអធិបតេយ្យភាពស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។ ការដែលរដ្ឋមួយ មិនអាចចូលគ្រប់គ្រងតំបន់ណាមួយរបស់ ខ្លួនបាន មិនមានន័យថារដ្ឋនោះ បានបាត់បង់សិទ្ធិស្របច្បាប់លើតំបន់នោះដោយស្វ័យប្រវត្តិឡើយ។ ទោះជាយ៉ាងណា ការបញ្ជាក់សិទ្ធិអធិបតេយ្យភាពត្រូវផ្អែកលើភស្តុតាងច្បាប់ មិនមែនត្រឹមតែការអះអាង ឬការមិនយល់ព្រមប្រគល់ទឹកដីនោះទេ។

សំណួរសំខាន់គឺ៖ តើកម្ពុជាមានភស្តុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រ និងមូលដ្ឋានច្បាប់អន្តរជាតិអ្វីខ្លះ ដើម្បីគាំទ្រការទាមទារទឹកដីរបស់ខ្លួន ហើយហេតុអ្វីការទូត និងច្បាប់អន្តរជាតិអាចជាមធ្យោបាយដោះស្រាយវិវាទ ដោយមិនចាំបាច់បង្កសង្គ្រាមថ្មី?

ដើម្បីឆ្លើយសំណួរនេះ គេត្រូវពិនិត្យ អនុសញ្ញាឆ្នាំ១៩០៤ សន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៩០៧ កិច្ចព្រមព្រៀងឆ្នាំ១៩៤៦ សាលក្រមតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ឆ្នាំ១៩៦២ និងសាលក្រមបកស្រាយឆ្នាំ២០១៣ ព្រមទាំងអនុស្សរណៈយោគយល់ឆ្នាំ២០០០ ស្តីពីការស្ទង់វាស់ និងបោះបង្គោលព្រំដែនគោកកម្ពុជា–ថៃ។

ឯកសារទាំងនេះផ្តល់នូវមូលដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រ គោលការណ៍ច្បាប់ និងមេរៀនការទូតសំខាន់ៗ សម្រាប់ការវិភាគការទាមទារទឹកដីរបស់កម្ពុជា។ ប៉ុន្តែការបញ្ជាក់សិទ្ធិលើតំបន់មានវិវាទនីមួយៗ នៅតែត្រូវការការផ្ទៀងផ្ទាត់សន្ធិសញ្ញា ផែនទី និងភស្តុតាងដែលពាក់ព័ន្ធនឹងទីតាំងជាក់លាក់នោះ។

*សន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៩០៤ និង១៩០៧៖ មូលដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រនៃព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃ
នៅដើមសតវត្សរ៍ទី២០ បារាំងដែលគ្រប់គ្រងកម្ពុជាក្រោមរបបអាណាព្យាបាល និងសៀម បានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងសំខាន់ៗសម្រាប់កំណត់ព្រំដែន។

អនុសញ្ញាថ្ងៃទី១៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩០៤ បានបង្កើតក្របខណ្ឌកំណត់ព្រំដែន និងការងាររបស់គណៈកម្មការចម្រុះ។ បន្ទាប់មក សន្ធិសញ្ញាថ្ងៃទី២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩០៧ បានកំណត់ការផ្ទេរទឹកដីមួយចំនួនរវាងបារាំង និងសៀម។
តាមមាត្រា១ នៃសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៩០៧ សៀម បានប្រគល់បាត់ដំបង សៀមរាប និងសិរីសោភ័ណទៅឱ្យបារាំង។ ជាថ្នូរ បារាំងក៏បានប្រគល់ទឹកដីមួយចំនួន ទៅសៀមវិញដែរ។
ការផ្ទេរនេះបាននាំឱ្យខេត្តសំខាន់ៗទាំងនោះ ត្រឡប់មកស្ថិតក្នុងដែនដីកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង។

ចំណុចសំខាន់គឺ ការផ្លាស់ប្តូរការគ្រប់គ្រងទឹកដីនោះ ត្រូវបានធ្វើឡើងតាមសន្ធិសញ្ញា មិនមែនដោយការប្រយុទ្ធយោធារបស់កម្ពុជាដើម្បីដណ្តើមយកខេត្តទាំងនោះមកវិញឡើយ។

សន្ធិសញ្ញាទាំងនេះ មានតម្លៃសម្រាប់ការពិនិត្យព្រំដែនបច្ចុប្បន្ន ព្រោះវាជាផ្នែកមួយនៃឯកសារយោងដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ក្នុងក្របខណ្ឌកិច្ចសហប្រតិបត្តិការព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃ។

