(ភ្នំពេញ)៖ Reuters បានរកឃើញថា «ព្យុះកម្ដៅ» ដ៏ធំបំផុតមួយ បានរាលដាលឆ្លងកាត់ផ្ទៃផែនដីសរុបជិត ៨៥% ក្នុងរយៈពេល ៣៦៧ ថ្ងៃ។ ខណៈពិភពលោកកំពុងព្រួយបារម្ភពីហានិភ័យសង្គ្រាមលោកលើកទី៣ តើការកើនឡើងនៃកម្ដៅផែនដី អាចធ្វើឱ្យឆ្នាំ២០២៧ ក្លាយជាឆ្នាំនៃវិបត្តិពីរជាន់—សង្គ្រាម និងគ្រោះមហន្តរាយអាកាសធាតុដែរឬទេ?

Fresh Exclusive មានបទវិភាគស៊ីជម្រៅជុំវិញសំណួរនេះ៖

ខណៈពិភពលោកកំពុងព្រួយបារម្ភពីហានិភ័យសង្គ្រាមលោកលើកទី៣ ដោយសារជម្លោះកាន់តែរាលដាលនៅមជ្ឈិមបូព៌ា សង្គ្រាមរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន និងភាពតានតឹងនៅអាស៊ីខាងកើត គ្រោះថ្នាក់មួយទៀត កំពុងរីកធំឡើងដោយមិនរង់ចាំឱ្យសង្គ្រាមបញ្ចប់ឡើយ។ នោះគឺ ការកើនឡើងនៃកម្ដៅផែនដី និងបាតុភូតអាកាសធាតុធ្ងន់ធ្ងរ ដែលអាចបង្កគ្រោះរាំងស្ងួត ទឹកជំនន់ ការខ្វះខាតអាហារ និងវិបត្តិសុខភាព។

ការស្រាវជ្រាវថ្មីរបស់ Reuters ចេញផ្សាយថ្ងៃទី២០ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ បានរកឃើញថា រលកកម្ដៅដ៏ធំមួយឈ្មោះ Vera បានរាលដាលឆ្លងកាត់ផ្ទៃសរុបជិត ៨៥% នៃផែនដី ក្នុងរយៈពេល ៣៦៧ ថ្ងៃ ចន្លោះឆ្នាំ២០២៣–២០២៤។ ការរកឃើញនេះមិនមានន័យថា ផែនដី ៨៥% ក្តៅខ្លាំងក្នុងពេលតែមួយទេ ប៉ុន្តែបង្ហាញពីទំហំ និងរយៈពេលនៃបាតុភូតកម្ដៅដែលមនុស្សជាតិកំពុងប្រឈម។

សង្គ្រាមជាគ្រោះថ្នាក់ដែលមនុស្សអាចសម្រេចចិត្តបញ្ឈប់បាន។ ប៉ុន្តែគ្រោះអាកាសធាតុទាមទារឱ្យមនុស្សត្រៀមខ្លួន និងរួមគ្នាកាត់បន្ថយហានិភ័យ មុនពេលវាក្លាយជាមហន្តរាយ។

*តើឆ្នាំ២០២៧ នឹងក្លាយជាឆ្នាំអ្វី?
សំណួរធំមិនមែនថា តើសង្គ្រាមលោកលើកទី៣ នឹងផ្ទុះឡើងនៅឆ្នាំ២០២៧ ឬថាតើផែនដីនឹងជួបមហន្តរាយដ៏ធំបំផុតនោះទេ។ សំណួរដែលសំខាន់ជាងគេគឺ៖ តើពិភពលោកមានសមត្ថភាពប៉ុនណា ក្នុងការទប់ទល់នឹងវិបត្តិពីរដែលអាចកើតឡើងស្របគ្នា?

ការវាយតម្លៃរបស់អង្គការឧតុនិយមពិភពលោក (WMO) ក៏បង្កើនការព្រួយបារម្ភដែរ។ WMO បានព្រមានថា បាតុភូត El Niño ដ៏ខ្លាំងអាចបន្តឥទ្ធិពលចូលដល់ឆ្នាំ២០២៧ និងបង្កើនហានិភ័យនៃកម្ដៅខ្លាំង គ្រោះរាំងស្ងួត និងទឹកជំនន់នៅតំបន់ផ្សេងៗ។

