(ភ្នំពេញ)៖ ខណៈកម្ពុជា កំពុងប្រឈមនឹងវិវាទព្រំដែនជាមួយថៃ ការចោទប្រកាន់របស់អ្នកនយោបាយប្រឆាំងនៅក្រៅប្រទេសមួយចំនួន បានបង្កឱ្យមានសំណួរអំពីភាពត្រឹមត្រូវនៃព័ត៌មាន និងការទទួលខុសត្រូវចំពោះផលប្រយោជន៍ជាតិ។ អ្នកតាមដានស្ថានការណ៍ព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃ កត់សម្គាល់ថា ការចោទប្រកាន់ពាក់ព័ន្ធនឹងសង្គ្រាម និងការបាត់បង់ទឹកដី មិនអាចផ្អែកលើពាក្យសម្តីនយោបាយតែមួយមុខបានឡើយ ប៉ុន្តែត្រូវមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ និងអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន។

តើការចោទប្រកាន់នយោបាយដែលខ្វះភស្តុតាង អាចបង្កផលប៉ះពាល់អ្វីខ្លះដល់ការការពារអធិបតេយ្យភាពជាតិ និងការរក្សាសន្តិភាពរបស់កម្ពុជា?

សូមតាមដានបទអត្ថាធិប្បាយ Fresh Exclusive ដូចតទៅ៖

ការការពារទឹកដី មិនមែនមានន័យថាត្រូវតែធ្វើសង្គ្រាមជានិច្ចជាកាល ហើយការជ្រើសរើសការទូត និងច្បាប់អន្តរជាតិ ក៏មិនមែនជាភាពទន់ខ្សោយ ឬការបោះបង់អធិបតេយ្យភាពដែរ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការចោទប្រកាន់ថា រាជរដ្ឋាភិបាលកាត់ទឹកដីឱ្យបរទេស គឺជារឿងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលទាមទារភស្តុតាងច្បាស់លាស់។

ខណៈកម្ពុជាកំពុងប្រឈមនឹងវិវាទព្រំដែនជាមួយថៃ ការចោទប្រកាន់របស់លោក សម រង្ស៊ី និងលោក អ៊ុំ សំអាន បានបង្កជាសំណួរមួយថា៖ តើបញ្ហាអធិបតេយ្យភាពជាតិ គួរត្រូវបានប្រើសម្រាប់ការប្រកួតប្រជែងនយោបាយ ឬដោះស្រាយដោយភស្តុតាង ច្បាប់ និងការទទួលខុសត្រូវ ដើម្បីការពារផលប្រយោជន៍ជាតិ?

*ពេលការចោទប្រកាន់ពាក់ព័ន្ធនឹងអធិបតេយ្យភាពជាតិ ការទទួលខុសត្រូវមិនអាចមើលរំលង
នៅថ្ងៃទី១០ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ សារព័ត៌មានថៃ Top News បានផ្សាយកិច្ចសម្ភាសន៍ជាមួយលោក Nantiwat Samart អតីតមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ផ្នែកស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ និងការបរទេសថៃ។ មន្ត្រីថៃ បានអះអាងថា លោក សម រង្ស៊ី ធ្លាប់និយាយថា កងកម្លាំងកម្ពុជាជាអ្នកបាញ់ប្រហារថៃមុន ហើយថៃគ្រាន់តែបាញ់តបតវិញ។

នៅថ្ងៃទី១២ ខែតុលា អ្នកនាំពាក្យរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បានបដិសេធការលើកឡើងនេះទាំងស្រុង ដោយបញ្ជាក់ជំហរថា ភាគីថៃជាអ្នកបាញ់មុន និងទាមទារឱ្យលោក សម រង្ស៊ី ចេញមុខបំភ្លឺការពិត។

បញ្ហានេះមិនមែនគ្រាន់តែជាការប្រកួតប្រជែងសម្តីរវាងអ្នកនយោបាយនោះទេ ប៉ុន្តែពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់នឹងការទទួលខុសត្រូវចំពោះជម្លោះប្រដាប់អាវុធ និងជំហររបស់កម្ពុជាលើឆាកអន្តរជាតិ។ ការអះអាងថាភាគីណាបាញ់មុន អាចត្រូវបានយកទៅប្រើប្រាស់ក្នុងការបកស្រាយអំពីមូលហេតុនៃជម្លោះ និងភាពស្របច្បាប់នៃការប្រើកម្លាំងយោធា។ ទោះជាយ៉ាងណា ការកំណត់ការទទួលខុសត្រូវតាមច្បាប់អន្តរជាតិ ត្រូវពិនិត្យភស្តុតាង និងកាលៈទេសៈទាំងមូល មិនមែនផ្អែកលើការអះអាងតែមួយឡើយ។

