(ភ្នំពេញ)៖ Al Jazeera គឺសារព័ត៌មានដ៏ល្បីលំដាប់ពិភពលោក នៃប្រទេសប្រទេសកាតា។ ជាការគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍កាលពីថ្ងៃទី ១០ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២៦ នៅក្នុងកម្មវិធីស៊ើបអង្កេតលំដាប់អន្តរជាតិ 101 East របស់ទូរទស្សន៍ Al Jazeera English បានចេញផ្សាយនូវវីដេអូស៊ើបអង្កេតពិសេស មួយមានចំណងជើងថា «Exposing an alleged crime kingpin's Cambodian empire» (ការលាតត្រដាងចក្រភពរបស់ជនសង្ស័យជាមេខ្លោងឧក្រិដ្ឋកម្មនៅកម្ពុជា)។

វីដេអូស៊ើបអង្កេតនេះបានអង្រួនស្មារតីសាធារណជនជាតិ និងអន្តរជាតិយ៉ាងខ្លាំង ព្រោះវាបានប៉ះចំចំណុចរសើបបំផុតនៃសន្តិសុខជាតិ រូបភាពកម្ពុជាលើឆាកអន្តរជាតិ និងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងបទល្មើសបច្ចេកវិទ្យា។

តើការពិតនៅខាងក្រោយវីដេអូស៊ើបអង្កេតនេះមានរឿងអ្វីខ្លះ? តើ Al Jazeera មានប្រភពមកពីណា? ហើយហេតុអ្វីបានជារឿងរ៉ាវរបស់ឧកញ៉ាចិន-កម្ពុជា ឈ្មោះ Deng Pibing (ឬ ឌុង ពីង) ត្រូវគេលើកយកមកវាយលុកចំពេលដែលកម្ពុជាកំពុងកសាងទំនុកចិត្តសេដ្ឋកិច្ចឡើងវិញ?
លោកបណ្ឌិត ញិល រដ្ឋា អ្នកជំនាញភូមិសាស្រ្តនយោបាយ បានបង្ហាញឲ្យដឹងដូចតទៅ៖

១. ប្រវត្តិ និងប្រភពថវិកា
តើនរណាជាអ្នកផ្តល់លុយឱ្យ Al Jazeera ដើរចង្អុលមុខគេឯងជុំវិញពិភពលោក? ហើយតើ «សេរីភាពសារព័ត៌មាន» របស់គេ ពិតជាគ្មានអាណាព្យាបាលនៅពីក្រោយខ្នងមែនឬ?
កម្មវិធី 101 East ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០០៦ ដោយមានមូលដ្ឋានផលិតចេញពីទីក្រុងគូឡាឡាំពួរ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ដោយផ្តោតជាសំខាន់លើតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក។
ជាផ្នែកមួយនៃ Al Jazeera Media Network ថវិកាដំណើរការទាំងស្រុងត្រូវបានរ៉ាប់រងដោយរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសកាតា (Qatar State Funding) តាមរយៈរចនាសម្ព័ន្ធគ្រឹះស្ថានឯកជនសម្រាប់ផលប្រយោជន៍សាធារណៈ។ ថវិកាមហាសាលនេះអនុញ្ញាតឱ្យក្រុមការងារធ្វើការស៊ើបអង្កេតរយៈពេលវែង និងចំណាយទុនរាប់ម៉ឺនសែនដុល្លារលើកាមេរ៉ាសម្ងាត់ដោយមិនបារម្ភពីការខាតបង់ និងគ្រោះថ្នាក់ឡើយ។

២. បច្ចេកទេសថត ការវិភាគផ្លូវច្បាប់ និងកាលវិភាគផលិតរហូតដល់ការចាក់ផ្សាយ

តើអ្នកឈឺចាប់ទេ នៅពេលដឹងថា រូបភាពដែលគេយកមកផ្សាយវាយប្រហារជាតិយើងក្នុងឆ្នាំ២០២៦ គឺជាសាច់រឿងដែលគេលួចថតទុកតាំងពីឆ្នាំ២០២៥ ប៉ុន្តែគេសុខចិត្ត «ផ្អាប់ទុក» ដើម្បីបញ្ចេញចាក់ចំពេលដែលយើងកំពុងរងសម្ពាធខ្លាំងបំផុត?

