(ភ្នំពេញ)៖ កិច្ចប្រជុំលើកទី២ នៃគណៈកម្មការផ្សះផ្សាក្រោមអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិ ស្តីពីនីតិសមុទ្រ (UNCLOS) ជាមួយកម្ពុជា និងថៃ នៅទីក្រុងឡាអេ បានបញ្ចប់ថ្ងៃទីមួយរបស់ខ្លួនហើយ។ កម្ពុជាបានបង្ហាញជម្រើសបី ដោយផ្តល់អាទិភាពដល់ការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រ, បើមិនទាន់អាចសម្រេចបាន អាចពិចារណាការអភិវឌ្ឍធនធានរួមជាបណ្តោះអាសន្ន និងចុងក្រោយប្រើអនុសាសន៍របស់គណៈកម្មការជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការចរចាបន្ត។

ចំណែកថៃ ផ្តោតលើការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រជាមុន មុនពិភាក្សាអំពីការចែករំលែកផលប្រយោជន៍ធនធាន។ពីសិង្ហបុរីដល់ទីក្រុងឡាអេ តើជំហរខុសគ្នានេះអាចប្រែប្រួលដែរឬទេ? ហើយតើគណៈកម្មការផ្សះផ្សាអាចជួយបំបែកភាពជាប់គាំងក្នុងវិវាទដែនសមុទ្រកម្ពុជា–ថៃបានយ៉ាងដូចម្តេច?

សូមតាមដានសេចក្តីរាយការណ៍វិភាគរបស់ Fresh Exclusive ដូចតទៅ៖

នៅក្រោមបាតសមុទ្រនៃឈូងសមុទ្រថៃ មានសក្តានុពលធនធានប្រេង និងឧស្ម័នធម្មជាតិ ដែលអាចផ្តល់ផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចដល់ប្រទេសកម្ពុជា និងថៃ។ ប៉ុន្តែការទាមទារសិទ្ធិត្រួតស៊ីគ្នាលើដែនសមុទ្រ បានធ្វើឱ្យការកំណត់ព្រំដែន និងការអភិវឌ្ឍធនធានទាំងនេះ ក្លាយជាបញ្ហាច្បាប់ និងនយោបាយដ៏ស្មុគស្មាញ។

កម្ពុជាចង់ឱ្យមានការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រជាអចិន្ត្រៃយ៍ ប៉ុន្តែបើមិនទាន់អាចសម្រេចបាន កម្ពុជា ក៏បើកផ្លូវឱ្យមានការអភិវឌ្ឍធនធានរួមជាបណ្តោះអាសន្ន។ ចំណែកថៃបានបង្ហាញជំហរថា ការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រគួរត្រូវបានដោះស្រាយជាមុន មុនពិភាក្សាអំពីការចែករំលែកផលប្រយោជន៍ធនធាន។

បើភាគីមួយចង់ទុកលទ្ធភាពអភិវឌ្ឍធនធានរួម ខណៈភាគីមួយទៀតចង់កំណត់ព្រំដែនជាមុន តើដំណើរការផ្សះផ្សាអាចបង្រួមគម្លាតនៃជំហរទាំងពីរបានដែរឬទេ?

*កិច្ចប្រជុំនៅទីក្រុងឡាអេ
សំណួរនេះបានក្លាយជាចំណុចសំខាន់សម្រាប់ការវិភាគ ខណៈគណៈកម្មការផ្សះផ្សា ដែលបង្កើតឡើងក្រោមអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិ ស្តីពីនីតិសមុទ្រ (UNCLOS) បានចាប់ផ្តើមកិច្ចប្រជុំលើកទី២ ជាមួយកម្ពុជា និងថៃ នៅថ្ងៃទី១៤ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ នៅវិមានសន្តិភាព ទីក្រុងឡាអេ ប្រទេសហូឡង់។

កិច្ចប្រជុំដែលគ្រោងប្រព្រឹត្តទៅរហូតដល់ថ្ងៃទី១៨ ខែតុលា ធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីកិច្ចប្រជុំលើកទី១ នៅប្រទេសសិង្ហបុរី កាលពីថ្ងៃទី១៤ ដល់១៦ ខែកញ្ញា។

