(ភ្នំពេញ)៖ សាស្ត្រាចារ្យ ស៊ូរ៉ាឆាត បំរុងស៊ុក អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយថៃ ជំនាញផ្នែកសន្តិសុខជាតិ បានរិះគន់របៀបធ្វើការរបស់រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃចំពោះកម្ពុជា ដោយហៅថាជារបៀប «ការទូតបែបមាត់ផ្សារ»។

លោកព្រមានថា ការប្រើពាក្យសម្តីវាយប្រហារបែបនេះ មិនត្រឹមតែមិនអាចដោះស្រាយវិវាទជាមួយកម្ពុជាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងអាចធ្វើឱ្យថៃចាញ់ប្រៀបផ្នែកការទូត និងប៉ះពាល់ដល់រូបភាពរបស់ខ្លួនលើឆាកអន្តរជាតិទៀតផង។

Fresh Exclusive មានអត្ថបទវិភាគស៊ីជម្រៅជុំវិញបញ្ហានេះ៖

នៅក្នុងជម្លោះរវាងប្រទេសជិតខាង ការប្រើពាក្យសម្តីខ្លាំងក្លាអាចទាក់ទាញការគាំទ្រពីប្រជាពលរដ្ឋក្នុងស្រុក។ ប៉ុន្តែការគាំទ្រនោះ មិនមានន័យថាប្រទេសមួយនឹងទទួលបានជ័យជម្នះនៅលើឆាកការទូតអន្តរជាតិឡើយ។

ជាតិនិយមអាចជួយបង្កើនប្រជាប្រិយភាពរបស់អ្នកនយោបាយ ប៉ុន្តែប្រសិនបើជាតិនិយមក្លាយជាកត្តាដឹកនាំគោលនយោបាយការបរទេស វាក៏អាចធ្វើឱ្យប្រទេសមួយបាត់បង់ឱកាសក្នុងការដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធីផងដែរ។

នេះជាក្តីបារម្ភដែលកំពុងលេចឡើងពីក្នុងប្រទេសថៃផ្ទាល់ ខណៈជម្លោះព្រំដែនជាមួយកម្ពុជានៅតែបន្ត និងស្ថិតក្រោមការយកចិត្តទុកដាក់ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ។ ប៉ុន្តែជំនួសឱ្យការផ្តោតលើការទូតដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយ អ្នកដឹកនាំការទូតថៃ បែរជាត្រូវបានអ្នកជំនាញក្នុងប្រទេសខ្លួនរិះគន់ថា កំពុងផ្តល់អាទិភាពដល់ការបំពេញចិត្តក្រុមជាតិនិយមក្នុងស្រុក ជាជាងការដោះស្រាយបញ្ហាជាមួយកម្ពុជាប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។

ក្នុងអត្ថបទមួយដែលចេញផ្សាយដោយកាសែត Matichon Weekly នៅថ្ងៃទី៨ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ សាស្ត្រាចារ្យបណ្ឌិត Surachart Bamrungsuk អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយថៃ ដែលមានជំនាញផ្នែកសន្តិសុខជាតិ យុទ្ធសាស្ត្រយោធា និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ បានរិះគន់យ៉ាងខ្លាំងចំពោះការយកជាតិនិយម និងការវាយប្រហារដោយពាក្យសម្តី មកធ្វើជាមធ្យោបាយដឹកនាំគោលនយោបាយការបរទេសរបស់ថៃចំពោះកម្ពុជា។

លោកបានប្រើពាក្យ «ការទូតបែបមាត់ផ្សារ» ដើម្បីរិះគន់របៀបធ្វើការទូតរបស់រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃ ដែលតាមការវាយតម្លៃរបស់លោក បានផ្តោតលើការវាយប្រហារដោយពាក្យសម្តី ជាជាងការបង្កើតបរិយាកាសអំណោយផលសម្រាប់ដំណោះស្រាយ។ ការរិះគន់នេះកើតឡើងក្នុងបរិបទដែលកម្ពុជាបន្តប្រកាន់ជំហរប្រើប្រាស់ច្បាប់អន្តរជាតិ និងយន្តការដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធីជាមួយថៃ។ លោក Surachart ព្រមានថា «ការទូតបែបមាត់ផ្សារ» មិនត្រឹមតែមិនអាចដោះស្រាយវិវាទជាមួយកម្ពុជាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងអាចធ្វើឱ្យថៃចាញ់ប្រៀបផ្នែកការទូត និងប៉ះពាល់ដល់រូបភាពរបស់ខ្លួននៅលើឆាកអន្តរជាតិទៀតផង។