*ឆ្នាំ១៩៤៦៖ ពេលការទូត ជួយស្តារការគ្រប់គ្រងទឹកដី
ប្រវត្តិសាស្ត្រខេត្តបាត់ដំបង បានឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្តូរការគ្រប់គ្រងម្តងទៀតក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ។

ក្រោយសង្គ្រាមបារាំង–ថៃឆ្នាំ១៩៤០–១៩៤១ និងក្រោមឥទ្ធិពលជប៉ុន បារាំងត្រូវបង្ខំចិត្តប្រគល់ទឹកដីមួយចំនួន រួមទាំងបាត់ដំបង និងសៀមរាប ទៅឱ្យថៃ។ ប៉ុន្តែក្រោយជប៉ុនចាញ់សង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ ស្ថានការណ៍អន្តរជាតិបានផ្លាស់ប្តូរ។
នៅថ្ងៃទី១៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤៦ បារាំង និងសៀម បានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងដែលនាំឱ្យមានការលុបចោលការផ្ទេរទឹកដីឆ្នាំ១៩៤១ និងការប្រគល់ទឹកដីមកវិញ។

ករណីនេះបង្ហាញថា ការគ្រប់គ្រងទឹកដីដែលកើតចេញពីស្ថានការណ៍សង្គ្រាម អាចត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរវិញតាមកិច្ចព្រមព្រៀង និងសម្ពាធការទូតអន្តរជាតិ។

សម្តេចបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានយកមេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រនេះ មកពន្យល់ពីជម្រើសរបស់កម្ពុជាក្នុងការបន្តទាមទារទឹកដីតាមផ្លូវច្បាប់ និងការទូត។ ការលើកឡើងរបស់សម្តេចសង្កត់ធ្ងន់ថា ការបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងទឹកដីនៅពេលណាមួយ មិនមានន័យថាការទាមទារសិទ្ធិលើទឹកដីនោះត្រូវបានបោះបង់ឡើយ។

*សាលក្រម ICJ ឆ្នាំ១៩៦២ និង២០១៣៖ ពេលច្បាប់អន្តរជាតិកំណត់អធិបតេយ្យភាព
ប្រវត្តិសាស្ត្រទំនាក់ទំនងកម្ពុជា–ថៃ ក៏មានឧទាហរណ៍សំខាន់មួយទៀត គឺសំណុំរឿងប្រាសាទព្រះវិហារ។

នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦២ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) បានសម្រេចថាប្រាសាទព្រះវិហារ ស្ថិតនៅក្នុងទឹកដីក្រោមអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា និងថៃមានកាតព្វកិច្ចដកកម្លាំងដែលពាក់ព័ន្ធចេញពីតំបន់ប្រាសាទតាមវិសាលភាពសាលក្រម។
ការសម្រេចនេះបានពិចារណាភស្តុតាងជាច្រើន រួមទាំងផែនទីឧបសម្ព័ន្ធទី១ និងអាកប្បកិរិយារបស់ភាគីទាំងពីរចំពោះផែនទីនោះ។

នៅថ្ងៃទី១១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៣ តុលាការ បានបកស្រាយសាលក្រមឆ្នាំ១៩៦២ ដោយបញ្ជាក់ថា ការទទួលស្គាល់អធិបតេយ្យភាពកម្ពុជាគ្របដណ្តប់លើតំបន់ជ្រោយភ្នំព្រះវិហារទាំងមូល ដូចដែលតុលាការបានកំណត់។

ករណីនេះបង្ហាញថា សន្ធិសញ្ញា ផែនទី និងការអនុវត្តរបស់រដ្ឋ អាចមានតម្លៃជាភស្តុតាងក្នុងការសម្រេចវិវាទទឹកដី។

មេរៀនច្បាប់នៅទីនេះ គឺថា ភស្តុតាងដែលមានសុពលភាព និងការបកស្រាយរបស់តុលាការអាច មានតម្លៃលើសពីការកាន់កាប់ជាក់ស្តែង ប៉ុន្តែសិទ្ធិលើទីតាំងនីមួយៗត្រូវបញ្ជាក់តាមភស្តុតាងរបស់ទីតាំងនោះ។

*MOU ឆ្នាំ២០០០ និង JBC៖ ពីសន្ធិសញ្ញាប្រវត្តិសាស្ត្រ ទៅការកំណត់ព្រំដែនបច្ចុប្បន្ន
កិច្ចព្រមព្រៀងសំខាន់មួយសម្រាប់ការដោះស្រាយព្រំដែនគោកកម្ពុជា–ថៃ គឺអនុស្សរណៈយោគយល់ឆ្នាំ២០០០ ស្តីពីការស្ទង់វាស់ និងបោះបង្គោលព្រំដែនគោក។