គណៈប្រតិភូកម្ពុជាដឹកនាំដោយឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស លោក ប្រាក់ សុខុន។ ចំណែកគណៈប្រតិភូថៃដឹកនាំដោយឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស លោក Sihasak Phuangketkeow។ កិច្ចប្រជុំស្ថិតក្រោមអធិបតីភាពលោកស្រី Katrina Cooper ប្រធានគណៈកម្មការផ្សះផ្សា ដែលមានសមាជិកប្រាំរូប។

តាមព័ត៌មានចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី១៤ ខែតុលា កិច្ចប្រជុំថ្ងៃទីមួយ បានបញ្ចប់នៅរសៀលថ្ងៃដដែល ប៉ុន្តែមិនទាន់មានការបង្ហាញជាសាធារណៈអំពីកិច្ចព្រមព្រៀងថ្មី ឬការផ្លាស់ប្តូរជំហររបស់ភាគីទាំងពីរឡើយ។

ទោះជាយ៉ាងណា ការផ្លាស់ប្តូរពីកិច្ចប្រជុំនៅសិង្ហបុរី មកកាន់ការពិភាក្សានៅទីក្រុងឡាអេ បានបើកឱកាសឱ្យគណៈកម្មការបន្តពិនិត្យអង្គហេតុច្បាប់ និងបច្ចេកទេស ដើម្បីស្វែងរកចំណុចរួមសម្រាប់ដំណោះស្រាយ។

*ពីសិង្ហបុរីដល់ទីក្រុងឡាអេ៖ តើមានអ្វីប្រែប្រួល?
កិច្ចប្រជុំលើកទី១ នៅសិង្ហបុរី បានផ្តល់ឱកាសឱ្យកម្ពុជា និងថៃ បង្ហាញជំហររបស់ខ្លួនចំពោះវិវាទដែនសមុទ្រ។ នៅពេលនោះ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថា ខ្លួនចង់ស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី តាមរយៈច្បាប់អន្តរជាតិ និងយន្តការផ្សះផ្សា។

ចំណែកថៃបានបញ្ជាក់ថា ដំណើរការផ្សះផ្សា គួរផ្តោតលើវិវាទដែនសមុទ្រ ហើយថៃបានបង្ហាញជំហរចង់កំណត់ព្រំដែនជាមុន មុនពិភាក្សាអំពីការចែកផលប្រយោជន៍ធនធាន។

មកដល់កិច្ចប្រជុំលើកទី២ នៅទីក្រុងឡាអេ ក្រសួងការបរទេសថៃបានប្រកាសថា ខ្លួននឹងផ្តល់ព័ត៌មានបច្ចេកទេសពាក់ព័ន្ធដល់គណៈកម្មការ។

គណៈប្រតិភូថៃមានអ្នកជំនាញពីនាយកដ្ឋានជលសាស្ត្រ និងប្រតិបត្តិការកងទ័ពជើងទឹក ព្រមទាំងនាយកដ្ឋានឥន្ធនៈរ៉ែ។

ការចូលរួមរបស់អ្នកជំនាញទាំងនេះបង្ហាញថា ការពិភាក្សាមិនពាក់ព័ន្ធតែគោលការណ៍ច្បាប់ទេ ប៉ុន្តែក៏ពាក់ព័ន្ធនឹងទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រ លក្ខណៈឆ្នេរសមុទ្រ និងធនធានក្រោមបាតសមុទ្រផងដែរ។

ប៉ុន្តែការផ្តល់ព័ត៌មានបច្ចេកទេសមិនមានន័យថា ភាគីណាមួយបានទទួលយកជំហររបស់ភាគីម្ខាងទៀតឡើយ។

*កម្ពុជាមានជម្រើសបី៖ ពីការកំណត់ព្រំដែនដល់ការចែកផលប្រយោជន៍
ក្នុងការពន្យល់ក្រោយកិច្ចប្រជុំលើកទី១ នៅសិង្ហបុរី លោក ប្រាក់ សុខុន បានបង្ហាញជម្រើសបីសម្រាប់ដោះស្រាយវិវាទដែនសមុទ្រជាមួយថៃ។