*អ្នកជំនាញថៃ៖ ជាតិនិយមអាចជួយនយោបាយក្នុងស្រុក ប៉ុន្តែមិនមែនជាកត្តាសម្រេចជ័យជម្នះ
លោក Surachart បានលើកឡើងថា រដ្ឋាភិបាលថៃ អាចកំពុងយក «បញ្ហាកម្ពុជា» មកប្រើប្រាស់ជាឧបករណ៍ ដើម្បីរក្សាប្រជាប្រិយភាពនយោបាយរបស់ខ្លួនតែប៉ុណ្ណោះ។ លោក Surachart បានចោទជាសំណួរថា តើជ័យជម្នះរបស់គណបក្សភូមិចៃថៃក្នុងការបោះឆ្នោតកន្លងមក ពិតជាកើតចេញពីចរន្តជាតិនិយមប្រឆាំងកម្ពុជាមែនឬ? បើផ្អែកតាមការវិភាគរបស់លោក ចម្លើយគឺមិនមែនដូច្នោះឡើយ។

លោកយល់ថា កត្តាសម្រេចជ័យជម្នះរបស់គណបក្សភូមិចៃថៃ គឺ «ចរន្តផ្ទះធំ» ដែលសំដៅលើបណ្តាញគ្រួសារនយោបាយ និងក្រុមអ្នកមានឥទ្ធិពលនៅតាមមូលដ្ឋាន។ ចំណែកចរន្តជាតិនិយមប្រឆាំងកម្ពុជាវិញ គ្រាន់តែជាកត្តាជួយពង្រឹងការគាំទ្រដល់បណ្តាញនយោបាយទាំងនោះប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាកត្តាសម្រេចជ័យជម្នះនោះទេ។

ការបែងចែកនេះ មានអត្ថន័យនយោបាយសំខាន់។ ប្រសិនបើជាតិនិយមមិនមែនជាកត្តាសម្រេចជ័យជម្នះក្នុងការបោះឆ្នោតទេ ហេតុអ្វីរដ្ឋាភិបាលថៃនៅតែផ្តល់សារៈសំខាន់ដល់ការប្រើជម្លោះជាមួយកម្ពុជា ដើម្បីទាក់ទាញការគាំទ្រក្នុងស្រុក?

តើរដ្ឋាភិបាលថៃ កំពុងប្រើគោលនយោបាយការបរទេស ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាជាតិ ឬកំពុងយកបញ្ហាជាតិមកបម្រើគោលដៅនយោបាយក្នុងស្រុក?

*«ការទូតបែបមាត់ផ្សារ»៖ ការរិះគន់ធ្ងន់ពីអ្នកជំនាញថៃ
ចំណុចដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់បំផុតក្នុងអត្ថបទរបស់លោក Surachart គឺការរិះគន់យ៉ាងខ្លាំងចំពោះរបៀបធ្វើការទូតរបស់ថៃ។ លោកបានលើកយកសម្តីថ្លែងរបស់រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃ នៅពេលបើកកិច្ចប្រជុំគណៈកម្មការសម្រុះសម្រួលជុំទី១ ស្តីពីវិវាទដែនសមុទ្រកម្ពុជា–ថៃ មកធ្វើជាឧទាហរណ៍។ កិច្ចប្រជុំនោះ បានប្រព្រឹត្តទៅនៅប្រទេសសិង្ហបុរី ក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ ក្រោមយន្តការសម្រុះសម្រួលតាមអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ (UNCLOS)។