ឯកសារនេះយោងទៅកាន់សន្ធិសញ្ញា និងឯកសារព្រំដែនប្រវត្តិសាស្ត្រដែលពាក់ព័ន្ធ ដើម្បីប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានក្នុងការងាររួម។

គណៈកម្មការព្រំដែនចម្រុះ ឬ JBC មានតួនាទី ក្នុងការសម្របសម្រួលការស្ទង់វាស់ និងបោះបង្គោលព្រំដែន។

សម្តេចបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត ក្នុងប្រសាសន៍នៅខេត្តបាត់ដំបង បានលើកឡើងពីការវាស់វែងតាមបង្គោលព្រំដែនលេខ៥២ ដល់៥៩ និងការបន្តប្រើយន្តការ JBC ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហា។
ការលើកឡើងនេះបង្ហាញថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ចង់ភ្ជាប់ការទាមទារទឹកដី ទៅនឹងការអនុវត្តបច្ចេកទេស និងឯកសារច្បាប់ដែលមានស្រាប់។

ចំណុចដែលត្រូវតាមដានគឺ តើការងារ JBC អាចបម្លែងឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រទៅជាខ្សែព្រំដែនដែលភាគីទាំងពីរទទួលស្គាល់ និងអនុវត្តជាក់ស្តែងបានយ៉ាងដូចម្តេចខ្លះ?

*ហេតុអ្វីការទាមទារតាមច្បាប់ អាចយឺត ប៉ុន្តែនៅតែមានសារៈសំខាន់?
ការប្រើកម្លាំងយោធា អាចផ្លាស់ប្តូរការគ្រប់គ្រងទឹកដីជាក់ស្តែងក្នុងរយៈពេលខ្លី ប៉ុន្តែអាចនាំទៅរកសង្គ្រាមថ្មី ការបាត់បង់ជីវិត ការរងរបួស ការភៀសខ្លួនរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ និងការខូចខាតសេដ្ឋកិច្ច។ លើសពីនេះ ការគ្រប់គ្រងទឹកដីដោយកម្លាំងមិនអាចបង្កើតសិទ្ធិអធិបតេយ្យភាពស្របច្បាប់ដោយស្វ័យប្រវត្តិឡើយ។

ផ្ទុយទៅវិញ ការចរចា ការស្ទង់វាស់ព្រំដែន និងដំណើរការច្បាប់អន្តរជាតិ អាចត្រូវការពេលវេលាយូរ ដោយសារភាគីទាំងពីរ ត្រូវពិនិត្យសន្ធិសញ្ញា ផែនទី និងភស្តុតាងពាក់ព័ន្ធ ព្រមទាំងស្វែងរកការឯកភាពលើការអនុវត្ត។

ក្នុងប្រសាសន៍នៅខេត្តបាត់ដំបង សម្តេចបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានការពារជម្រើសរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលក្នុងការបន្តទាមទារទឹកដីតាមច្បាប់ និងការទូត ដោយសង្កត់ធ្ងន់ថា ការមិនប្រើកម្លាំងយោធាដើម្បីដណ្តើមទឹកដីភ្លាមៗ មិនមានន័យថាកម្ពុជាបានបោះបង់ការទាមទាររបស់ខ្លួនឡើយ។

សម្តេចបានថ្លែងថា៖
«ឥឡូវយើងនៅបន្តច្បាំង តែច្បាំងតាមការទូត តាមផ្លូវច្បាប់ ដើម្បីទាមទារមកវិញ។ អ្នកខ្លះថា តែបាត់ៗហើយ។ គ្មានទេ! អត់ទេ!។ ដរាបណាយើងមិនស៊ីញ៉េទទួលស្គាល់ (ឬ) ព្រមកាត់ឲ្យគេ វានៅតែ(ជា) ភាពស្របច្បាប់របស់យើង។ យើងនៅតែបន្តប្រើច្បាប់ការទូត និងទាមទារត្រឡប់មកវិញ តាមយន្តការគ្រប់ពេលវេលាទាំងអស់។ យើងមិនរំពឹង ឬឲ្យចង់ក្លាយទៅ ១០០ ឆ្នាំ ដូចកាលមុន ១៩០៧ បានយើងយកមកវិញ ឬមួយក៏ ៥ ឆ្នាំ ដូចឆ្នាំ ១៩៤១-១៩៤៦ សង្គ្រាមលោកលើកទីពីរនោះទេ។ យើងចង់ដោះស្រាយ ឲ្យចប់។ អញ្ចឹងបានសម្ពាធ និងការធ្វើការចលនារបស់យើង នៅបន្តធ្វើជាប់ជាប្រចាំ។ ព្រោះយើងយល់ថាបើគ្មានការឯកភាពគ្នាទេ គឺវាយគ្នាមិនចេះចប់ទេ»។