ជម្រើសទីមួយ៖ កំណត់ព្រំដែនសមុទ្រតាមសន្ធិសញ្ញា។

កម្ពុជាចង់ឱ្យភាគីទាំងពីរឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀង ឬសន្ធិសញ្ញាមួយ ដែលកំណត់ព្រំដែនសមុទ្ររួម និងគ្របដណ្តប់លើដែនសមុទ្រពាក់ព័ន្ធ ដោយផ្អែកលើច្បាប់អន្តរជាតិ។ នេះជាជម្រើសដែលអាចផ្តល់ភាពច្បាស់លាស់ផ្នែកច្បាប់រយៈពេលវែង។

ជម្រើសទីពីរ៖ អភិវឌ្ឍធនធានរួមជាបណ្តោះអាសន្ន។

ប្រសិនបើការកំណត់ព្រំដែនមិនទាន់អាចសម្រេចបាន កម្ពុជាស្នើឱ្យប្រទេសទាំងពីរពិចារណាកិច្ចព្រមព្រៀងអភិវឌ្ឍធនធានរួម និងចែករំលែកផលប្រយោជន៍ប្រកបដោយសមធម៌។

ជម្រើសនេះមានគោលបំណងបំបែកសំណួរពីរ៖ «តើព្រំដែននៅទីណា?» និង «តើប្រទេសទាំងពីរអាចសហការប្រើប្រាស់ធនធានបានយ៉ាងដូចម្តេច?»។ ការសហការបែបនេះអាចធ្វើឡើងដោយមិនកំណត់ជាមុនថា ភាគីណាជាម្ចាស់ស្របច្បាប់នៃតំបន់ទាមទារត្រួតស៊ីគ្នាទាំងមូលឡើយ។

ជម្រើសទីបី៖ ប្រើរបាយការណ៍ និងអនុសាសន៍របស់គណៈកម្មការ។

ប្រសិនបើភាគីទាំងពីរមិនអាចព្រមព្រៀងលើការកំណត់ព្រំដែន ឬការអភិវឌ្ឍធនធានរួម កម្ពុជាចង់ឱ្យគណៈកម្មការរៀបចំរបាយការណ៍ និងអនុសាសន៍ ដើម្បីធ្វើជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការចរចាបន្ត។

ដូច្នេះ ជម្រើសទាំងបីមិនមែនជាការបោះបង់គោលដៅកំណត់ព្រំដែនឡើយ ប៉ុន្តែជាការស្នើផ្លូវផ្សេងៗ ដើម្បីកុំឱ្យដំណើរការដោះស្រាយវិវាទ ត្រូវបញ្ឈប់ដោយសារការមិនទាន់ឯកភាពគ្នា។

*ហេតុអ្វីថៃចង់កំណត់ព្រំដែនជាមុន?
ជំហរដែលថៃបានបង្ហាញនៅកិច្ចប្រជុំលើកទី១ គឺការផ្តោតលើការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រជាមុន មុនពិភាក្សាអំពីការចែករំលែកធនធាន។

តាមការវិភាគផ្នែកច្បាប់ ជំហរបែបនេះអាចផ្អែកលើគំនិតថា ការកំណត់ព្រំដែនឱ្យច្បាស់លាស់ជាមុន នឹងជួយកំណត់ថា តំបន់ណាស្ថិតក្រោមសិទ្ធិរបស់ប្រទេសណា និងធ្វើឱ្យការអភិវឌ្ឍធនធានមានមូលដ្ឋានច្បាប់ច្បាស់លាស់។

ការកំណត់ព្រំដែនត្រូវពឹងផ្អែកលើអង្គហេតុភូមិសាស្ត្រ ច្បាប់អន្តរជាតិ និងកាលៈទេសៈពាក់ព័ន្ធ មិនមែនលើបរិមាណប្រេង ឬឧស្ម័នដែលភាគីណាមួយចង់ទទួលបានឡើយ។

ទោះយ៉ាងណា ការចង់កំណត់ព្រំដែនជាមុន និងការចង់ទុកលទ្ធភាពអភិវឌ្ឍធនធានរួមជាបណ្តោះអាសន្ន អាចបង្កើតភាពខុសគ្នាអំពីលំដាប់នៃការចរចា។