ប្រសិនបើលោក សម រង្ស៊ី មិនបាននិយាយដូចការដកស្រង់របស់អតីតមន្ត្រីថៃ លោកគួរចេញមុខបដិសេធ និងបំភ្លឺជាសាធារណៈ ដើម្បីកុំឱ្យសម្តីដែលគេយកឈ្មោះលោកទៅប្រើ ក្លាយជាប្រភពនៃការភាន់ច្រឡំ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើលោកពិតជាបាននិយាយមែន លោកគួរបង្ហាញភស្តុតាងដែលគាំទ្រការអះអាងរបស់ខ្លួន ជាពិសេសនៅពេលការអះអាងនោះផ្ទុយពីជំហរផ្លូវការរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា។

ទន្ទឹមនេះ ការផ្ទៀងផ្ទាត់ប្រភពដើមនៃសម្តីដែលត្រូវបានដកស្រង់ ក៏ជាការចាំបាច់ដែរ ព្រោះការអះអាងរបស់អតីតមន្ត្រីថៃ មិនអាចចាត់ទុកជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ដោយស្វ័យប្រវត្តិថា លោក សម រង្ស៊ី ពិតជាបាននិយាយដូច្នោះឡើយ។

ក្នុងពេលប្រទេសជាតិកំពុងប្រឈមនឹងវិវាទព្រំដែន ពាក្យសម្តីរបស់អ្នកនយោបាយមិនមែនជារឿងតូចតាចទេ។ សម្តីដែលគ្មានភស្តុតាង អាចត្រូវបានយកទៅប្រើប្រាស់ ដើម្បីបង្កើតការយល់ច្រឡំ ឬធ្វើឱ្យជំហររបស់ប្រទេសមួយកាន់តែស្មុគស្មាញ។ ដូច្នេះ អ្នកនយោបាយគ្រប់រូបត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះអ្វីដែលខ្លួននិយាយ ខណៈអ្នកផ្សព្វផ្សាយក៏ត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះភាពត្រឹមត្រូវនៃការដកស្រង់។

ការរិះគន់រដ្ឋាភិបាល គឺជាសិទ្ធិនយោបាយ ប៉ុន្តែការចោទប្រកាន់លើបញ្ហាសង្គ្រាម និងអធិបតេយ្យភាពជាតិ ត្រូវមានភស្តុតាង។ ពីព្រោះនៅពេលពាក្យសម្តីមួយអាចប៉ះពាល់ដល់ផលប្រយោជន៍ជាតិ ការទទួលខុសត្រូវ ត្រូវមានទម្ងន់ធ្ងន់ជាងការប្រកួតប្រជែងនយោបាយ។

*ពីការចោទប្រកាន់កាត់ទឹកដី ទៅសំណួរអំពីបង្គោលព្រំដែន ៥២–៥៩
ជម្លោះព័ត៌មានព្រំដែនមួយទៀតបានកើតឡើង នៅពេលលោក អ៊ុំ សំអាន ដែលជាអ្នកនយោបាយប្រឆាំងនៅក្រៅប្រទេស បានចោទប្រកាន់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាថា កំពុងកាត់ទឹកដីឱ្យថៃ ដើម្បីដោះដូរនឹងសន្តិភាព និងការរក្សាអំណាច។ ការចោទប្រកាន់នេះ ផ្តោតលើតំបន់ចន្លោះបង្គោលព្រំដែនលេខ ៥២ ដល់លេខ ៥៩ នៅជាប់ស្រុកកំរៀង ខេត្តបាត់ដំបង និងការសាងសង់របងព្រំដែនរបស់ថៃ។

ការចោទប្រកាន់ថា រាជរដ្ឋាភិបាលកាត់ទឹកដីឱ្យបរទេស គឺជាការចោទប្រកាន់ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតមួយ ដែលមិនអាចយកការសន្និដ្ឋានផ្ទាល់ខ្លួន ឬសម្តីនយោបាយមកជំនួសភស្តុតាងបានឡើយ។ អ្នកចោទប្រកាន់ត្រូវបង្ហាញឯកសារច្បាប់ ផែនទីព្រំដែន និយាមកាភូមិសាស្ត្រ និងភស្តុតាងដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បានថា តើខ្សែព្រំដែនត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរនៅទីណា និងដោយមូលដ្ឋានអ្វី។

តាមគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិ ការសាងសង់របង ការដាក់សញ្ញាសម្គាល់បណ្តោះអាសន្ន ឬការកាន់កាប់ជាក់ស្តែង មិនអាចបង្កើតសិទ្ធិអធិបតេយ្យភាពលើទឹកដីដោយស្វ័យប្រវត្តិឡើយ។ សិទ្ធិលើទឹកដីត្រូវវាយតម្លៃតាមមូលដ្ឋានច្បាប់ សន្ធិសញ្ញា ផែនទីពាក់ព័ន្ធ និងភស្តុតាងជាក់លាក់។

ហេតុនេះ សំណួរដែលពលរដ្ឋចង់ដឹងច្បាស់នោះ គឺថា តើមានភស្តុតាងអ្វីបញ្ជាក់ថា កម្ពុជាបានបាត់បង់ទឹកដី ហើយតើមានឯកសារណាបញ្ជាក់ថា រាជរដ្ឋាភិបាលបានយល់ព្រមប្រគល់ទឹកដីនោះឱ្យថៃ?

បញ្ហាអធិបតេយ្យភាពជាតិ មិនអាចសម្រេចដោយការចោទប្រកាន់នយោបាយបានទេ។ វាត្រូវសម្រេចដោយច្បាប់ និងភស្តុតាង។

*ការអញ្ជើញរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី៖ ពីការចោទប្រកាន់ទៅការបង្ហាញភស្តុតាង
ឆ្លើយតបនឹងការចោទប្រកាន់នេះ នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានអញ្ជើញលោក អ៊ុំ សំអាន និងក្រុមអ្នកជំនាញរបស់លោក ឱ្យនាំយកឯកសារ ផែនទី និងភស្តុតាង មកជជែកដេញដោលដោយផ្ទាល់ជាមួយមន្ត្រីជំនាញព្រំដែនកម្ពុជា ជុំវិញបង្គោលព្រំដែនលេខ ៥២–៥៩។

ដើម្បីបង្ហាញពីតម្លាភាព និងការទទួលខុសត្រូវ នាយករដ្ឋមន្ត្រីបានប្រកាសធានាសុវត្ថិភាព រៀបចំមធ្យោបាយធ្វើដំណើរ និងកន្លែងស្នាក់នៅ ព្រមទាំងបើកលទ្ធភាពឱ្យអ្នកសារព័ត៌មាន តំណាងគណបក្ស អង្គការសង្គមស៊ីវិល និស្សិត និងបញ្ញវន្ត ចូលរួមស្តាប់ធ្វើជាសាក្សី។

ការអញ្ជើញនេះជាឱកាសដ៏សំខាន់ ដើម្បីបម្លែងការចោទប្រកាន់តាមបណ្តាញសង្គម ទៅជាការពិភាក្សាលើមូលដ្ឋានឯកសារ និងភស្តុតាង ដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន។

ប៉ុន្តែអ្វីដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់ គឺក្នុងសារឆ្លើយតប លោក អ៊ុំ សំអាន មិនបានឆ្លើយចំសំណួរបច្ចេកទេសដែលជាកម្មវត្ថុនៃការអញ្ជើញនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ លោកបានបង្វែរការពិភាក្សាទៅរកការបង្រួបបង្រួមជាតិ ការដោះលែងអ្នកទោសមនសិការ និងការសហការប្តឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិ ដោយមិនបានបង្ហាញភស្តុតាងជាក់លាក់អំពីការចោទប្រកាន់ថា រាជរដ្ឋាភិបាលបានកាត់ទឹកដីឱ្យថៃនៅចន្លោះបង្គោលព្រំដែនលេខ ៥២–៥៩ ឡើយ។

ការលើកឡើងពីការឯកភាពជាតិ និងការប្រើច្បាប់អន្តរជាតិ អាចជាបញ្ហាសំខាន់ដោយឡែក ប៉ុន្តែមិនមែនជាចម្លើយចំពោះការចោទប្រកាន់ដើមនោះទេ។ ហេតុអ្វីបានជាឱកាសបង្ហាញភស្តុតាងនៅចំពោះមុខអ្នកជំនាញ និងសាធារណជន បែរជាមិនទាន់ទទួលបានការឆ្លើយតបចំប្រធានបទ?