លោក Surachart យល់ថា ជំនួសឱ្យការប្រើវេទិកាអន្តរជាតិនោះ ដើម្បីបង្ហាញជំហររបស់ថៃប្រកបដោយហេតុផល និងកសាងរូបភាពវិជ្ជមានសម្រាប់ប្រទេសរបស់ខ្លួន រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃ បែរជាផ្តោតលើការរិះគន់ និងការវាយប្រហារដោយពាក្យសម្តីចំពោះកម្ពុជា។ លោកបានហៅរបៀបធ្វើការទូតនេះថា «ការទូតបែបមាត់ផ្សារ»។

លោកបានព្រមានថា ប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាលថៃ នៅតែប្រើការទូតបែបនេះ ថៃនឹងមិនអាចយកឈ្នះកម្ពុជាបានឡើយ។ ការព្រមាននេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីក្តីបារម្ភរបស់លោកថា ការវាយប្រហារដោយពាក្យសម្តីអាចបំពេញចិត្តក្រុមជាតិនិយមក្នុងស្រុក ប៉ុន្តែមិនអាចជំនួសយុទ្ធសាស្ត្រការទូតដែលមានប្រសិទ្ធភាពបានទេ។

នៅក្នុងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ ការទូតមិនមែនគ្រាន់តែជាការបង្ហាញជំហររឹងមាំ ឬការឆ្លើយតបដោយពាក្យសម្តីខ្លាំងក្លាឡើយ។ ការទូតក៏ជាសមត្ថភាពក្នុងការបង្ហាញហេតុផល បញ្ចុះបញ្ចូលភាគីពាក់ព័ន្ធ កសាងទំនុកចិត្ត និងបង្ហាញឆន្ទៈពិតប្រាកដក្នុងការដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធីផងដែរ។

ការនិយាយខ្លាំង មិនមានន័យថាមានអំណាចចរចាខ្លាំងនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការប្រើពាក្យសម្តីវាយប្រហារដែលខ្វះការប្រុងប្រយ័ត្ន អាចប៉ះពាល់ដល់ភាពជឿជាក់ និងធ្វើឱ្យប្រទេសមួយចាញ់ប្រៀបក្នុងការប្រកួតប្រជែងផ្នែកការទូតនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។

*ហេតុអ្វីអ្នកជំនាញថៃ មើលឃើញថា កម្ពុជាអាចទទួលបានប្រៀប?
ចំណុចគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍មួយទៀត ក្នុងអត្ថបទរបស់លោក Surachart គឺការសង្កេតអំពីរបៀបដែលកម្ពុជាឆ្លើយតបចំពោះការរិះគន់ និងការវាយប្រហារដោយពាក្យសម្តីពីភាគីថៃ។

លោកបានកត់សម្គាល់ថា កម្ពុជាមិនបានបញ្ចេញលោកស្រីឧត្តមសេនីយ៍ទោ ម៉ាលី សុជាតា មកឆ្លើយតបដោយពាក្យសម្តីខ្លាំងក្លា ដើម្បីប្រឈមមុខនឹងភាគីថៃដូចមុនឡើយ។ លោកបកស្រាយថា កម្ពុជាកំពុងរក្សា «កាត» យុទ្ធសាស្ត្រមួយទុក ដោយមិនចាំបាច់ចូលរួមក្នុងការវាយប្រហារដោយពាក្យសម្តី ខណៈភាគីថៃ នៅតែបន្តប្រើសាររិះគន់ និងការចោទប្រកាន់។

ការសង្កេតនេះបង្ហាញពីទស្សនៈយុទ្ធសាស្ត្រសំខាន់មួយ៖ នៅក្នុងការប្រកួតប្រជែងផ្នែកការទូត ការចេះគ្រប់គ្រងពាក្យសម្តី និងជ្រើសរើសពេលវេលាឆ្លើយតប អាចមានប្រសិទ្ធភាពជាងការប្រញាប់ប្រញាល់ឆ្លើយតបដោយអារម្មណ៍។

តាមការវិភាគនេះ ការរក្សាភាពអត់ធ្មត់របស់កម្ពុជា មិនចាំបាច់មានន័យថាជាការបង្ហាញភាពទន់ខ្សោយឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាអាចជាវិធីសាស្ត្រមួយក្នុងការជៀសវាងសង្គ្រាមពាក្យសម្តី និងទុកឱ្យសកម្មភាព ព្រមទាំងសាររបស់ភាគីនីមួយៗ ក្លាយជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការវាយតម្លៃរបស់សហគមន៍អន្តរជាតិ។