ព្យុះកម្ដៅ—សញ្ញាថាផែនដីកំពុងផ្លាស់ប្តូរ
ការវិភាគទិន្នន័យសីតុណ្ហភាពចាប់ពីឆ្នាំ១៩៦០ របស់ Reuters បានកំណត់និយមន័យ «ព្យុះកម្ដៅ» (Heat Storm) សម្រាប់រលកកម្ដៅធំៗ ដែលគ្របដណ្ដប់ផ្ទៃផែនដីយ៉ាងហោច ១% និងអូសបន្លាយយ៉ាងតិចប្រាំថ្ងៃ។ ការស្រាវជ្រាវរកឃើញថា ចំនួនព្យុះកម្ដៅបានកើនពីជាមធ្យម ៥ លើកក្នុងមួយឆ្នាំ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ដល់ ១០២ លើកក្នុងមួយឆ្នាំក្នុងទសវត្សរ៍បច្ចុប្បន្ន។

ការកើនឡើងនេះពាក់ព័ន្ធនឹងការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ ដែលធ្វើឱ្យផែនដីកាន់តែក្តៅ ខណៈបាតុភូត El Niño អាចបន្ថែមកម្ដៅបណ្តោះអាសន្ន។ ផលវិបាកមិនត្រឹមតែប៉ះពាល់សុខភាពមនុស្សប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងគំរាមកំហែងដល់ធនធានទឹក កសិកម្ម និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីផងដែរ។

គ្រោះមហន្តរាយកន្លងមកបង្ហាញពីភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃបាតុភូតនេះ។ ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ២០២៣–២០២៤ ដែលព្យុះកម្ដៅ Vera បានរាលដាលឆ្លងកាត់តំបន់ជាច្រើននៃពិភពលោក កម្ដៅខ្លាំងនៅអារ៉ាប៊ីសាអូឌីតបានរួមចំណែកដល់ការស្លាប់របស់អ្នកធ្វើធម្មយាត្រា Hajj ជាង ១,៣០០ នាក់។

នៅតំបន់អាម៉ាហ្សូន ទឹកបឹងឡើងកម្ដៅដល់ប្រហែល ៤១ អង្សាសេ និងសត្វផ្សោតទឹកសាបជាង ២០០ ក្បាលបានងាប់។ ចំណែកនៅក្រិក ភ្លើងឆេះព្រៃដ៏ធំបានកើតឡើងក្នុងឆ្នាំ២០២៣។ ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះបង្ហាញពីគ្រោះថ្នាក់នៃកម្ដៅខ្លាំង ទោះបីមិនអាចសន្និដ្ឋានថា Vera ជាមូលហេតុផ្ទាល់នៃគ្រោះមហន្តរាយទាំងអស់ក៏ដោយ។

ខណៈមនុស្សជាតិព្រួយបារម្ភពីសង្គ្រាមដែលអាចផ្ទុះឡើងនៅថ្ងៃស្អែក គ្រោះមហន្តរាយអាកាសធាតុបានឆក់យកជីវិតមនុស្ស និងបំផ្លាញធម្មជាតិរួចទៅហើយនៅថ្ងៃនេះ។

*សង្គ្រាម—ហានិភ័យដែលមនុស្សបង្កើតដោយខ្លួនឯង
នៅអឺរ៉ុប សង្គ្រាមរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន នៅតែបង្កសម្ពាធលើសន្តិសុខ និងសេដ្ឋកិច្ច។ នៅមជ្ឈិមបូព៌ា ជម្លោះដែលពាក់ព័ន្ធនឹងអ៊ីរ៉ង់ អ៊ីស្រាអែល និងសហរដ្ឋអាមេរិក បង្កហានិភ័យនៃការរីករាលដាលជម្លោះ។ នៅអាស៊ីខាងកើត បញ្ហាតៃវ៉ាន់ និងឧបទ្វីបកូរ៉េ ក៏ជាចំណុចដែលត្រូវតាមដាន។
វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវសន្តិភាពអន្តរជាតិស្តុកខុល (SIPRI) បានព្រមានពីការចុះខ្សោយនៃប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ និងការកើនឡើងនៃការប្រកួតប្រជែងរវាងមហាអំណាច។

ទោះជាយ៉ាងណា ភាពតានតឹងទាំងនេះ មិនមែនជាភស្តុតាងថាសង្គ្រាមលោកលើកទី៣ នឹងកើតឡើងនៅឆ្នាំ២០២៧ ឡើយ។ ហានិភ័យពិតប្រាកដ គឺការគណនាខុស ការយល់ច្រឡំ និងការពង្រីកជម្លោះដែលភាគីពាក់ព័ន្ធមិនអាចគ្រប់គ្រងបាន។

