(ភ្នំពេញ)៖ អ្នកជំនាញអារ្យធម៌ខ្មែរ លោក រ័ត្ន សណ្តាប់ បានថ្លែងថា បើនិយាយពីសេចក្ដីរាយការណ៍របស់សារព័ត៌មានថៃ The Nation កាលពីពេលថ្មីៗនេះ ដែលបានស្រង់សំដីរបស់អ្នកនាំពាក្យកងទ័ពថៃ ដោយចោទប្រកាន់មកលើកម្ពុជាយ៉ាងក្ដែងៗ ថា ក្នុងការដែលទាហានថៃ បានបាញ់បំផ្លាញប្រាសាទព្រះវិហារ ជាសម្បត្ដិបេតិកភណ្ឌពិភពលោកនោះ គឺបណ្ដាលមកពីកងកម្លាំងកម្ពុជាបានដាក់ពង្រាយកាំភ្លើងធំ ឃ្លាំងស្តុកគ្រាប់រំសេវ នៅក្នុងទីតាំងប្រាសាទព្រះវិហារ ដើម្បីវាយប្រហារទៅកងទ័ពថៃ គឺជារឿងដ៏គួរហួសចិត្ដនិងអស់សំណើច។

ពីព្រោះជុំវិញការបាញ់បំផ្លាញ និងកលល្បិចកុហកភូតភររបស់កងទ័ពថៃ លើប្រាសាទព្រះវិហារ ជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោក គឺពុំអាចមានជញ្ជាំងណាអាចបិទបាំងពីភ្នែកទិព្វផ្កាយរណបរបស់ UNESCO បានទ្បើយ។ ​ដោយហេតុថា UNESCO មានស្ថាប័នដៃគូផ្កាយរណបUNOSAT - United Nations Satellite Centre ជាស្ថាប័នផ្កាយរណបនៃអ.ស.ប.កម្រិតខ្ពស់ ដើម្បីតាមដានការពារបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ រងការបាញ់បំផ្លាញពីសង្គ្រាម។

យើងអាចចោទសួរថា ហេតុអ្វី UNESCO មានយន្តការផ្កាយរណបតាមដានការពារបេតិកភណ្ឌក្នុងពេលសង្រ្គាម?

លោក រ័ត្ន សណ្តាប់ រៀបរាប់ថា ជាទូទៅក្នុងពេលមានសង្រ្គាម ឬជម្លោះប្រដាប់អាវុធ ភាគីបង្កជម្លោះតែងបាញ់បំផ្លាញដល់សម្បត្តិបេតិកភណ្ឌដែលជាដូងព្រលឹងរបស់គូសត្រូវខ្លួន ក្នុងគោលបំណងដើម្បីឲ្យមានការឈឺចាប់។ ប៉ុន្តែបន្ទាប់មក ពួកគេបែរជាងាកមក បង្កជារលកនៃការកុហកភូតភរធ្វើជាជញ្ជាំងបិទបាំងការពិតពីភ្នែកអន្ដរជាតិទៅវិញ។ ក្នុងចេតនាបដិសេធការទទួលខុសត្រូវរាល់ទង្វើរបស់ខ្លួន ដោយភាគីបង្កជមោះជារឿយៗ តែងប្រើលេសបដិសេធថា ខ្លួនពុំបានបាញ់ប្រហារ ឬវាយប្រហារលើតំបន់ការពារបេតិកភណ្ឌនោះទេ ដោយប្រើលេសទម្លាក់កំហុសទៅលើភាគីរងគ្រោះម្ខាងទៀតថា បានប្រើប្រាស់ប្រាសាទជាជំរំុមូលដ្ឋានកងទ័ព ឬជាឃ្លាំងស្ដុកគ្រាប់រំសែវ ហើយអ្វីដែលខ្លួនបានបាញ់បំផ្លាញប្រាសាទជាសម្បត្ដិបេតិកភណ្ឌពិភពលោកទាំងនេះ គឺដើម្បីការពារខ្លួនប៉ុណ្ណោះ។ បន្ថែមពីនេះទៀត ពួកគេបានបង្កើតព័ត៌មានក្លែងក្លាយ Fake News & Propaganda ដោយការប្រើប្រាស់រូបភាពកាត់ត ឬការបំភ្លៃជាសេនារីយ៉ូដើម្បីទម្លាក់កំហុសទៅភាគីម្ចាស់បេតិកភណ្ឌសព្វបែបយ៉ាង។