ទោះជាយ៉ាងណា ការទទួលបានប្រៀបផ្នែកការទូត មិនអាចកំណត់ត្រឹមតែការប្រើពាក្យសម្តី ឬការរក្សាភាពស្ងៀមស្ងាត់នោះទេ។ វាត្រូវពឹងផ្អែកលើភាពស៊ីសង្វាក់នៃជំហរផ្លូវការ ការគោរពកិច្ចព្រមព្រៀង ការបង្ហាញភស្តុតាង និងសមត្ថភាពបញ្ចុះបញ្ចូលដៃគូអន្តរជាតិ។

យ៉ាងណាក៏ដោយ ការរិះគន់របស់លោក Surachart បានបង្ហាញពីក្តីបារម្ភថា ការបន្តប្រើពាក្យសម្តីវាយប្រហាររបស់ភាគីថៃ អាចកំពុងជួយពង្រឹងរូបភាពកម្ពុជាថាជាភាគីដែលប្រកាន់ភាពអត់ធ្មត់ និងផ្តល់អាទិភាពដល់ការដោះស្រាយវិវាទតាមផ្លូវការទូត និងច្បាប់អន្តរជាតិ។

*ពីសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៩០៤–១៩០៧ ដល់ការប្រកួតប្រជែងផ្នែកការទូត
ការព្រមានរបស់លោក Surachart មានទំនាក់ទំនងគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ជាមួយការលើកឡើងរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា សម្តេចបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត ដែលបានរំលឹកពីសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៩០៤–១៩០៧ និងការដោះស្រាយបញ្ហាទឹកដីនៅឆ្នាំ១៩៤៦ ដើម្បីបញ្ជាក់ពីជំហរបន្តទាមទារទឹកដីតាមច្បាប់អន្តរជាតិ ជាជាងប្រើកម្លាំងយោធា។

សន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៩០៤ និងឆ្នាំ១៩០៧ រវាងសៀម និងបារាំង ព្រមទាំងសាលក្រមតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិឆ្នាំ១៩៦២ និងសេចក្តីបកស្រាយឆ្នាំ២០១៣ ស្តីពីប្រាសាទព្រះវិហារ បង្ហាញពីសារៈសំខាន់នៃមូលដ្ឋានច្បាប់ និងយន្តការអន្តរជាតិក្នុងការដោះស្រាយវិវាទទឹកដី ទោះបីសាលក្រមទាំងនោះ មិនបានសម្រេចលើគ្រប់តំបន់ព្រំដែនដែលកំពុងមានវិវាទក៏ដោយ។

ក្នុងបរិបទនេះ ការប្រកួតប្រជែងរវាងកម្ពុជា និងថៃ មិនមែនស្ថិតត្រឹមកម្លាំងយោធា ឬពាក្យសម្តីការទូតឡើយ ប៉ុន្តែពាក់ព័ន្ធនឹងភាពរឹងមាំនៃមូលដ្ឋានច្បាប់ និងភស្តុតាងផងដែរ។

នេះហើយជាចំណុចដែលធ្វើឱ្យការព្រមានរបស់លោក Surachart កាន់តែមានអត្ថន័យ។ នៅពេលកម្ពុជាបន្តជ្រើសរើសច្បាប់អន្តរជាតិជាមធ្យោបាយដោះស្រាយវិវាទ អ្នកជំនាញថៃរូបនេះបែរជាបារម្ភថា រដ្ឋាភិបាលខ្លួនកំពុងផ្តល់អាទិភាពដល់ការទូតបែបជាតិនិយម ដែលអាចបំពេញចិត្តអ្នកគាំទ្រក្នុងស្រុក ប៉ុន្តែមិនអាចដោះស្រាយបញ្ហា ហើយថែមទាំងអាចធ្វើឱ្យថៃចាញ់ប្រៀបលើឆាកអន្តរជាតិ។