ខ្សែភាពយន្តឯកសារ និងវីដេអូស៊ើបអង្កេតនេះមិនមែនកើតឡើងត្រឹមតែមួយយប់នោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារនូវកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែង និងដំណើរការថតសម្ងាត់យ៉ាងហ្មត់ចត់បំផុត ដោយប្រើប្រាស់ថេរវេលាផលិតជាងមួយឆ្នាំពេញ៖

- ដំណាក់កាលចាប់ផ្តើមស្រាវជ្រាវ (ដើមឆ្នាំ២០២៥)៖ ក្រុមការងារព័ត៌មានសម្ងាត់បានចាប់ផ្តើមចុះប្រមូលទិន្នន័យ ដោយភ្នាក់ងារសម្ងាត់បានបន្លំខ្លួនធ្វើជាវិនិយោគិនល្បែងមកពីហ្វីលីពីន ដើម្បីចូលទៅកាន់តំបន់ ឡុងបេ (Long Bay) ក្នុងខេត្តកោះកុង។

- ដំណាក់កាលប្រមូលភស្តុតាង និងបញ្ចប់ការថត (ចុងឆ្នាំ២០២៥)៖ សកម្មភាពស៊ើបអង្កេត និងការថតកាមេរ៉ាសម្ងាត់ជាមួយជនសង្ស័យ Deng Pibing ត្រូវបានបញ្ចប់ទាំងស្រុងនៅចុងឆ្នាំ២០២៥។

- ដំណាក់កាលកាត់ត និងផ្ទៀងផ្ទាត់ផ្លូវច្បាប់ (ដើមដល់ពាក់កណ្តាលឆ្នាំ២០២៦)៖ ក្រុមការងារបានចំណាយពេលជាច្រើនខែក្នុងការពិនិត្យសុវត្ថិភាពរូបភាព បកប្រែសំឡេងសម្ងាត់ និងធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់ផ្នែកច្បាប់ (Legal Vetting) យ៉ាងស្មុគស្មាញ ដើម្បីការពារខ្លួនពីបណ្តឹងបរិហារកេរ្តិ៍មុននឹងសម្រេចចិត្តផ្សាយ។

- ដំណាក់កាលចាក់ផ្សាយផ្លូវការ (១០ តុលា ២០២៦)៖ វីដេអូស៊ើបអង្កេតរយៈពេល ២៤នាទី និង ៣៥វិនាទី ត្រូវបានបង្ហោះ និងចាក់ផ្សាយជាផ្លូវការ។ ទោះជាយ៉ាងណា អាជ្ញាធរកម្ពុជាបានបំភ្លឺថា នៅពេលវីដេអូចាក់ផ្សាយ ជនសង្ស័យ Deng Pibing និងបក្ខពួកបានរត់គេចខ្លួនចេញពីកម្ពុជាតាំងពីចុងខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ម៉្លេះ ហើយបច្ចុប្បន្នត្រូវបានដាក់ចូលក្នុងបញ្ជីប្រកាសអាសន្នពណ៌ក្រហម (Red Notice) របស់ប៉ូលិសអន្តរជាតិ (Interpol)។

៣. ការពិត និងចេតនាភូមិសាស្ត្រនយោបាយ
តើហេតុអ្វីបានជាកាណុងកាមេរ៉ារបស់ Al Jazeera តែងតែតម្រង់មកដីអាស៊ី ប៉ុន្តែសុខចិត្ត «ខ្វាក់ភ្នែក» មើលមិនឃើញអំពើពុករលួយ និងការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សក្នុងប្រទេស(រាជាធិបតេយ្យផ្តាច់ការ)ខ្លួនឯងទៅវិញ?

* ភាគរយវីដេអូនៃការស៊ើបអង្កេតប្រចាំតំបន់អាស៊ាន
គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២៦ 101 East បានផលិតឯកសារ និងវីដេអូស៊ើបអង្កេតជាង ៥០០ភាគ ដោយបែងចែកសរសៃឈាមនៃការចុះផ្សាយលើបណ្តាប្រទេសក្នុងតំបន់ប្រមាណជា៖
- ម៉ាឡេស៊ី៖ ១៦% (ទីស្នាក់ការកណ្តាល និងរឿងនយោបាយក្នុងស្រុក)
- ថៃ៖ ១០% (ឧក្រិដ្ឋកម្មសត្វព្រៃ និងការជួញដូរមនុស្ស)
- មីយ៉ាន់ម៉ា៖ ៨% (វិបត្តិសង្គ្រាមស៊ីវិល និងរោងចក្រស្កេមតាមព្រំដែន)
- កម្ពុជា៖ ៦% (អាណាចក្រឆបោកអនឡាញ អំពើពុករលួយ និងករណី Deng Pibing)
- វៀតណាម៖ ៣.៥% (បញ្ហាបរិស្ថានទន្លេមេគង្គ និងការរត់ពន្ធកូនក្រមុំ)
- ឡាវ៖ ១.៥% (ទំនប់វារីអគ្គិសនី និងតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេស)

* សម្ព័ន្ធមិត្តណាតូ និងឥទ្ធិពលការពារ
ហេតុអ្វីបានជា Al Jazeera មិនត្រូវបានបិទដូចទូរទស្សន៍ RT (Russia Today) របស់រុស្ស៊ី?