ការចោទប្រកាន់ថារាជរដ្ឋាភិបាលកាត់ទឹកដីឱ្យបរទេស គឺធ្ងន់ធ្ងរពេក មិនអាចទុកឱ្យស្ថិតនៅត្រឹមការអះអាងដោយគ្មានភស្តុតាងដែលអាចពិនិត្យបានឡើយ។ លោក អ៊ុំ សំអាន គួរបង្ហាញឯកសារគាំទ្រការចោទប្រកាន់របស់ខ្លួន និងចូលរួមក្នុងដំណើរការផ្ទៀងផ្ទាត់ប្រកបដោយតម្លាភាព និងសុវត្ថិភាព។

អ្នកដែលចោទប្រកាន់ថាជាតិបាត់បង់ទឹកដី ត្រូវហ៊ានបង្ហាញភស្តុតាង មិនមែនគ្រាន់តែបង្ហាញសម្តីនោះទេ។ ព្រោះអធិបតេយ្យភាពជាតិ មិនអាចក្លាយជាឧបករណ៍នៃការប្រកួតប្រជែងនយោបាយបានឡើយ។ វាទាមទារការពិត ភស្តុតាង និងការទទួលខុសត្រូវចំពោះប្រជាជាតិទាំងមូល។

*សន្តិភាពមិនមែនជាការចុះចាញ់ ហើយសង្គ្រាមមិនមែនជាភស្តុតាងនៃស្នេហាជាតិ
សម្រាប់ប្រទេសតូចដូចកម្ពុជា ការការពារអធិបតេយ្យភាពត្រូវដើរទន្ទឹមនឹងការរក្សាសន្តិភាព។ ការជ្រើសរើសការទូត និងច្បាប់អន្តរជាតិ មិនមែនជាភាពទន់ខ្សោយ ឬការបោះបង់ទឹកដីនោះទេ ប៉ុន្តែជាមធ្យោបាយការពារសិទ្ធិជាតិដោយមិនចាំបាច់ប្រើសង្គ្រាម។

បទពិសោធន៍ប្រាសាទព្រះវិហារ តាមរយៈសាលក្រមតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ឆ្នាំ១៩៦២ និងការបកស្រាយឆ្នាំ២០១៣ បង្ហាញថា ការតស៊ូតាមផ្លូវច្បាប់អាចការពារសិទ្ធិអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជាបាន ទោះបីការដោះស្រាយវិវាទផ្សេងទៀតនៅតែត្រូវការមូលដ្ឋានច្បាប់ និងយុត្តាធិការត្រឹមត្រូវក៏ដោយ។

ខណៈពិភពលោកកំពុងប្រឈមនឹងសង្គ្រាមរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន និងវិបត្តិនៅមជ្ឈិមបូព៌ា កម្ពុជាមិនគួរធ្លាក់ក្នុងជម្លោះប្រដាប់អាវុធដែលអាចចៀសវាងបានឡើយ។ សង្គ្រាមមិនត្រឹមតែបំផ្លាញកងទ័ពទេ ប៉ុន្តែបំផ្លាញជីវិតប្រជាពលរដ្ឋ សេដ្ឋកិច្ច និងអនាគតប្រទេសជាតិទាំងមូល។

ការរិះគន់រាជរដ្ឋាភិបាលដោយមានភស្តុតាង គឺជាសិទ្ធិស្របច្បាប់។ ប៉ុន្តែការចោទប្រកាន់ដោយគ្មានមូលដ្ឋានគ្រប់គ្រាន់លើបញ្ហាទឹកដី និងសង្គ្រាម អាចបង្កការភាន់ច្រឡំ និងបង្កើនភាពតានតឹងក្នុងសង្គម។

គ្មានអ្នកនយោបាយណា គួរយកអធិបតេយ្យភាពជាតិ និងការឈឺចាប់របស់ប្រជាពលរដ្ឋ មកធ្វើជាឧបករណ៍ស្វែងរកផលចំណេញនយោបាយឡើយ។ ស្នេហាជាតិពិតប្រាកដ មិនមែនជាការជំរុញឱ្យមានសង្គ្រាមទេ ប៉ុន្តែជាការការពារទឹកដីដោយភស្តុតាង ច្បាប់ និងការទទួលខុសត្រូវចំពោះជីវិតប្រជាពលរដ្ឋ។