*នៅពេលសង្គ្រាមជួបវិបត្តិអាកាសធាតុ តើនឹងមានអ្វីកើតឡើង?
នេះជាចំណុចស្នូលនៃការវិភាគ។ សង្គ្រាម និងគ្រោះមហន្តរាយអាកាសធាតុ មានមូលហេតុខុសគ្នា ប៉ុន្តែផលវិបាករបស់វាអាចបូកបញ្ចូលគ្នា។

ឧទាហរណ៍ ប្រសិនបើសង្គ្រាមធ្វើឱ្យតម្លៃប្រេង និងថ្លៃដឹកជញ្ជូនកើនឡើង ស្របពេលដែលគ្រោះរាំងស្ងួតបំផ្លាញដំណាំស្រូវ ឬស្រូវសាលី នោះតម្លៃអាហារអាចកើនឡើងពីទិសទាំងពីរ។

បើប្រទេសមួយត្រូវចំណាយថវិកាច្រើនលើការការពារជាតិ ខណៈទឹកជំនន់ និងកម្ដៅខ្លាំងបង្កការខូចខាតដល់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ រដ្ឋាភិបាលនោះអាចប្រឈមនឹងការលំបាកក្នុងការបែងចែកធនធានសម្រាប់សង្គ្រោះប្រជាជន។

សង្គ្រាមអាចបំផ្លាញសមត្ថភាពរបស់មនុស្សក្នុងការទប់ទល់នឹងគ្រោះធម្មជាតិ ខណៈគ្រោះធម្មជាតិអាចធ្វើឱ្យសង្គមដែលរងគ្រោះដោយសង្គ្រាមកាន់តែផុយស្រួយ។

នេះជាហានិភ័យនៃវិបត្តិពីរជាន់ មិនមែនជាការព្យាករណ៍ថាវិបត្តិទាំងពីរនឹងកើតឡើងនៅគ្រប់ទីកន្លែងនោះទេ។

*ឆ្នាំ២០២៧—ហេតុអ្វីអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រចាប់អារម្មណ៍ជាពិសេស?
ក្នុងរបាយការណ៍ចេញផ្សាយខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ WMO បានប៉ាន់ប្រមាណថា មានឱកាស ៨៦% ដែលឆ្នាំណាមួយក្នុងចន្លោះឆ្នាំ២០២៦–២០៣០ នឹងក្តៅជាងឆ្នាំ២០២៤ ដែលជាឆ្នាំក្តៅបំផុតក្នុងកំណត់ត្រានៅពេលនោះ។

WMO ក៏បានបញ្ជាក់ថា El Niño នៅចុងឆ្នាំ២០២៦ អាចបង្កើនឱកាសឱ្យឆ្នាំ២០២៧ ក្លាយជាឆ្នាំក្តៅបំផុតថ្មី។ ប៉ុន្តែនេះជាការវាយតម្លៃប្រូបាប៊ីលីតេ មិនមែនជាការធានាថាឆ្នាំ២០២៧ នឹងបំបែកកំណត់ត្រាឡើយ។

ការកើនឡើងនៃសីតុណ្ហភាពមធ្យមពិភពលោក ក៏មិនមានន័យថាគ្រប់ប្រទេសនឹងជួបគ្រោះរាំងស្ងួតដូចគ្នាដែរ។ តំបន់ខ្លះអាចក្តៅ និងស្ងួត ខណៈតំបន់ផ្សេងទៀតអាចប្រឈមភ្លៀងខ្លាំង និងទឹកជំនន់។

ដូច្នេះ ឆ្នាំ២០២៧ គួរត្រូវបានមើលថាជាឆ្នាំដែលត្រូវត្រៀមខ្លួនខ្ពស់ ជាជាងកំណត់ជាមុនថាជាឆ្នាំមហន្តរាយ។

*តើកម្ពុជាអាចប្រឈមនឹងអ្វីខ្លះ?
កម្ពុជាមិនអាចគេចផុតពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុសកលបានទេ ទោះបីជាមិនមែនជាប្រទេសដែលបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ច្រើនជាងគេក៏ដោយ។ ប្រសិនបើ El Niño បន្តមានឥទ្ធិពលដល់ឆ្នាំ២០២៧ កម្ពុជាគួរតាមដានហានិភ័យសំខាន់ៗចំនួនបួន។