- RT ត្រូវបានលោកខាងលិចបិទ ព្រោះវាជា «អាវុធឃោសនាសង្គ្រាម» របស់វិមានក្រឹមឡាំង ទោះជាមានស្តង់ដារសារព័ត៌មានអន្តរជាតិដែលមានភស្តុតាងជាក់លាក់ក៏ដោយ។
- ចំណែកឯ Al Jazeera ទោះបីជាទទួលបានការឧបត្ថម្ភថវិកាពីរដ្ឋាភិបាលកាតាក៏ដោយ ក៏ប្រទេសកាតាជា «សម្ព័ន្ធមិត្តយុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់របស់អង្គការណាតូ (NATO) និងសហរដ្ឋអាមេរិក»។ ជាងនេះទៅទៀត 101 East ដំណើរការក្រោមស្តង់ដារសារព័ត៌មានអន្តរជាតិដែលមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ ធ្វើឱ្យលោកខាងលិចគ្មានហេតុផលនយោបាយក្នុងការបិទវាឡើយ។

* ការមិនស៊ើបអង្កេតលើប្រទេសកាតា និងសម្ព័ន្ធមិត្ត
នៅក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធសារព័ត៌មានអន្តរជាតិ ការលើកឡើងអំពីភាពទន់ខ្សោយ ឬភាពមិនប្រាកដប្រជា ជួនកាលមិនត្រឹមតែអាស្រ័យលើឆន្ទៈរបស់បុគ្គលអ្នកកាសែតនោះទេ ប៉ុន្តែវាគូសបញ្ជាក់ពី «ដែនកំណត់យុទ្ធសាស្ត្រ»នៃស្ថាប័នផ្ទាល់៖

- ការការពារផលប្រយោជន៍ជាតិ និងម្ចាស់ជំនួយ៖ Al Jazeera Media Network ទទួលបានការឧបត្ថម្ភថវិកាដំណើរការពី រដ្ឋាភិបាលប្រទេសកាតា។ ក្នុងនាមជាឧបករណ៍អំណាចទន់ដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតរបស់កាតា ស្ថាប័ននេះមាន «បន្ទាត់ក្រហម» (Red Lines) ផ្ទៃក្នុងការស៊ើបអង្កេតលើអំពើពុករលួយទ្រង់ទ្រាយធំ ឬការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សក្នុងរដ្ឋាភិបាលកាតា ឬបណ្តាប្រទេសក្នុងតំបន់ឈូងសមុទ្រ (GCC) ដោយសារវាអាចបង្កជាវិបត្តិការទូត និងការបាត់បង់ការគាំទ្រថវិកា។

- ដែនកំណត់នៃអាណត្តិ (Asia-Pacific Mandate)៖ 101 East ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីផ្តោតផ្តាច់មុខតែលើ តំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិកប៉ុណ្ណោះ មិនមែនតំបន់មជ្ឈឹមបូព៌ាឡើយ។ ដូច្នេះ ការដែលពួកគេមិនស៊ើបអង្កេតលើកាតា គឺស្របតាមការបែងចែកភារកិច្ច និងដែនដីភូមិសាស្ត្រដែលបានកំណត់ស្រាប់។

- ស្តង់ដារពីរនៃសារព័ត៌មានអន្តរជាតិ៖ ការដែលប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយលោកខាងលិច ឬប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋធំៗ តែងតែផ្តោតការស៊ើបអង្កេតទៅលើប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ឬប្រទេសដែលគ្មានអំណាចការទូតខ្លាំង (ដូចជាកម្ពុជា មីយ៉ាន់ម៉ា ឬប្រទេសតូចៗដទៃទៀត) តែងតែត្រូវបានអ្នកវិភាគរិះគន់ថាជា «ភាពលម្អៀងជាប្រព័ន្ធ»។ ទោះបីជាវីដេអូស៊ើបអង្កេតលើកម្ពុជាមានមូលដ្ឋានលើការពិតជាក់ស្តែង និងភស្តុតាងរឹងមាំ (ដូចជាករណី Deng Pibing) ក៏ដោយ ប៉ុន្តែការមិនមានតុល្យភាពក្នុងការពិនិត្យមើលបញ្ហាមុខស្រដៀងគ្នានៅក្នុងប្រទេសម្ចាស់ជំនួយ ឬបណ្តាប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លួនឯង បានធ្វើឱ្យវីដេអូទាំងនោះត្រូវបានគេមើលឃើញថាជា «ឧបករណ៍ដាក់សម្ពាធភូមិសាស្ត្រនយោបាយ» ច្រើនជាងការស្វែងរកការពិតសុទ្ធសាធ។