*តើការទូតជាតិនិយម អាចធ្វើឱ្យថៃបាត់បង់អ្វីខ្លះ?
ការព្រមានរបស់លោក Surachart នេះទៀត បង្ហាញពីហានិភ័យយុទ្ធសាស្ត្រសំខាន់បី ដែលការប្រើជាតិនិយមដឹកនាំគោលនយោបាយការបរទេស នឹងអាចកើតឡើងចំពោះថៃ។

ទីមួយ ការបាត់បង់ភាពបត់បែនក្នុងការចរចា។ នៅពេលរដ្ឋាភិបាលប្រើជាតិនិយមដើម្បីទាក់ទាញការគាំទ្រក្នុងស្រុក ការសម្របសម្រួលជាមួយកម្ពុជា អាចត្រូវបានអ្នកគាំទ្រមួយចំនួនចាត់ទុកថាជាការចុះចាញ់ ដែលធ្វើឱ្យការស្វែងរកដំណោះស្រាយកាន់តែលំបាក។
ទីពីរ ការបាត់បង់ភាពជឿជាក់លើឆាកអន្តរជាតិ។ ការប្រកាសគាំទ្រសន្តិភាព ប៉ុន្តែបន្តប្រើពាក្យសម្តីវាយប្រហារ អាចធ្វើឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិចោទសួរអំពីភាពស៊ីសង្វាក់នៃជំហរការទូតរបស់ថៃ ទោះបីការវាយតម្លៃចុងក្រោយត្រូវផ្អែកលើសកម្មភាព និងភស្តុតាងក៏ដោយ។
ទីបី ការពន្យារពេលដោះស្រាយវិវាទ។ ជម្លោះព្រំដែន និងដែនសមុទ្រមិនអាចដោះស្រាយដោយសង្គ្រាមពាក្យសម្តីឡើយ ប៉ុន្តែត្រូវការការចរចា ភស្តុតាងផ្លូវច្បាប់ និងយន្តការដោះស្រាយដោយសន្តិវិធី។

នេះហើយជាស្នូលនៃការព្រមានរបស់លោក Surachart៖ ជាតិនិយមអាចជួយរក្សាប្រជាប្រិយភាពរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុក ប៉ុន្តែប្រសិនបើវាក្លាយជាឧបសគ្គចំពោះការទូត វាអាចធ្វើឱ្យថៃខាតបង់ផលប្រយោជន៍យុទ្ធសាស្ត្ររយៈពេលវែង។

*សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖ ជ័យជម្នះនយោបាយក្នុងស្រុក មិនស្មើនឹងជ័យជម្នះការទូត
ការព្រមានរបស់សាស្ត្រាចារ្យ Surachart Bamrungsuk បង្ហាញថា ជាតិនិយមអាចជួយបង្កើនប្រជាប្រិយភាពរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុក ប៉ុន្តែប្រសិនបើវាក្លាយជាឧបករណ៍ដឹកនាំគោលនយោបាយការបរទេស វាអាចធ្វើឱ្យប្រទេសមួយចាញ់ប្រៀបនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។

សម្រាប់កម្ពុជា ការវិភាគរបស់អ្នកជំនាញថៃរូបនេះ បង្ហាញពីសារៈសំខាន់នៃការរក្សាជំហរផ្អែកលើច្បាប់អន្តរជាតិ ភស្តុតាង និងការទូតប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវ។ ទោះជាយ៉ាងណា ភាពជឿជាក់ផ្នែកការទូត មិនអាចជំនួសមូលដ្ឋានច្បាប់ក្នុងការបញ្ជាក់សិទ្ធិអធិបតេយ្យភាពលើទឹកដីបានឡើយ។

មេរៀនធំបំផុតក្នុងបរិបទនេះគឺ៖ ការឈ្នះការគាំទ្រពីអ្នកបោះឆ្នោត មិនស្មើនឹងការឈ្នះប្រៀបក្នុងការទូតទេ។ ជ័យជម្នះដែលមានតម្លៃយូរអង្វែង មិនមែនកើតចេញពីការប្រើពាក្យសម្តីខ្លាំងក្លា ប៉ុន្តែពីការដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី ផ្អែកលើច្បាប់អន្តរជាតិ និងភស្តុតាងរឹងមាំ៕