ប្រសាសន៍នេះបង្ហាញថា រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាចាត់ទុកការទាមទារតាមច្បាប់ និងការទូតជាដំណើរការដែលត្រូវបន្តអនុវត្ត ទោះបីមិនទាន់អាចកំណត់ពេលវេលាជាក់លាក់សម្រាប់ការដោះស្រាយវិវាទបានក៏ដោយ។

ទោះជាយ៉ាងណា ការមិនយល់ព្រមប្រគល់ទឹកដី ក៏មិនមែនជាភស្តុតាងគ្រប់គ្រាន់តែមួយសម្រាប់បញ្ជាក់អធិបតេយ្យភាពលើតំបន់មានវិវាទឡើយ។ ការទាមទារនីមួយៗនៅតែត្រូវការសន្ធិសញ្ញា ផែនទី និងភស្តុតាងច្បាប់ដែលអាចបញ្ជាក់ពីសិទ្ធិរបស់រដ្ឋលើទីតាំងជាក់លាក់។

ហេតុនេះ ការប្តេជ្ញាបន្តទាមទារទឹកដី គួរត្រូវបានវាយតម្លៃតាមសកម្មភាព និងលទ្ធផលដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន ដូចជាការប្រមូល និងរក្សាភស្តុតាង ការតវ៉ាតាមផ្លូវការទូតចំពោះសកម្មភាពដែលកម្ពុជាចាត់ទុកថារំលោភអធិបតេយ្យភាព ការរីកចម្រើននៃការស្ទង់វាស់ព្រំដែន និងកិច្ចព្រមព្រៀងដែលអាចអនុវត្តបានជាក់ស្តែង។

ដូច្នេះ ការទាមទារទឹកដីតាមច្បាប់ អាចចំណាយពេលយូរ ប៉ុន្តែតម្លៃរបស់វាស្ថិតនៅក្នុងការស្វែងរកដំណោះស្រាយដែលមានមូលដ្ឋានច្បាប់អាចអនុវត្តបាន និងកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការបង្ហូរឈាមសាជាថ្មី។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖ ទឹកដីត្រូវការភស្តុតាង សន្តិភាពត្រូវការការទទួលខុសត្រូវ
ពីសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៩០៤–១៩០៧ ដល់កិច្ចព្រមព្រៀងឆ្នាំ១៩៤៦ និងសាលក្រម ICJ ឆ្នាំ១៩៦២ និង២០១៣ ប្រវត្តិសាស្ត្របង្ហាញថា ច្បាប់ និងការទូតមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការដោះស្រាយវិវាទទឹកដីកម្ពុជា–ថៃ។ មេរៀនទាំងនេះបង្ហាញថា ការទាមទារយុត្តិធម៌ អាចទទួលបានលទ្ធផលតាមរយៈយន្តការច្បាប់ និងការទូត ហើយកម្ពុជានៅតែអាចបន្តការពារសិទ្ធិដែលខ្លួនចាត់ទុកថាស្របច្បាប់។

ប្រសាសន៍របស់សម្តេចបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត នៅខេត្តបាត់ដំបង បញ្ជាក់ពីការប្តេជ្ញាបន្តទាមទារទឹកដីតាមច្បាប់ និងការទូត។ ប៉ុន្តែជោគជ័យនៃការទាមទារនេះត្រូវអាស្រ័យលើភស្តុតាងច្បាប់ ការចរចា និងលទ្ធផលជាក់ស្តែង មិនមែនលើការប្តេជ្ញាតែមួយមុខឡើយ។

ការការពារអធិបតេយ្យភាព មិនមែនវាស់ត្រឹមសមត្ថភាពប្រើកម្លាំងយោធានោះទេ ប៉ុន្តែក៏វាស់តាមសមត្ថភាពបញ្ជាក់ និងការពារសិទ្ធិស្របច្បាប់ ព្រមទាំងស្វែងរកដំណោះស្រាយដែលអាចការពារទាំងទឹកដី និងជីវិតប្រជាពលរដ្ឋ៕