៤. ចេតនានៃការផ្សព្វផ្សាយអំពីកម្ពុជានាពេលនេះ៖ ជ្រុងវិជ្ជមាន ទល់នឹងជ្រុងអវិជ្ជមាន

តើប្រជាជនកម្ពុជា គួរខឹង ឬគួរអរគុណដល់វីដេអូស៊ើបអង្កេតនេះ? នៅពេលដែលវាម្ខាងជួយចង្អុលមុខមេរោគក្នុងផ្ទះយើង ប៉ុន្តែម្ខាងទៀតបែរជាត្រូវគេយកទៅប្រើជាអាវុធកាត់ផ្តាច់ដង្ហើមសេដ្ឋកិច្ច និងទេសចរណ៍របស់យើងទៅវិញ?
ការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានអន្តរជាតិនាពេលនេះ មិនមែនកើតឡើងដោយចៃដន្យឡើយ។ វាស្តែងឡើងចំពេលដែលកម្ពុជា កំពុងពង្រឹងការបង្ក្រាបក្នុងស្រុក (Operation XXL) ដើម្បីស្តារមុខមាត់ជាតិ ប៉ុន្តែត្រូវ ប្រឈមមុខនឹងស្ថានភាពតានតឹង ការទន្ទ្រានព្រំដែន និងសង្គ្រាមព័ត៌មានពីភាគីថៃ។

* ជ្រុងវិជ្ជមាន
- កាតាលីករជំរុញការកែទម្រង់ផ្ទៃក្នុង៖ សម្ពាធអន្តរជាតិជំរុញឱ្យអាជ្ញាធរកម្ពុជា ត្រូវតែចាត់វិធានការ «ក្តៅ និងគ្មានការលើកលែង» លើមេខ្លោងស្កេមធំៗ (ដូចជា Interpol Red Notice លើ Deng Pibing) និងការបង្ក្រាបទីតាំងស្កេមជាង ២០០កន្លែង ដើម្បីជម្រះមន្ត្រីខិលខូចដែលពាក់ព័ន្ធ។
- ការទាញយកកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិមកក្នុងស្រុក៖ ការផ្សព្វផ្សាយកាន់តែខ្លាំង ធ្វើឱ្យកម្ពុជា មានអំណាចផ្លូវច្បាប់ក្នុងការទាមទារឱ្យស្ថាប័នកំពូលៗ (FBI, Interpol, UNODC) មកធ្វើការផ្ទាល់នៅភ្នំពេញ តាមរយៈ «សេចក្តីប្រកាសទីក្រុងភ្នំពេញ ឆ្នាំ២០២៦» ដើម្បីកាត់ផ្តាច់បណ្តាញស្កេម និងលាងលុយកខ្វក់។
- ទប់ទល់នឹងល្បិចភាគីថៃ ដោយការបង្ក្រាបជាក់ស្តែង៖ ប្រតិបត្តិការបង្ក្រាបជាក់ស្តែងរបស់កម្ពុជា បានធ្វើឱ្យការចោទប្រកាន់របស់ភាគីថៃ ដែលតែងតែប្រើលេស «កម្ពុជាជាជម្រកស្កេម» ដើម្បីគ្របដណ្ដប់លើការទន្ទ្រានព្រំដែន ត្រូវបាត់បង់ទម្ងន់ និងភាពសុពលភាពនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។

* ជ្រុងអវិជ្ជមាន
- ការបង្កើតហានិភ័យកេរ្តិ៍ឈ្មោះពេលជួបវិបត្តិព្រំដែន៖ វីដេអូស៊ើបអង្កេតអវិជ្ជមាន ធ្វើឱ្យទស្សនិកជនអន្តរជាតិយល់ច្រឡំថា កម្ពុជាជាដែនដីអសន្តិសុខ និងគ្មានច្បាប់ទម្លាប់ ដែលជះឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានភ្លាមៗដល់វិស័យទេសចរណ៍ និងការទាក់ទាញទុនវិនិយោគស្អាតស្អំ (Clean FDI)។