ទីមួយ គ្រោះរាំងស្ងួត និងកង្វះទឹក។ ការប្រែប្រួលរបបទឹកភ្លៀងអាចប៉ះពាល់ដល់ការដាំដុះស្រូវ ការផ្គត់ផ្គង់ទឹក និងជីវភាពកសិករ។
ទីពីរ កម្ដៅខ្លាំងលើសុខភាពមនុស្ស។ កម្មករសំណង់ កសិករ មនុស្សចាស់ និងអ្នកមានជំងឺប្រចាំកាយ អាចប្រឈមហានិភ័យខ្ពស់ជាងគេពីការខ្វះជាតិទឹក និងជំងឺទាក់ទងនឹងកម្ដៅ។
ទីបី តម្លៃអាហារ និងថាមពល។ ប្រសិនបើអាកាសធាតុប៉ះពាល់ផលិតកម្មកសិកម្ម ស្របពេលដែលសង្គ្រាមបង្កការរំខានដល់ពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ កម្ពុជាអាចរងសម្ពាធពីថ្លៃដើមផលិតកម្ម និងថ្លៃទំនិញនាំចូល។
ទីបួន សមត្ថភាពឆ្លើយតបនឹងវិបត្តិ។ ការការពារព្រំដែន ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងការត្រៀមប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ សុខាភិបាល និងការព្រមានមុនអំពីគ្រោះធម្មជាតិ សុទ្ធតែត្រូវការធនធាន។

ទាំងនេះជាហានិភ័យដែលត្រូវរៀបចំផែនការទប់ស្កាត់ មិនមែនជាការព្យាករណ៍ជាក់លាក់ថាកម្ពុជានឹងជួបគ្រោះទាំងអស់នៅឆ្នាំ២០២៧ ឡើយ។

*សេចក្តីសន្និដ្ឋាន — តើឆ្នាំ២០២៧ ជាឆ្នាំនៃអ្វី?
មនុស្សជាតិបានអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យារហូតអាចបញ្ជូនយានទៅកាន់ភពផ្សេងៗ ប៉ុន្តែមនុស្សនៅតែមិនអាចបញ្ឈប់ព្យុះ ទឹកជំនន់ ឬគ្រោះរាំងស្ងួតតាមបញ្ជារបស់ខ្លួនបានឡើយ។

មនុស្សអាចសម្រេចចិត្តបញ្ឈប់សង្គ្រាម តាមរយៈការចរចា និងការសម្របសម្រួល។ ប៉ុន្តែការប្រែប្រួលអាកាសធាតុដែលបានកើតឡើង មិនអាចបញ្ឈប់ភ្លាមៗដោយសេចក្តីប្រកាសនយោបាយមួយបានទេ។

ដូច្នេះ ឆ្នាំ២០២៧ អាចក្លាយជាឆ្នាំសាកល្បងដ៏សំខាន់មួយចំពោះសមត្ថភាពរបស់មនុស្សជាតិក្នុងការគ្រប់គ្រងហានិភ័យដែលខ្លួនបង្កើត និងការត្រៀមខ្លួនចំពោះបាតុភូតធម្មជាតិដែលខ្លួនមិនអាចគ្រប់គ្រងបានទាំងស្រុង។

ពិភពលោក មិនទាន់ត្រូវបានកំណត់ឱ្យឈានទៅរកសង្គ្រាមលោកលើកទី៣ ឬមហន្តរាយអាកាសធាតុនៅឆ្នាំ២០២៧ ទេ។ ប៉ុន្តែការមិនត្រៀមខ្លួនចំពោះហានិភ័យទាំងពីរ អាចធ្វើឱ្យផលវិបាកកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។

ហេតុនេះ សំណួរសម្រាប់យើងទាំងអស់ មិនមែនត្រឹមតែ «តើឆ្នាំ២០២៧ នឹងកើតមានអ្វី?» ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែគឺ៖ នៅពេលពិភពលោកត្រូវប្រឈមទាំងហានិភ័យសង្គ្រាម និងគ្រោះមហន្តរាយអាកាសធាតុ តើមនុស្សជាតិនឹងជ្រើសរើសការប្រឈមមុខដាក់គ្នា ឬការរួមគ្នាការពារអនាគត?

សង្គ្រាមជាគ្រោះថ្នាក់ដែលមនុស្សអាចសម្រេចចិត្តបញ្ឈប់បាន។ ប៉ុន្តែគ្រោះអាកាសធាតុទាមទារឱ្យមនុស្សត្រៀមខ្លួន និងរួមគ្នាកាត់បន្ថយហានិភ័យ មុនពេលវាក្លាយជាមហន្តរាយ៕