នេះជាបញ្ហាសំខាន់ដែលគណៈកម្មការផ្សះផ្សាត្រូវព្យាយាមជួយភាគីទាំងពីរស្វែងរកចំណុចរួម។

*តើ UNCLOS អនុញ្ញាតឱ្យអភិវឌ្ឍធនធានរួម មុនកំណត់ព្រំដែនដែរឬទេ?
ចម្លើយគឺ អាចធ្វើបានតាមការព្រមព្រៀងរបស់រដ្ឋពាក់ព័ន្ធ។ មាត្រា៧៤ នៃ UNCLOS ស្តីពីការកំណត់ព្រំដែនតំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ និងមាត្រា៨៣ ស្តីពីការកំណត់ព្រំដែនខ្ពង់រាបបាតសមុទ្រ បានចែងអំពីការស្វែងរកដំណោះស្រាយប្រកបដោយសមធម៌ តាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងផ្អែកលើច្បាប់អន្តរជាតិ។

ក្នុងពេលរង់ចាំការកំណត់ព្រំដែនចុងក្រោយ មាត្រាទាំងពីរ ក៏ចែងឱ្យរដ្ឋពាក់ព័ន្ធខិតខំប្រឹងប្រែងដោយស្មារតីយោគយល់ និងសហការ ដើម្បីរៀបចំកិច្ចព្រមព្រៀងបណ្តោះអាសន្នដែលមានលក្ខណៈអនុវត្តជាក់ស្តែង និងមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការកំណត់ព្រំដែនចុងក្រោយ។

នោះមានន័យថា ការអភិវឌ្ឍធនធានរួម អាចជាជម្រើសមួយ ប៉ុន្តែមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចដែលបង្ខំឱ្យរដ្ឋទាំងពីរត្រូវទទួលយករូបមន្តចែកផលប្រយោជន៍ជាក់លាក់ណាមួយឡើយ។

បទពិសោធន៍របស់ទីម័រខាងកើត និងអូស្ត្រាលី បង្ហាញថា ការផ្សះផ្សាក្រោម UNCLOS អាចជួយបង្កើតមូលដ្ឋានសម្រាប់ការចរចារហូតដល់មានសន្ធិសញ្ញាកំណត់ព្រំដែន និងការរៀបចំធនធាន។

ប៉ុន្តែគំរូនោះមិនអាចយកមកអនុវត្តដោយស្វ័យប្រវត្តិចំពោះកម្ពុជា និងថៃបានទេ ព្រោះអង្គហេតុភូមិសាស្ត្រ និងជំហរច្បាប់របស់វិវាទទាំងពីរមិនដូចគ្នាទាំងស្រុងឡើយ។

*តើគណៈកម្មការផ្សះផ្សាអាចបំបែកភាពជាប់គាំងដោយរបៀបណា?
គណៈកម្មការផ្សះផ្សាក្រោម UNCLOS មិនមែនជាតុលាការដែលអាចចេញសាលក្រមកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រឱ្យកម្ពុជា និងថៃបានទេ។

គណៈកម្មការមានតួនាទីពិនិត្យអង្គហេតុ ស្តាប់អំណះអំណាងរបស់ភាគីទាំងពីរ ជួយកាត់បន្ថយភាពខ្វែងគំនិត និងផ្តល់អនុសាសន៍សម្រាប់ដំណោះស្រាយដោយការព្រមព្រៀង។ ក្នុងបរិបទកម្ពុជា–ថៃ គណៈកម្មការអាចជួយតាមផ្លូវសំខាន់ៗបី។

ទីមួយ ជួយបញ្ជាក់ថា តើភាគីទាំងពីរមានការយល់ឃើញរួមគ្នាលើមូលដ្ឋានច្បាប់ និងទិន្នន័យបច្ចេកទេសណាខ្លះ។

ទីពីរ ស្វែងរកលទ្ធភាពឱ្យការចរចាកំណត់ព្រំដែន និងការពិភាក្សាអំពីកិច្ចព្រមព្រៀងបណ្តោះអាសន្ន អាចដំណើរការទន្ទឹមគ្នា ដោយមិនប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិទាមទាររបស់ភាគីណាមួយ។

ទីបី ប្រសិនបើមិនអាចឈានដល់ការព្រមព្រៀង គណៈកម្មការអាចរៀបចំរបាយការណ៍ និងអនុសាសន៍ ដែលអាចជួយតម្រង់ទិសការចរចាបន្ទាប់។