- ថៃប្រើប្រាស់សារព័ត៌មានអន្តរជាតិជា «អាវុធភូមិសាស្ត្រនយោបាយ»៖ ភាគីថៃបានទាញយកផលប្រយោជន៍ពីវីដេអូស៊ើបអង្កេតអន្តរជាតិ ដើម្បីធ្វើ «សង្គ្រាមចិត្តសាស្ត្រ» ដោយនាំអ្នកកាសែតបរទេសទៅមើលតំបន់ព្រំដែន រួចចោទប្រកាន់ថាអគារកម្ពុជាជាទីតាំងស្កេម ដើម្បីបង្វែរការយកចិត្តទុកដាក់របស់ពិភពលោកពី «ការរំលោភអធិបតេយ្យភាពដែនដីរបស់កម្ពុជា» ទៅជា «ការវាយប្រហារលើមជ្ឈមណ្ឌលស្កេម» វិញ។

- ការបិទបាំង «តួនាទីជាច្រករបៀង» របស់ថៃ៖ សារព័ត៌មានអន្តរជាតិភាគច្រើនផ្តោតតែលើទីតាំងអគារនៅកម្ពុជា តែបែរជាមើលរំលង ឬមិនរាយការណ៍ អំពីប្រព័ន្ធទូរគមនាគមន៍ (ស៊ីមកាត/សេវាអ៊ីនធឺណិត) និងប្រព័ន្ធធនាគាររបស់ថៃ ដែលជា «សរសៃឈាមភស្តុភារ និងហិរញ្ញវត្ថុ» ទ្រទ្រង់ប្រតិបត្តិការស្កេមទាំងនោះពីខាងក្រោយ។

តើកម្ពុជាត្រូវដេកកើតទុក្ខ ឈឺចាប់ នឹងពាក្យចោទប្រកាន់របស់គេ ឬត្រូវប្រែការឈឺចាប់នេះ ឱ្យទៅជាកម្លាំងក្តាប់ដៃរៀបចំផ្ទះខ្លួនឯងឱ្យស្អាត ដើម្បីឆ្លើយតបទៅកាន់ពិភពលោកថា «ដីកម្ពុជា ជាដីអរិយធម៌ មិនមែនជាជម្រកឧក្រិដ្ឋជនឡើយ»?

សរុបសេចក្តីមក វីដេអូស៊ើបអង្កេតរបស់ Al Jazeera 101 East លើករណីរបស់ Deng Pibing មិនមែនគ្រាន់តែជារឿងព្រហ្មទណ្ឌធម្មតានោះទេ ប៉ុន្តែវាឆ្លុះបញ្ចាំងពី «សង្គ្រាមព័ត៌មាន និងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ»។ កម្ពុជាមិនអាចយកឈ្នះសង្គ្រាមព័ត៌មានដោយការបិទបាំង ឬការតបតដោយអារម្មណ៍នោះឡើយ ប៉ុន្តែត្រូវប្រើប្រាស់ «អាវុធព័ត៌មានបែបវិជ្ជាជីវៈ»។

នៅក្នុងបរិបទដែលកម្ពុជា កំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាព្រំដែន ការទាក់ទាញទុនវិនិយោគ និងការប្រកួតប្រជែងឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ចជាមួយប្រទេសជិតខាង (ជាពិសេស ប្រទេសថៃ ដែលជាច្រករបៀងហិរញ្ញវត្ថុ និងភស្តុភារដ៏ធំនៃបណ្តាញឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែន) ការលេចឡើងនូវវីដេអូស៊ើបអង្កេតទម្លាយបែបនេះ គឺជាសារព្រមានយ៉ាងខ្លាំងថា ថៃនិងប្រទេសប្រជែងការវិនិយោគនិងទេសចរណ៍ជាអ្នកជួយឆ្កឹះដំបៅ ដូច្នេះកម្ពុជាត្រូវតែពន្លឿនការសម្អាតផ្ទះរបស់ខ្លួនឱ្យបានស្អាតស្អំ មាននីតិរដ្ឋរឹងមាំ និងមានយុទ្ធសាស្ត្រព័ត៌មានបែបវិជ្ជាជីវៈ ដើម្បីកុំឱ្យបរទេសយកមកប្រើប្រាស់ជា «អាវុធនយោបាយ» បង្ខូចអធិបតេយ្យភាព និងមុខមាត់ជាតិនៅលើឆាកអន្តរជាតិឡើយ៕