*ត្រូវការពារជាតិដោយការពិត មិនមែនដោយការចាក់ចុចទេ
ក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ ការរិះគន់រាជរដ្ឋាភិបាល គឺជាសិទ្ធិស្របច្បាប់។ ប៉ុន្តែការចោទប្រកាន់ពាក់ព័ន្ធនឹងអធិបតេយ្យភាពជាតិ ត្រូវមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ និងការទទួលខុសត្រូវ។ ការប្រកួតប្រជែងនយោបាយ មិនត្រូវធ្វើឱ្យការពិត ក្លាយជាជនរងគ្រោះឡើយ។

ចំពោះលោក សម រង្ស៊ី សំណួរដែលសាធារណជនរង់ចាំចម្លើយគឺ៖ តើលោកពិតជាបាននិយាយថា កម្ពុជាបាញ់មុន ដូចការអះអាងរបស់អតីតមន្ត្រីថៃមែនឬទេ? ចំពោះលោក អ៊ុំ សំអាន សំណួរគឺថា៖ តើភស្តុតាងណាបញ្ជាក់ថា រាជរដ្ឋាភិបាលបានកាត់ទឹកដីឱ្យថៃនៅចន្លោះបង្គោលព្រំដែនលេខ ៥២–៥៩? ជាមួយគ្នានេះ យើងក៏ជឿថា រាជរដ្ឋាភិបាល ក៏ត្រៀមនឹងបង្ហាញការពន្យល់បច្ចេកទេសពាក់ ព័ន្ធនឹងបញ្ហាចោទប្រកាន់ ដោយមិនប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខជាតិ និងដំណើរការចរចារវាង ប្រទេសទាំងពីរឡើយ។

បញ្ហាព្រំដែនមិនមែនជាឆាកសម្រាប់ការចាក់ចុច ឬការដណ្តើមប្រៀបនយោបាយឡើយ។ ស្នេហាជាតិពិតប្រាកដ មិនត្រូវវាស់ដោយពាក្យសម្តីខ្លាំងៗនោះទេ ប៉ុន្តែដោយភាពក្លាហានក្នុងការបង្ហាញការពិត ការគោរពភស្តុតាង និងការដាក់ផលប្រយោជន៍ជាតិឱ្យខ្ពស់ជាងមហិច្ឆតានយោបាយ។

*សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖ ទឹកដីត្រូវការភស្តុតាង សន្តិភាពត្រូវការការទទួលខុសត្រូវ
ការការពារអធិបតេយ្យភាព និងការរក្សាសន្តិភាព មិនមែនជាគោលដៅផ្ទុយគ្នាឡើយ។ កម្ពុជាអាចប្រកាន់ជំហររឹងមាំលើសិទ្ធិទឹកដីរបស់ខ្លួន ដោយបន្តប្រើការទូត និងច្បាប់អន្តរជាតិ ជាជាងប្រថុយនឹងសង្គ្រាមដែលបង្កទុក្ខវេទនាដល់ប្រជាពលរដ្ឋ។

ការរិះគន់ដោយភស្តុតាង អាចជួយការពារផលប្រយោជន៍ជាតិ ប៉ុន្តែការចោទប្រកាន់ដោយគ្មានមូលដ្ឋានគ្រប់គ្រាន់ អាចបំផ្លាញទំនុកចិត្ត និងបង្កភាពតានតឹង។ ដូច្នេះ អ្នកនយោបាយ ត្រូវដាក់អធិបតេយ្យភាពជាតិ និងសុវត្ថិភាពប្រជាពលរដ្ឋឱ្យខ្ពស់ជាងផលប្រយោជន៍នយោបាយ។

កម្ពុជាមិនត្រូវការសង្គ្រាមដើម្បីបញ្ជាក់ស្នេហាជាតិឡើយ។ អ្វីដែលកម្ពុជាត្រូវការ គឺភស្តុតាងរឹងមាំ ការទូតប្រកបដោយសមត្ថភាព និងការទទួលខុសត្រូវចំពោះអនាគតប្រទេសជាតិ។

ទឹកដីត្រូវការភស្តុតាង។ សន្តិភាពត្រូវការការទទួលខុសត្រូវ។ ហើយជីវិតប្រជាពលរដ្ឋ មិនត្រូវក្លាយជាតម្លៃនៃការប្រកួតប្រជែងនយោបាយឡើយ៕