​​ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងសង្គ្រាមព័ត៌មាន និងការកុហកភូតភរទាំងនេះ UNESCO បានចាប់ដៃគូជាមួយ UNOSAT ជាស្ថាប័នផ្កាយរណបរបស់អ.ស.ប. និងស្ថាប័នស្រាវជ្រាវអវកាសនានា ដើម្បីប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យារូបភាពផ្កាយរណបកម្រិតច្បាស់ High-Resolution Satellite Imagery ក្នុងការតាមដានស្ថានភាពសង្រ្គាមជាក់ស្តែងពីលើអាកាស ​ការផ្ទៀងផ្ទាត់ពេលវេលា និងកូអរដោនេ រូបភាពផ្កាយរណប អាចបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីស្ថានភាពមុន និងក្រោយនៃការវាយប្រហារ ដោយផ្ដល់នូវកាលបរិច្ឆេទ និងកូអរដោនេច្បាស់លាស់ ដែលមិនអាចកែបន្លំ កុហកភូតភរបាន និងកត់ត្រាទុកជាភស្តុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ជាក់ស្តែងដូចជាសង្រ្គាមនៅអ៊ុយក្រែន ដោយពុំចាំបាច់ចុះទៅដល់ទីតាំងផ្ទាល់ដែលមានគ្រោះថ្នាក់ទ្បើយ។

លោក រ័ត្ន សណ្តាប់ បញ្ជាក់ថា ចំពោះរូបភាពពីអវកាស ក្លាយជាភស្តុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រ និងច្បាប់អន្ដរជាតិយ៉ាងរឹងមាំ ដើម្បីចោទប្រកាន់ និងទាមទារឲ្យជនល្មើស មិនថារដ្ឋ ក្រុមប្រដាប់អាវុធ ឬបុគ្គល ត្រូវតែទទួលខុសត្រូវ រាប់បញ្ចូលបទឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌តាមអនុសញ្ញាក្រុងឡាអេ ឆ្នាំ ១៩៥៤ សម្រាប់តុលាការ ICC ដោយរូបភាពផ្កាយរណបបានដើរតួនាទីជាសាក្សីស្ងៀមស្ងាត់ ប៉ុន្តែមានទម្ងន់ផ្លូវច្បាប់។ ​

ហេតុនេះការបាញ់បំផ្លិចបំផ្លាញរបស់កងទ័ពថៃ ទៅលើប្រាសាទព្រះវិហារ ជាសម្បត្ដិបេតិកភណ្ឌពិភពលោក ធ្វើឲ្យខូចខាតដល់រចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទជាង៥០០កន្លែងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ តាមរបាយការណ៍វាយតម្លៃរបស់ UNESCO តាមរយៈរូបថតផ្កាយរណប Satellite Imagery ជាសាក្សីដ៏ស្ងៀមស្ងាត់។ ដូច្នេះជុំវិញការបាញ់បំផ្លាញ ការទម្លាក់គ្រាប់បែកពីលើយន្ដហោះចម្បាំងបំផ្លិចបំផ្លាញប្រាសាទបុរាណ ការបំភ្លៃព័ត៌មាន កុហកភូតភររបស់កងទ័ពថៃ លើប្រាសាទព្រះវិហារ ជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោក គឺពុំមានជញ្ជាំងណាអាចបិទបាំងពីភ្នែកទិព្វផ្កាយរណបរបស់ UNESCO បានទ្បើយ៕