ទោះជាយ៉ាងណា គណៈកម្មការមិនអាចបង្ខំឱ្យកម្ពុជា ឬថៃទទួលយកការកំណត់ព្រំដែន ឬការចែកធនធានដែលខ្លួនមិនព្រមព្រៀងបានឡើយ។

ហេតុនេះ ភាពជោគជ័យរបស់ដំណើរការផ្សះផ្សា ពឹងផ្អែកមិនត្រឹមតែលើការវិភាគច្បាប់របស់គណៈកម្មការទេ ប៉ុន្តែក៏ពឹងផ្អែកលើឆន្ទៈរបស់រដ្ឋទាំងពីរក្នុងការស្វែងរកចំណុចដែលអាចព្រមព្រៀងគ្នាបាន។

*បើមិនអាចព្រមព្រៀងនៅទីក្រុងឡាអេ តើមានអ្វីកើតឡើងបន្ត?
កិច្ចប្រជុំលើកទី២ មិនមែនជាកាលបរិច្ឆេទដែលគណៈកម្មការត្រូវសម្រេចវិវាទឱ្យបានចប់នោះទេ។ ដំណើរការផ្សះផ្សាក្រោមឧបសម្ព័ន្ធទី៥ នៃ UNCLOS មាននីតិវិធីសម្រាប់បន្តស្តាប់ភាគីទាំងពីរ និងរៀបចំរបាយការណ៍តាមក្របខណ្ឌពេលវេលាដែលអនុសញ្ញាកំណត់។ ប្រសិនបើការផ្សះផ្សាមិនអាចនាំឱ្យមានកិច្ចព្រមព្រៀងបាន គណៈកម្មការអាចចេញរបាយការណ៍ និងអនុសាសន៍ ដែលមិនមានអានុភាពជាសាលក្រមចងកាតព្វកិច្ច។

ទោះជាយ៉ាងណា តាមមាត្រា២៩៨ នៃ UNCLOS ភាគីពាក់ព័ន្ធមានកាតព្វកិច្ចចរចាដោយផ្អែកក្នុងបរិបទនេះ៖ របាយការណ៍មិនអាចជំនួសការព្រមព្រៀងរបស់រដ្ឋទាំងពីរបានទេ ប៉ុន្តែវាអាចក្លាយជាមូលដ្ឋានច្បាប់ និងបច្ចេកទេសសម្រាប់ការចរចាបន្ត។

*សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖ ការកំណត់ព្រំដែន និងការចែកផលប្រយោជន៍ តើអាចដើរទន្ទឹមគ្នាបានឬទេ?
ពីសិង្ហបុរីដល់ទីក្រុងឡាអេ ដំណើរការផ្សះផ្សាកម្ពុជា–ថៃ បានបង្ហាញថា ប្រទេសទាំងពីរនៅតែមានផ្លូវច្បាប់ និងការទូតសម្រាប់ស្វែងរកដំណោះស្រាយវិវាទដែនសមុទ្រ។

កម្ពុជាបានបង្ហាញជម្រើសបី ដោយចាប់ផ្តើមពីការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រ បន្តទៅការអភិវឌ្ឍធនធានរួមបណ្តោះអាសន្ន និងចុងក្រោយប្រើអនុសាសន៍របស់គណៈកម្មការសម្រាប់ការចរចា។

ចំណែកថៃបានផ្តោតលើការកំណត់ព្រំដែនជាមុន ហើយបានរៀបចំអ្នកជំនាញបច្ចេកទេសដើម្បីគាំទ្រអំណះអំណាងរបស់ខ្លួន។

ភាពខុសគ្នានេះអាចបង្កការលំបាកដល់ការចរចា ប៉ុន្តែក៏មិនមានន័យថាដំណើរការផ្សះផ្សាត្រូវជាប់គាំងទាំងស្រុងឡើយ។

សំណួរដែលត្រូវតាមដានក្រោយកិច្ចប្រជុំនៅទីក្រុងឡាអេ គឺថា តើគណៈកម្មការអាចជួយឱ្យភាគីទាំងពីរទទួលយកការកំណត់ព្រំដែនជាគោលដៅរួម ខណៈរក្សាលទ្ធភាពសហការបណ្តោះអាសន្ន ដោយមិនប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិស្របច្បាប់របស់ភាគីណាមួយបានដែរឬទេ?